1394 2 1 1 128

0 صفحات آغازین Initial pages https://ije.ut.ac.ir/article_55663.html 10.22059/ije.2015.55663 0 1 - 1 3

0 بررسی دلایل و راهکارهای مدیریتی در احیای رودخانه با استفاده از مدل تحلیلی SWOT (مطالعة موردی: رودخانۀ گاماسیاب) The causes and management strategies for restoring rivers by using SWOT analysis (Case study: Gamasyab river) https://ije.ut.ac.ir/article_55124.html 10.22059/ije.2015.55124 0 یکی از اساسی­ترین مشکلات کنونی کشور و حتی جهان، مسئلة­ کمبود آب، خشک شدن رودخانه­ها، تالاب­ها، دریاچه­ها و عوارض جانبی آن است. در این راستا تحقیق و بررسی دربارة دلایل این وضعیت و آثار و تبعات آن ضروری است. در این پژوهش سعی شده است با استفاده از ماتریس SWOT دلایل خشک شدن رودخانة گاماسیاب بررسی شود. برای این کار با تنظیم و تکمیل پرسشنامه، دلایل بحران رودخانة­ گاماسیاب امتیازدهی شد. سپس براساس امتیاز­های وزن­دار اعطایی توسط متخصصان، مهم‌ترین قوت‌ها، ضعف‌ها، فرصت­ها و تهدید­ها مشخص شد. بررسی ماتریس ارزیابی عوامل داخلی نشان داد که مجموع امتیاز وزن­دار قوت‌ها و ضعف‌ها (02/3) از مقدار میانگین بیشتر است که نشان می‌دهد در مدیریت این رودخانه نسبت به عوامل داخلی واکنش مناسبی رخ داده و از قوت‌ها در مقابل ضعف‌ها به‌خوبی استفاده شده است. همچنین بررسی ماتریس ارزیابی عوامل خارجی یا محیطی نشان داد که مجموع امتیاز وزن­دار فرصت­ها و تهدیدها (54/2) از مقدار میانگین کمتر است که نشان می‌دهد شرکت­ها و افراد مسئول در مدیریت رودخانة گاماسیاب نسبت به عوامل خارجی واکنش مناسبی نشان نداده‌اند و دچار ضعف‌اند و از فرصت­های موجود به‌خوبی استفاده نشده و در مقابله با تهدیدها به‌خوبی عمل نشده است. 1 One of the most basic issues that currently the country and even the world is faced with the problem of lack of water and drying up of rivers, wetlands, lakes and etc. In this context, investigated for the reasons and the effects and consequences is essential. In this study, we have tried to use the SWOT matrix for drying river Gamasyab be examined. In this regard, using the rating scale to the fundamental causes of the crisis was Gamasyab River based on weighted scores given by experts to be the most important strengths, weaknesses, opportunities and threats found. Investigation showed that the total internal factors evaluation matrix weighted rating strengths and weaknesses (3.02) from the mean value, which indicates that more companies and individuals in the management of the river and respond appropriately to internal factors of points it has used force against weaknesses. Also check matrix of external factors or environmental assessment showed that the total weighted scoring opportunities and threats (2.54) was lower than the mean value, which represents the companies and individuals involved in river management Gamasyab appropriate response to external factors Do not show weakness, and good use of the opportunities and deal with threats not yet well. With regard to the issues raised by the strengths, weaknesses, opportunities and threats to internal and external factors stated SO, WO, ST and WT Gamasyab river was proposed to solve the crisis at the end of the plot, or a variety of competitive strategy best proposals to solve the crisis and the proper management of the river was Gamasyab. 1 10 محمدحسین جهانگیر Mohammad Hossein Jahangir استادیار، دانشکدة علوم و فنون نوین، دانشگاه تهران ایران mh.jahangir@ut.ac.ir کیوان سلطانی Keyvan Soltani دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی طبیعت، دانشکدة علوم و فنون نوین، دانشگاه تهران ایران keyvan.soltani@ut.ac.ir بحران آب راهکارهای مدیریتی رودخانة‌ گاماسیاب قوت‌ها و ضعف‌ها ماتریسSWOT - بابااوغلی، محمود، 1392، بررسی اجمالی بحران محیط زیست در ایران حول محور آلودگی هوا و تخریب منابع آب، مجلۀ اقتصادی، شماره‌های 5 و 6، مرداد و شهریور 1392: 72-59.##2- سلطانی، کیوان؛ سلیمانی، حدیث ؛ جوادزاده، زهرا، 1393،  بررسی اثرات تغییر اقلیم بر روند دما و بارندگی (مطالعۀ موردی: شهر کرمانشاه) تهران: دومین همایش ملی مهندسی مدیریت کشاورزی، محیط زیست و منابع طبیعی پایدار.##3- سلطانی، کیوان؛ سلیمانی، حدیث ؛ جوادزاده، زهرا، 1393،  بررسی اثرات ریزگردها بر توسعۀ پایدار با تأکید بر راهکارهای پیشگیری و کنترل آن (مطالعۀ موردی: شهر اهواز) تهران: دومین همایش ملی مهندسی مدیریت کشاورزی، محیط زیست و منابع طبیعی پایدار، دانشگاه شهید بهشتی.##4- وضعیت بارشی استان در سال زراعی جاری؛ وضعیت بارشی استان در سال جاری (01/07/92 لغایت 02/04/93) و مقایسۀ آن با سال‌های قبل، 1393، ادارۀ کل هواشناسی استان البرز.##5- A model for southern mediterranean research institute self-assessment: A SWOT analysis-based approach to promote capacity building at Theodor Bilharz Research Institute in Cairo (Egypt). Davide Ghinolfi, Hanan G . El Baz , Elio Borgonovi, Amr Radwan, Ola Laurence, Hanan. Sayed, Paolo De Simone, Moaz Abdelwadoud, Alessandro Stefani, Sanaa. Botros, Franco Filipponi. s.l. : Arab Journal of Gastroenterology, 2014.##6- Decentralization in health services and its impacts: SWOT Decentralization in health services and its impacts: SWOT. Fadime Cinar, Erol Eren, Hatun Mendes. s.l. : Procedia - Social and Behavioral Sciences, 2013, Vols. 99 (2013) 711 – 718.##7-  Determining pros and cons of franchising by using swot analysis. Menekse Salar, Orkide Salar. s.l. :Procedia - Social and Behavioral Sciences, 2014, Vols. 122 (2014) 515 – 519.##8- EPA ,United States Environmental Protection Agency, (2010), “Green Infrastructure Case Studies: Municipal Policies for Managing Stormwater with Green Infrastructure”, EPA-841-F-10-004 , August 2010 , EPA Office of Wetlands, Oceans and Watersheds.##9- Perspective on the use of green Infrastructure for Stormwater Management in Cleveland and Milwaukee. Keeley, M., Koburger, A., Dolowitz, D., Medearis, D., Nickel, D., Shuster, W. Business Media New York : Springer Science, , Environmental Managem, 2013, Vols. DOI 10.1007/s00267-013-0032-x.##10- Process, form and change in dryland rivers: a review of recent research. Tooth, Stephen. s.l. : Earth-Science Reviews , Vols. 51 (2000) 67–107.##

0 رسی بهسازی دفنگاه زبالۀ شهر رشت و مدیریت شیرابۀ آن در راستای کاهش آلودگی تالاب انزلی Study landfill development in Rasht And latex management in order to reduce pollution Anzali Lagoon https://ije.ut.ac.ir/article_55125.html 10.22059/ije.2015.55125 0 تالاب انزلی از مهم‌ترین اکوسیستم‌های آبی شمال ایران به‌شمار می‌رود که اهمیت بسیار زیادی از لحاظ زیست‌محیطی و اقتصادی دارد. روند نابودی تالاب انزلی از مهم‌ترین دغدغه‌های پژوهشگران محیط زیست به‌شمار می‌رود. یکی از عوامل آلوده‌سازی تالاب انزلی، آلودگی رودخانه‌های ورودی به آن است. با بررسی دفنگاه زبالۀ شهر رشت، به چگونگی مدیریت شیرابه‌های زباله در این دفنگاه پرداخته شده است. شیرابه‌های ناشی از دفنگاه از عوامل آلوده‌سازی تالاب انزلی به‌شمار می‌رود. همچنین مقدار متان تولیدی در دفنگاه جدید با بهسازی دفنگاه کنونی، بررسی شده است. با ایجاد دفنگاه جدید، دبی خروجی شیرابه از دفنگاه از 5/1 درصد به 20 درصد افزایش خواهد یافت که در این صورت از آلودگی آب‌های زیرزمینی جلوگیری خواهد شد. با توجه به بارندگی زیاد در شهر رشت، دبی شیرابه به 120 متر مکعب در روز خواهد رسید. با ایجاد تأسیسات جمع‌آوری متان در دفنگاه می‌توان از متان تولیدی نیز برای تولید انرژی استفاده کرد که این مقدار در سال 2015 بیش از 105 متر مکعب در سال است. با فرض ثابت بودن مقدار پسماند ورودی به دفنگاه تا سال 2050 متان تولیدی به 105´4/1 می‌رسد. مقدار شیرابۀ تولیدی در دفنگاه 120 متر مکعب در روز و مقدار پساب تولیدی در هاضم بی‌هوازی 210000 متر مکعب در روز خواهد شد. می‌توان با تأسیس واحد تصفیه از ورود مقادیر یادشده به آب‌های سطحی و زیرزمینی جلوگیری کرد. 1 Anzali lagoon is the most important aquatic ecosystems of northern Iran. This lagoon is very important in terms of environmental and economic. Deforestation in the Anzali lagoon is the most important environmental concerns of researchers. One of the polluting factors Anzali lagoon , river pollution is the entrance to the lagoon. By examining the landfill in Rasht , how to manage latex was investigated. As well as improving the existing landfill the amount of methane produced by the new landfill is studied. Latex  from the landfill by creating new output will increase from 1.5 % to 20 %. In the case of groundwater pollution will be prevented. Due to the high amount of rainfall in the city of Rasht latex discharge 120 cubic meters per day will be. Methane produced from landfill can be used to produce energy. In 2015, the amount of methane produced more than 10 5 cubic meters per year. Assuming a constant amount of waste entering the landfill, methane production by 2050 is 1.4 * 10 5 . The amount of wastewater produced by the anaerobic digester is 210,000 cubic meters per day. 11 22 احمد حاجی نژاد Ahmad hajinezhad استادیار، دانشکدۀ علوم و فنون نوین، دانشگاه تهران ایران hajinezhad@ut.ac.ir عماد ضیائی حلیمه جانی emad ziaee halimehjani دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی انرژی‌های تجدیدپذیر، دانشکدۀ علوم و فنون نوین، دانشگاه تهران ایران emadziaee.ezh@gmail.com تالاب انزلی دفنگاه سراوان شهر رشت شیرابه گاز متان ]1[      عبدلی، محمدعلی؛ ریاحی بختیاری، علیرضا؛ محمدی، صمد، 1384، امکان‌سنجی تولید بیوکمپوست از زباله‌های شهری بابل, محیط‌شناسی شمارۀ 38: 22-19.##]2[      شهبازی، افسانه؛ مهرجو، فرزاد، 2013، منابع آلودگی آب‌های زیرزمینی و روش‌های احیا، انسان و محیط زیست، شمارۀ 11: 21-13.##]3[      پارک علم و فناوری، 1389، گیلان, طرح جامع مدیریت پسماند، حوزۀ مرکزی گیلان، سازمان مدیریت پسماند شهرداری رشت.##]4[      کرباسی، عبدالرضا؛ صابری، مجید؛ کاظمی، زیبا، 2006، مدیریت محیط زیست رودخانۀ سیاهرود و بررسی اقتصادی تصفیۀ پساب‌های ورودی به رودخانه، محیط‌شناسی شمارۀ 26.##]5[      رحمت‏، زرکامی. 1380، بررسی و مقایسۀ وضعیت عناصر غذایی در 4 رودخانۀ منتهی به تالاب انزلی, پژوهش و سازندگی، 45-41.##]6[        منوری، مسعود‎‎ٌْ عمرانی، قاسمعلی، قنبری. فاطمه‏، 1389، بررسی آلودگی ناشی از شیرابه در محل دفن پسماندهای شهر رشت، انسان و محیط زیست شمارۀ 8: 34-29.##]7[        ذوقی، محمدجواد؛ قویدل، آریامن، 1389، کاربرد مدل HELP در تخمین میزان شیرابۀ تولیدی در دفنگاه زباله، مطالعۀ موردی: محل دفن سمنان, سلامت و محیط شمارۀ 4.1: 76-65.##[8]      Foltz, R. C. (2001). Environmental initiatives in contemporary Iran. Central Asian Survey, 20(2), 155-165..##[9]        De Grave, S., & Ghane, A. (2006). The establishment of the oriental river prawn, Macrobrachium nipponense (de Haan, 1849) in Anzali Lagoon, Iran.Aquatic Invasions, 1(4), 204-208. De Grave, Sammy ،Ghane, Ahmad, The establishment of the Oriental River Prawn, Macrobrachium nipponense (de Haan, 1849) in Anzali Lagoon, Iran, Aquat. Invasions. 1 : 204–208. doi:10.3391/ai.2006.1.4.2.##[10]      Abedinzadeh, F., & MONAVARI, S. (2007). Study of solid waste management in industrial estate of rasht. 151–174. doi:10.1016/j.jconhyd.2010.08.009. Abedinzadeh, Farimah, Manavari, Masoud, Study of solid waste management in industrial Estate of RASHT, Environ. Sci. : 151–174. doi:10.1016/j.jconhyd.2010.08.009.##[11]   Valencia, R., Van der Zon, W., Woelders, H., Lubberding, H. J., & Gijzen, H. J. (2009). Achieving “Final Storage Quality” of municipal solid waste in pilot scale bioreactor landfills. Waste management, 29(1), 78-85. Valencia, Roberto, et al. "Achieving “Final Storage Quality” of municipal solid waste in pilot scale bioreactor landfills." Waste management 29.1: 78-85.##[12]    El-Fadel, M., Bou-Zeid, E., Chahine, W., & Alayli, B. (2002). Temporal variation of leachate quality from pre-sorted and baled municipal solid waste with high organic and moisture content. Waste management, 22(3), 269-282. M. El-Fadel, E. Bou-Zeid, W. Chahine, B. Alayli, Temporal variation of leachate quality from pre-sorted and baled municipal solid waste with high organic and moisture content, Waste Manag. 22 : 269–282. doi:10.1016/S0956-053X(01)00040-X.##[13]      Simon, F. G., & Müller, W. W. (2004). Standard and alternative landfill capping design in Germany. Environmental Science & Policy, 7(4), 277-290. Simon, Franz Georg, Müller, Werner W., Standard and alternative landfill capping design in Germany, Environ. Sci. Policy. 7 : 277–290. doi:10.1016/j.envsci.2004.04.002.##[14]      Brunner, D. R., & Keller, D. J. (1972). Sanitary landfill design and operation: US Environmental Protection Agency. Solid Waste Management series SW-65ts. Brunner, DR, Keller, DJ, Sanitary landfill design and operation: US Environmental Protection Agency.##[15]      Alexander, A., Burklin, C. E., & Singleton, A. (2005). Landfill gas emissions model (LandGEM) version 3.02 user's guide. US Environmental Protection Agency, Office of Research and Development. Alexander, Amy, Burklin, Clint, Singleton, Amanda, Landfill Gas Emissions Model (LandGEM) Version 3.02 User’s Guide : 1–56.##

0 پایش اکولوژیکی و بررسی تغییرات مکانی- زمانی پوشش اراضی با تأکید بر مقدار مصرف آب بخش کشاورزی در محدودة زاینده‌رود Ecological Monitoring and Assessment of Spatial-Temporal Changes in Land Cover with an Emphasis on Agricultural Water Consumption in Zayandeh Rood Region https://ije.ut.ac.ir/article_55126.html 10.22059/ije.2015.55126 0 فعالیت­های انسانی در سال­های اخیر به تغییر کاربری و پوشش زمین و به‌تبع آن تغییر ساختار و عملکرد اکوسیستم‌ها منجر شده است. آشکارسازی تغییرات زمانی و مکانی کاربری‌ها برای درک روابط و تعاملات بین انسان و منابع طبیعی و همچنین اتخاذ تصمیمات مناسب حائز اهمیت است و با توجه اینکه تغییرات به‌وجود‌آمده در کاربری و پوشش اراضی در سطوح وسیع و گسترده صورت می­گیرد، فناوری سنجش از دور ابزاری مناسب برای ارزیابی این تغییرات است. هدف مطالعۀ حاضر بررسی روند تغییرات کاربری و پوشش اراضی اطراف رودخانۀ زاینده‌رود و نیاز آبی کاربری کشاورزی با استفاده از سنجش از دور و GIS است. برای این منظور از تصاویر سنجندۀ OLI سال 1392 و ETM+ سال 1382 پس از اعمال تصحیحات و پیش‌پردازش‌های مورد نیاز، نقشه‌های کاربری و پوشش اراضی با طبقه‌بندی هیبرید، براساس پردازش رقومی حداکثر احتمال در 10 کلاس کاربری تهیه شدند. از روش مقایسه پس از طبقه‌بندی برای پایش تغییرات در این بازۀ ده‌ساله استفاده شد. نتایج نشان داد که بیش از 40 درصد رودخانۀ زاینده‌رود و تالاب گاوخونی در این مدت خشک شده و ساختار و پایداری فیزیکی- اجتماعی و اکولوژیکی این منطقه دچار آسیب جدی شده است. توسعۀ 2/19 درصدی اراضی کشاورزی در بخش غربی منطقة تحقیق مشاهده شد، به‌گونه­ای که مقدار آب مصرفی در بخش غربی در سال‌های 1382 و 1392 به‌ترتیب 59/52 و 22/60 درصد بود و پس از آن بخش مرکزی جای داشت و کمترین مصرف آب برای کشت آبی در بخش شرقی محاسبه شد. شوره‌زارها در این مدت بیش از 90 درصد توسعه یافته‌اند و توسعۀ شهری بین سال­های 1382 تا 1392 با مساحتی در حدود 552 هکتار در هر سال رخ داده است. 1 In the recent years, human activities have led to changes in land use and land cover, consequently, these changes lead to the structure and function of ecosystems. Spatial-Temporal Change Detection of land use is important to understand the relationships and interactions between human and natural resources and to make appropriate decisions Due to changes in land use and land cover occurs in broad surfaces, therefore, remote sensing technology is a useful tool for evaluating changes. The aim of this study is to investigate trend change of land use and land cover of the surrounding of the Zayandeh Rood River, as well as to investigate the water demand for agricultural land use of remote sensing and GIS techniques. For this purpose, the OLI images in 1392 and ETM+ Landsat images of 1382, after correction and preprocessing required, land use /land cover map were produced using the hybrid classification, based on maximum likelihood image processing in 10 classes. The post-classification methods was used to monitor changes in the period of 10 years. The results showed that in the period, dried, more than 40 percent of the Gavkhooni wetland and Zayandeh Rood, the area as well as suffering damage to the structure and the physical – social and ecological sustainability. 19/2 percent increased was observed in the agricultural land in the western part of the study area when the amount of water consumption in the western part in the period 1382 -1392, 52/59 and 60/22 percent, respectively. After that central part, and the lowest water consumption was calculated for irrigated farming in the eastern part. Salty lands have been developed during this period, more than 90 percent. Urban expansion has occurred in the period 1382 -1392 with an area of ​​552 hectares per year. 23 38 محسن ایرانمهر Mohsen Iranmehr دانشجوی کارشناسی ارشد محیط زیست دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان ایران mohseniranmehr112@yahoo.com سعید پورمنافی Saeid Pourmanafi استادیار گروه محیط زیست دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان ایران spourmanafi@cc.iut.ac.ir علیرضا سفیانیان Alireza Soffianian دانشیار گروه محیط زیست دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان ایران soffianian@cc.iut.ac.ir پایش اکولوژیکی زاینده‌رود سنجش از دور لندست نیاز آبی [1]. آرخی، صالح؛ نیازی، یعقوب، 1389، ارزیابی روش‌های مختلف سنجش از دور برای پایش تغییرات کاربری اراضی (مطالعۀ موردی حوضۀ دره‌شهر- استان ایلام)، فصلنامۀ علمی- پژوهشی تحقیقات مرتع و بیابان ایران، جلد 17، شمارۀ 1، : 93-74.##[2]. آمایش سرزمین و سند راهبردی توسعۀ استان اصفهان، 1392، استانداری اصفهان، معاونت برنامه‌ریزی، بخش منابع آب، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی اصفهان.##[3]. باعقیده، محمد؛ علیجانی، بهلول؛ ضیائیان، پرویز، 1390، بررسی امکان استفاده از شاخص پوشش گیاهی NDVI در تحلیل خشکسالی­های استان اصفهان، مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، سال اول، شماره چهارم، : 16-1.##[4]. بیاتانی، علی، 1392، معرفی نسل جدید ماهواره‌های لندست (لندست 8)، مجلة علوم زمین و معدن، گروه دورسنجی سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، شماره 88، : 30-25.##[5]. جعفری، احمد؛ محلوجی، مهرداد؛ مامن‌پوش، علیرضا، 1386، برآورد راندمان آبیاری و مقدار آب مصرفی در کشاورزی استان اصفهان، نهمین سمینار سراسری آبیاری و کاهش تبخیر، کرمان، بهمن 86. ایران.##[6]. حلبیان، امیر‌حسین؛ شبانکاری، مهران، 1389، مدیریت منابع آب در ایران ( مطالعۀ موردی : چالش‌های انتقال آب از بهشت‌آباد به زاینده‌رود)، چهارمین کنگره بین‌المللی جغرافیدانان جهان اسلام، زاهدان، فروردین 1389، ایران.##[7]. حلبیان، امیر‌حسین؛ خلیلی ورزنه، رضا، 1392، عوامل نابودی تالاب گاوخونی نگین فیروزه‌ای فلات مرکزی ایران و تأثیرات آن در ایجاد بحران آب در شرق اصفهان، اولین همایش ملی بحران آب، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان، اصفهان، اردیبهشت ماه 92، ایران.##[8]. درویش‌صفت، علی اصغر، 1377، برآورد صحت نقشه‌های موضوعی پایگاه داده GIS، پنجمین همایش سالانۀ اطلاعات جغرافیایی، تهران، ایران.##[9]. روستا، زهرا؛ منوری، سید مسعود؛ درویشی، مهدی؛ فلاحتی، فاطمه، 1391، کاربرد داده‌های سنجش از دور (RS) و سیستم اطلاعات جغرافیایی( GIS) در استخراج نقشه‌های کاربری اراضی شهر شیراز، مجلة آمایش سرزمین، سال چهارم، شماره ششم، : 164- 149.##[10]. زبیری، محمود؛ مجد، علیرضا، 1390، آشنایی با فن سنجش از دور و کاربرد آن در منابع طبیعی (اطلاعات ماهواره ای ، عکس‌های هوایی، فضایی، چاپ نهم، انتشارات دانشگاه تهران، تهران.##[11]. سیدحسینی، سید‌حسین، 1392، احیاء زاینده‌رود و مقابله با بحران خشکسالی با اجرای طرح جامع آبخیزداری شهری، اولین همایش ملی بحران آب، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان، اصفهان، اردیبهشت ماه 92. ایران.##[12]. طرح پایة آمایش استان اصفهان، 1389، استانداری اصفهان، معاونت برنامه‌ریزی، دفتر برنامه‌ریزی و بودجه، شناخت وضع موجود و روند گذشتة منابع طبیعی و محیط زیست، منابع آب، ویرایش اول، معاونت پژوهشی دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی.##[13]. طرح پایه آمایش استان اصفهان، 1389، استانداری اصفهان معاونت برنامه‌ریزی، بخش دوم، شناخت وضع موجود و روند گذشته نظام سکونتگاهی و جمعیت، ویرایش اول، معاونت پژوهشی دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی.##[14]. طرح پایۀ آمایش استان اصفهان، 1389، استانداری اصفهان معاونت برنامه‌ریزی، بخش سوم، شناخت وضع موجود و روند گذشته ویژگی‌های اقتصادی، کشاورزی و اشتغال، ویرایش اول، معاونت پژوهشی دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی.##[15]. علوی‌پناه، سیدکاظم،1391، اصول سنجش از دور نوین و تفسیر تصاویر ماهواره‌ای و عکس‌های هوایی، انتشارات دانشگاه تهران، تهران.##[16]. علوی‌پناه، سیدکاظم، 1381، بررسی منابع آب و رطوبت سطح الارض کلوت‌های بیابان لوت با استفاده از داده‌های ماهواره ای، پژوهش‌های جغرافیایی، شماره 47، : 69-57.##[17]. علویزاده، سید امیرمحمد، 1390، بررسی بحران آب در بخش کشاورزی اثرات و راهکارهای مقابله با آن مطالعۀ موردی دهستان اسفرجان (شهرستان شهر رضا)، همایش منطقه‌ای بحران آب و خشکسالی، اصفهان، ایران.##[18]. فتاحی، محمد مهدی،1390، سنجش از دور کاربردی اصول علمی تهیۀ نقشه‌های موضوعی از تصاویر ماهواره ای (کاربرد در علوم کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست)"چاپ اول، انتشارات مرز دانش، تهران.##[19]. فتحیان، فرشید؛ مرید، سعید؛ ارشد، صالح، 1392، ارزیابی روند تغییرات کاربری اراضی با استفاده از سنجش از دور و ارتباط آن با روند جریان رودخانه ( مطالعه موردی : زیرحوضه‌های شرق دریاچه ارومیه)، نشریۀ آب و خاک(علوم و صنایع غذایی)، جلد 27، شمارۀ 3، : 655-642.##[20]. فلاحتکار، سامره، 1387، آشکارسازی تغییرات پوشش اراضی اصفهان با استفاده از سنجش از دور و GIS، کارشناسی ارشد، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان، ش 157.##[21]. قربانی، ساره؛ زرع‌کار، آزاده؛ کاظمی، بهاره؛ یاوری، احمدرضا، 1392، برآورد خسارت عملکرد حفاظت از منابع آبی در جنگل با استفاده از سنجش از دور (مطالعه موردی: جنگل‌های چالوس)، مجلۀ کاربرد سنجش از دور و GIS در علوم منابع طبیعی، سال چهارم، شماره1، :37-27.##[22]. گاریزی، آرش؛ شیخ واحد، بردی؛ سعدالدین، امیر؛ ماهینی، عبدالرسول، 1391، شبیه‌سازی مکانی – زمانی تغییرات گستره جنگل در آبخیز چهل‌چای استان گلستان با استفاده از مدل تلفیقی سلول‌های خودکار و زنجیره مارکوف، فصلنامه علمی- پژوهشی تحقیقات جنگل و صنوبر ایران، جلد 20، شماره 2، : 285-273.##[23]. مالمیران، حمید،1383، راهنمای تهیۀ نقشه‌های موضوعی از تصاویر ماهواره‌ای، انتشارات سازمان جغرافیایی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، تهران.##[24]. میتر، پاول ام.، 1388، پردازش کامپیوتری تصاویر سنجش از دور، ترجمۀ جلال امینی، انتشارات دانشگاه تهران.##[25]. میثاقی، فرهاد؛ محمدی، کورش، 1383، پیش‌بینی تغییرات کیفیت آب رودخانه زاینده‌رود با استفاده از شبکه‌های عصبی مصنوعی، دومین کنفرانس ملی دانشجویی منابع آب و خاک، دانشکدة کشاورزی، دانشگاه شیراز، ایران.##[26]. نصیری، مهران برادران؛ آبکار، علی اکبر؛ صادقی نائینی، علی؛ عبدالله‌زاده، محمود، 1385، تهیۀ نقشة پوشش اراضی کشوری با استفاده از سری‌های زمانی تصاویر ماهواره TERRA سنجندۀ MODIS، مجموعه مقالات همایش ژئوماتیک، سازمان نقشه‌برداری کشور، تهران.##[27]. Abd El-Kawy, O.R., Rod, J.K., Ismail, H.A., Suliman, A.S., 2011, Land use and land cover change detection in the western Nile delta of Egypt using remote sensing data, Applied Geography, NO.31, pp.483-494.##[28]. Alavipanah, S.K., 2007, Application of Remote Sensing in the Earth Sciences: Soil, University of Tehran Press, Tehran. (In Persian).##[29]. Anyamba, A.J., Eastman, R., 1996, Interannual Variability of NDVI over Africa and its Relation to E1 Nino/Southern Oscillation, International Journal of Remote Sensing,17(13), pp.2533-2548.##[30]. Barrett, E.C., Curtic, L.F., 1992, Introduction to Environmental Remote Sensing, Chapman & Hall, London, 55, pp.229–243.##[31]. Chavez, P.S., 1996, Image-based atmospheric corrections-Revisited and improved, Photogrammetric Engineering and Remote Sensing, 62, pp.1025– 1036.##[32]. Coppin, p., Jonckheere, I., Nackaerts, K., Muys, B., 2004, Digital change detection methods in ecosystem monitoring : a review, INT. J. REMOTE SENSING., Vol. 25, pp.1565-1596.##[33]. David, R., Chuvieco., E., Salas., a., Aguad., I., 2003, Assessment of Different Topographic Corrections in Landsat-TM Data for Mapping Vegetation Types, EEE Transactions On Geoscience And Remote Sensing, Vol.41, No.5.##[34]. Foody, G.M., 2000, Mapping Land Cover From Remote Sensed Data with a Softened Feedforward Neural Network Classification, Journal of Intelligent and Robatic Systems, Vol.29, No.4, pp.433-44.##[35]. Kafi, K.M., Shafri, H.Z.M., Shariff, A.B.M., 2014, An analysis of LULC change detection using remotely sensed data; A Case study of Bauchi City, 7th IGRSM International Remote Sensing & GIS Conference and Exhibition, pp.1-9.##[36]. Kyllo, K.P., 2003, NASA Funded Research on Agricultural Remote Sensing, Department of Space Studies, University of North Dakota , USA.##[37]. Laosuwan, T., Sangpradit, S., 2012, Urban heat island monitoring and analysis by using integration of satellite data and knowledge based method, International Journal of Development and Sustainability, Vol.1, No.2, pp.99-110.##[38]. Legg, C., 1995. Remote Sensing and Geographic Information Systems, John Wiley& Sons, Chichester, 166p.##[39]. Lillesand, T.M., Kiefer, R.W., 1994, Remot sensing and image interpretation. (4 th edition) New York, john Willey and Sons.##[40]. Mahmud, A., Achide, A.S., 2012, Analysis of Land Use/Land Cover Changes to Monitor Urban Sprawl in Keffi-Nigeria, Environmental Research Journal, 6,pp.129-134.##[41]. Rouse, J.W, Haas, R.H., Schell, J.A., Deering, D.W., 1974, Monitoring the vernal Advancement and retrogration (greenwave effect) of natural vegetation, texas A&M university, Greenbelt.##[42]. Sabins, F.F., 1997, Remote Sensing: Principles and Interpretation. 3th Ed. New York: W.H. Freeman & Co., 494pp.##[43]. Yaseen Taha, M., Tahseen Ali, R., Mohammad Saleh, R., 2012, Monitoring and Evaluating Land Cover Change in The Duhok City, Kurdistan Region- Iraq, by Using Remote Sensing and GIS, International Journal of Engineering Inventions, Vol.1, pp.28-33.##[44]. Zare Ernani, M., Gabriels, D., 2006, Detection of land cover changes using landsat MSS, ETM+ sensors in yazd –Ardakan basin, Iran, Proceeding of Agro environ, pp.414-518.##[45]. Zha, Y., Gao, J.S., 2003, Use of normalized difference built-up index in automatically mapping urban areas form TM imagery, INT. J. RMOTE SENSING., Vol.24, NO.3, pp.538-594.##

0 تخصیص آب در شبکه‌های آبیاری به‌کمک سیستم پشتیبانی تصمیم‌گیری مبتنی بر سیستم اطلاعات مکانی (GIS) و الگوریتم ازدحام ذرات (PSO) (نمونة موردی: اراضی کشاورزی قورتان) Water Allocation in Irrigation Networks by using of Decision Support System Based on the Geospatial Information System (GIS) and Particle Swarm Optimization (PSO) https://ije.ut.ac.ir/article_55127.html 10.22059/ije.2015.55127 0 محدودیت منابع آب در کرة زمین، آب را به کالای اقتصادی باارزشی بدل کرده است. بخش کشاورزی که براساس تحقیقات، بیشترین هدررفت آب را دارد، باید مدیریت شود. ازاین‌رو بهتر است روش‌ها و مدل‌های مختلف برنامه­ریزی همچون مدل سیستم پشتیبانی تصمیم­گیری، در ملازمت با قابلیت­ها و توانایی­های سیستم اطلاعات مکانی (GIS)‌ به‌منظور مدیریت منابع آب، به‌کار گرفته شود. کاربرد همزمان و ترکیبی این دو سیستم، سبب مدیریت منسجم و تصمیم­گیری درست در امور تخصیص و توزیع آب خواهد شد. محققان در تحقیقات پیشین درصدد بررسی و مدیریت تخصیص آب به‌صورت آماری و توصیفی بوده‌اند. ازاین‌رو در این تحقیق، با استفاده از سیستم پشتیبانی تصمیم‌گیری به‌همراه قابلیت­های GIS، راهکار تخصیص درست و استفادة صحیح و بهینه از آب اراضی کشاورزی بر مبنای مکان‌مند بودن معرفی شده است. بدین منظور، با استفاده از روش الگوریتم ازدحام ذرات (PSO)، فرایند برنامة زمانی کشت به‌صورت اولیه در شبکه‌های آبیاری بهینه‌ شده و سپس داده‌های توصیفی در محیط GIS مدلسازی شده و به‌تبع آن مراحل اجرای الگوریتم بهینه­سازی مکانی و تخصیص آب به‌صورت خودکار ارائه شده است. نتایج این تحقیق پس از بهینه‌سازی تخصیص آب در اراضی مورد مطالعه، نشان می‌دهد که مقدار کمبود و همچنین هدررفت آب در حالت تخصیص بهینه در مقایسه با تخصیص سنتی و غیربهینه تا حد چشمگیری کاهش داشته است. 1 Limitation of water resources in the earth has turned it as a valuable economic commodity. Accordingly, the agricultural sector of which according to studies has the largest wasted water should be managed. Therefore, it is advisable to use the application of methods and programming models such as the decision support system along with the abilities of GIS in order to management of the water resources. The simultaneous use and the combination of these two modern systems will bring into existence integrated management and correct decision in the allocation and distribution of water. In the previous researches the investigators studied water allocation management in its statistical and descriptive field. Therefore, in this study by use of decision support system along with the capabilities of GIS has been presented a strategy for correct allocate, proper and optimization use from water in agricultural lands on the basis of spatiality. For this purpose, process of the temporal program of cultivation has been optimized primarily in irrigation networks by using of the Particle Swarm Optimization (PSO) algorithm. Then, descriptive data has been modeled in GIS and consequently, the procedures of performing spatial optimization algorithm and water allocation has been provided, automatically. The results of this study, after the optimizing of water allocation on the studied lands, indicates that the amount of water shortage has reduced in the optimal allocation in comparison with the allocation as traditional and non-optimal, considerably. 39 49 ناصر محمدی ورزنه Naser Mohamadi Varzaneh کارشناس ارشد سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی ایران naser.ut.mohammadi@gmail.com علیرضا وفایی نژاد Alireza Vafaeinejad استادیار، دانشکدة مهندسی آب و محیط زیست، پردیس فنی مهندسی (شهید عباسپور) دانشگاه شهید بهشتی ایران a_vafaei@sbu.ac.ir سیستم اطلاعات مکانی (GIS) سیستم پشتیبانی تصمیم‌گیری (DSS) تخصیص آب الگوریتم ازدحام ذرات (PSO) نجفی، معصومه؛ عظیمی، وحید؛ شایان‌نژاد، محمد، 1393، ارزیابی دقت رو‌ش‌های هوشمند و آنالیز حساسیت تبخیر – تعرق گیاه مرحع به پارامترهای هواشناسی در دو اقلیم مختلف، مجلة اکوهیدرولوژی، شمارة 1: 17-24##منعم، محمدجواد؛ نوری، محمدعلی، 1389، کاربرد الگوریتم بهینه‌سازی PSO در توزیع و تحویل بهینة آب در شبکه‌های آبیاری، مجلة آبیاری و زهکشی ایران، دورة 4، شمارة 1: 73-82.##علیزاده، امین؛ کمالی، غلامعلی؛ کشاورز، عباس؛ وظیفه‌دوست، مجید، 1387، نیاز آبی گیاهان در ایران، انتشارات دانشگاه امام رضا (ع)، چاپ اول##منعم، محمدجواد؛ نجفی، محمدرضا؛ خوش‌نواز، صائب، 1386، برنامه‌ریزی بهینة تحویل آب در کانال‌های آبیاری با استفاده از الگوریتم ژنتیک. مجلة تحقیقات منابع آب ایران، دورة 3، شمارة 1: 11-1.##رنگزن،کاظم؛ مرادزاده، محسن، 1387، کاربرد سنجش از دور در بهبود مدیریت و مصرف بهینة کشاورزی در شبکة آبیاری گتوند. همایش ژئوماتیک، تهران، ایران##صباخ‌زاده، هادی، 1381، طراحی و ساخت نمونة مهندسی و صنفی سیستم اندازه‌گیری جریان‌های حجمی در کانال‌های روباز سازه‌های استاندارد و غیراستاندارد هیدرولیکی و زهکشی لوله‌های نیمه‌پر و کانال‌های انتقال فاضلاب با استفاده از پدیدة آکوستیک تاپلر به‌صورت اتوماتیک، سمینار آب و برق خوزستان، اهواز، ایران##علیزاده، امین، 1391، اصول هیدرولوژی کاربردی، انتشارات دانشگاه امام رضا (ع)، چاپ 34.##یقینی، مسعود؛ اخوان کاظم‌زاده، محمدرحیم، 1390، الگوریتم‌های بهینه‌سازی فراابتکاری، انتشارات واحد صنعتی امیرکبیر، چاپ اول##مالچفسکی، یاچک، 1385. سامانه اطلاعات جغرافیایی و تحلیل تصمیم چند معیاری. ترجمه اکبر پرهیزکار و عطا غفاری گیلانده، تهران، نشر سمت.##Yingchun, Ge, XinLi, Chunlin Huang, Zhuotong Nan,2013, A Decision Support System for irrigation water allocation along the middle reaches of the Heihe River Basin, Northwest China, Environmental Modelling & Software, vol 47, pp.182-192##White, C. Davina, Lewis, M. Megan,2011, A new approach to monitoring spatial distribution and dynamics of wetlands and associated flows of Australian Great Artesian Basin springs using QuickBird satellite imagery, Journal of Hydrology, vol 408, pp.140–152##Poli, R,2008, Analysis of the publications on the applications of particle swarm optimization, Journal of Artificial Evolution and Applications , pp.1–10##Fortes, P.S, 2005,GISAREG-A GIS based irrigation scheduling simulation model to support improved water use .Agricultural Water Management, vol 77, pp. 159–179##

0 برآورد هیدروگراف واحد لحظه‌ای ژئومورفولوژیکی (GIUH) و هیدروگراف واحد لحظه‌ای تابع عرض (WFIUH) در حوضه‌های فاقد آمار (مطالعۀ موردی: حوضۀ قروه) Calculated Geomorphologic Instantaneous Unit Hydrograph (GIUH) and Width-Function based Instantaneous Unit Hydrograph (WFIUH) in the ungauged watershed https://ije.ut.ac.ir/article_55128.html 10.22059/ije.2015.55128 0 هیدروگراف واحد در پیش‌بینی سیلاب رودخانه‌ها و طراحی سازه‌های کنترلی و حفاظتی در یک حوضۀ آبریز بسیار مهم است؛ ازاین‌رو در حوضه‌های فاقد ایستگاه هیدرومتری با استفاده از روابط ریاضی و تجربی و براساس داده‌های اقلیمی، برآوردی از مقدار آب در حوضه‌ به‌عمل می­آید. دو روش هیدروگراف واحد لحظه‌ای ژئومورفولوژیکی و هیدروگراف واحد لحظه‌ای تابع عرض به‌دلیل بهره‌گیری از خصوصیات فیزیکی حوضه و نرم‌افزار GIS با دقتی پذیرفتنی، قابلیت پیش‌بینی هیدروگراف واحد لحظه‌ای حوضه‌های فاقد آمار را دارند. در این میان روش WFIUH به‌دلیل اختصاص سرعت جریان متفاوت در منطق چالاب‌های کوهپایه‌ای و کانال اصلی حوضه، با واقعیت هماهنگ‌تر است. در این مقاله هیدروگراف واحد لحظه‌ای حوضۀ قروه با وسعت 14/67 کیلومتر مربع در استان کردستان به‌کمک برنامۀ GIS و برنامه‌های الحاقی آن استخراج شد و نتایج دو روش با هم مقایسه شد. نتایج نشان می‌دهد درحالی که دو روش از همخوانی مطلوبی در تخمین زمان تمرکز حوضه در حدود 6/4 ساعت برخوردارند، روش WFIUH با بهره‌گیری از سرعت جریان متناسب با شیب، جزئیات بیشتری را تحت پوشش قرار می‌دهد. 1 The role of unit hydrograph is very important in prediction of floods in the rivers, design protection and control structures in the catchment area. Therefore in the basin without hydrometric stations, by using mathematical and empirical relationship and based on climatic data, the water level in the basin is estimated. Two methods of Geomorphologic Instantaneous Unit Hydrograph and Width Function Instantaneous Unit Hydrograph, Due to use of the watershed physical characteristics and GIS software, estimate the instantaneous unit hydrograph in ungauged basin with reasonable accuracy. WFIUH method for allocating different flow rate in hillslope and the main canal basin, is more coordinated with reality. In this article instantaneous unit hydrograph of Ghorveh basin with an area equal to 14/67 km in Kurdistan, with the help of GIS and ArcHydro extension and PEM4PIT extracted. The results of this two methods were compared and showed that concentration time estimate approximately the same by each method, almost 4.6 hours. But WFIUH method by utilizing the flow rate proportional to slope, covering more detail in it. 51 62 پونه سعیدی Pooneh Saeidi دانشجوی دکتری مهندسی محیط زیست (منابع آب)، دانشکدۀ محیط زیست، دانشگاه تهران ایران pooneh.saeidi@gmail.com محمد حسین نیک سخن Mohammad Hossein Niksokhan استادیار، دانشکدۀ محیط زیست، دانشگاه تهران ایران niksokhan@ut.ac.ir خدیجه نوروزی Khadije Norouzi دانشجوی دکتری مهندسی محیط زیست (منابع آب)، دانشکدۀ محیط زیست، دانشگاه تهران ایران eng.norouzi2011@yahoo.com حوضۀ قروه حوضه‌های فاقد آمار هیدروگراف واحد لحظه‌ای تابع عرض (WFIUH) هیدروگراف واحد لحظه‌ای ژئومورفولوژیکی (GIUH) ] جهانبخش، سعید؛ رضائی بنفشه، مجید؛ گودرزی، مسعود؛ غفوری روزبهانی، عبدالمحمد؛ مهدیان، محمدحسین، 1391، ارزیابی کاربرد روش زمان-سطح و هیدروگراف واحد لحظه‌ای کلارک در برآورد دبی سیلاب بازیافت کارون، نشریۀ جغرافیا و برنامه‌ریزی، سال 16، شمارۀ 41: 66-49.##[2] شیرزادی، عطاالله؛ چپی، کامران؛ فتحی، پرویز، 1390، برآورد هیدروگراف واحد مصنوعی با استفاده از تحلیل منطقه‌ای سیلاب و پارامترهای ژئومورفولوژی (مطالعه موردی: حوضۀ آبخیز مارنج و کانی سواران، کردستان)، مجله علوم و فنون کشاورزی و منابع طبیعی، علوم آب و خاک، جلد 15، شمارۀ 58: 240-231.##[3] غیاثی، نجف‌قلی؛ روغنی، محمد، 1385، کارایی هیدروگراف واحد لحظه ای ژئومورفولوژی و مقایسه آن با هیدروگراف های مصنوعی اشنایدر، مثلثی و SCS در حوزۀ آبخیز کسیلیان، مجلۀ پژوهش و سازندگی، شمارۀ 70: 32-23.##[4] کرمی، فریبا؛ اسمعیل‌پور، مرضیه، 1393، برآورد رواناب با استفاده از مدل هیدروگراف واحد لحظه‌ای ژئومورفولوژی (مطالعه موردی: حوضۀ دریاچای)، مجلۀ هیدروژئومورفولوژی، شمارۀ 1: 157- 145.##[5] وزارت نیرو، 1385، شرکت آب منطقه‌ای استان کردستان، مطالعات مرحلۀ اول و دوم ساماندهی رودخانۀ قروه، گزارش مطالعات هیدرولوژی رودخانۀ قروه.##[6] Cudennec, C., Fouad, Y., SumarjoGotot, I. and Duchesne, J., 2004, A geomorphological explanation of the unit hydrograph concept, Hydrological Process, vol 18(4), pp. 603-621##[7] Franchini, M. and O’Connel, P.E., 1996, An analysis of the dynamic component of the geomorphologic instantaneous unit hydrograph, Journal of Hydrology, vol. 175, pp. 407–428##[8] Gupta, V.K., Waymire, E. and Wang, C.T., 1980, Representation of an instantaneous unit hydrograph from geomorphology, Water Resources Research, vol. 16(5), pp. 855–862##[9] Grimaldi, S., Nardi, F., Di Benedetto, F., Istanbulluoglu, E. and Bras, R.L., 2007, A physically based method for removing pits in digital elevation models, Advances in Water Resources, vol. 30, pp. 2151–2158##[10] Grimaldi, S., Petroselli, A., Nardi, F. and Alonso, G., 2010, Flow time estimation with variable hillslope velocity in ungauged basins, Advances in Water Resources, vol. 33(10), pp. 1216–1223##[11] Grimaldi, S., Petroselli, A. and Nardi, F., 2012a, A parsimonious geomorphological unit hydrograph for rainfall–runoff modelling in small ungauged basins, Hydrological Sciences Journal, vol. 57(1), pp. 73-83##[12] Grimaldi, S., Petroselli, A., Porfiri, M. and Tauro, F., 2012b, Time of concentration: a paradox of modern hydrology, Hydrological Sciences Journal, vol. 57(2), pp. 217–228##[13] Nardi, F., Grimaldi, S., Santini, M., Petroselli, A. and Ubertini, L., 2008, Hydrogeomorphic properties of simulated drainage patterns using DEMs: the flat area issue, Hydrological Sciences Journal, vol 53(6), pp. 1176–1193##[14] Rinaldo, A., Marani, A. and Rigon, R., 1991, Geomorphological dispersion, Water Resources Research, vol. 27, pp. 513–525##[15] Rinaldo, A., Vogel, G.K., Rigon, R. and Rodriguez-Iturbe, I., 1995, Can one gauge the shape of a basin, Water Resources Research, vol. 31, pp. 1119–1127##[16] Rodriguez-Iturbe, I. and Valdes, J.B., 1979, The geomorphologic structure of hydrologic response, Water Resources Research, vol. 15, pp. 1409–1420##[17] Rodríguez-Iturbe, I. and Rinaldo, A., Fractal river networks: chance and self-organization, Cambridge University Press, 1997, 570 p.##[18] Rodriguez-Iturbe, I., Gonzalez-Sanabria, M. and Bras, R.L., 1982, A geomorphoclimatic theory on the instantaneous unit hydrograph, Water Resources Research, vol. 18(4), pp. 877–886##[19] Rosso, R., 1984, Nash model relation to Horton order ratios, Water Resources Research, vol. 20(7), pp. 914–920##[20] Tak, L. D. and Bras, R. L., 1990, Incorporating hillslope effects into the geomorphologic instantaneous unit hydrograph, Water Resources Research, vol. 26(10), pp. 2393-2400##[21] Tarboton, D.G., Bras, R.L. and Rodriguez-Iturbe, I., 1991, On the extraction of channel networks from digital elevation data, Hydrological Processes, vol. 5(1), pp. 81–100##[22] Tarboton, D.G. and Ames, D.P., 2001, Advances in the mapping of flow networks from digital elevation data, World water and environmental resources congress, May, Orlando, USA##

0 ارزیابی روش‌های درون‌یابی و فازی در تخمین مقدار آرسنیک آب‌های زیرزمینی، مطالعۀ موردی آبخوان دشت خوی Evaluation and comparison of geostatistical and fuzzy interpolation methods in estimation of groundwater arsenic, Case study: Khoy plain aquifer https://ije.ut.ac.ir/article_55129.html 10.22059/ije.2015.55129 0 بررسی و پهنه­بندی دقیق غلظت فلزات سنگین و به‌ویژه آرسنیک در منابع آب زیرزمینی، تأثیر زیادی در برنامه­ریزی و پایش مستمر منابع آب و جلوگیری از بروز مشکلات سلامت برای انسان­ها دارد. هدف اصلی این تحقیق ارزیابی روش نوین­ استنتاج فازیِ سوگنو و مقایسة آن با روش‌های درون‌یابی وزن­دهی معکوس فاصله (IDW)، کریجینگ (ساده، عمومی و عادی) و کوکریجینگ در تخمین مقدار آرسنیک در محدودة آبخوان دشت خوی بود. بررسی نتایج بعد از بهینه­سازی المان‌های مؤثر در فرمول‌هایِ اجرای هر روش­ نشان ‌داد که ریشة میانگین مربعات خطا RMSE)) به‌علت تراکم کم و نحوة چیدمان چاه‌های نمونه‌برداری برای همة روش‌های درون‌یابی بالاست. در بین روش‌هایی که از داده‌های کمکی استفاده نمی‌کنند، روش‌های فازی سوگنو و IDW به‌ترتیب با RMSE برابر با ppb 5/26 و ppb 28 در قیاس با روش‌های کریجینگ برآورد بهتری داشتند. استفاده از داده‌های کمکی کلر، سدیم و آهن، دقتِ روش‌های کوکریجینگ و فازی را نسبت به حالت تک‌متغیره به‌ترتیب 46 و 51 درصد بهبود بخشید. علت اصلی برتری 19 درصدی روش فازی بر کوکریجینگ وابسته نبودن عملکرد روش فازی به نرمال بودن توزیع داده‌هاست. نتایج نشان داد که روش نوینِ­ فازی سوگنو در درون‌یابی مکانی انعطاف‌پذیرتر است و راحت­تر و سریع‌تر (هم از نظر اجرای کاربر و هم به‌لحاظ نرم­افزاری) ‌اجرا می‌شود. 1 Accurate analysis and interpolation of heavy metals, especially arsenic concentrationin ground watercan play a significant role in planning and continuous monitoring of water resources. The analysis may also prevent human health issues.The purpose of this paper was to evaluate newly published Sugeno type fuzzy inference system as an interpolation method for estimating the amount of arsenic in Khoy Aquifer. It is done by assessinginverse distance weighting (IDW), Kriging (simple, ordinary and universal), Cokriging and Sugeno type fuzzy inference system. The results after optimization of the influencing factors in the interpolation methods indicated that RMSE, due to the low density and odd arrangement of wells, for all of the interpolation methods is high. Among the methods that did not use the auxiliary data, soft computing and IDW, with 53ppb and 56ppb RMSE respectively, lays better estimation than Kriging methods.Chlorine (Cl), Sodium (Na) and Iron (Fe) were used as auxiliary data. These data improved the accuracy of kriging and fuzzy methods by 46% and 51% than single univariate methods. The main cause of 19% improvement of the fuzzy method is attributed to its independence of normal distribution. The results showed that fuzzy Sugeno in the modeling of interpolation is more flexible and easier to execute (in terms of both user’s knowledge and in software development). 63 77 نوید هوشنگی Navid Hooshangi دانشجوی دکتری گروه مهندسی GIS، دانشکدة ژئودزی-ژئوماتیک، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی ایران navid.hooshangi@yahoo.com علی اصغر آل شیخ Ali Asghar Alesheikh استاد گروه مهندسی GIS، دانشکدة ژئودزی-ژئوماتیک، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی ایران alesheikh@kntu.ac.ir عطاالله ندیری Ata Allah Nadiri استادیار گروه علوم طبیعی، دانشکدة علوم طبیعی، دانشگاه تبریز ایران nadiri.ataa@gmail.com اصغر اصغری مقدم Asghar Asghari Moghaddam استاد گروه علوم طبیعی، دانشکدة علوم طبیعی، دانشگاه تبریز ایران moghaddama@tabrizu.ac.ir آرسنیک درون‌یابی زمین‌آمار فازی سوگنو [1].       ابراهیم‌زاده، سلمان؛ شاکری، عطا؛ بوستانی فردین، 1391، بررسی آلودگی ناشی از فلزات سنگین در آب زیرزمینی دشت زرقان واقع در شمال شرق شیراز، چهارمین همایش تخصصی مهندسی محیط زیست، 10 و 11 آبان، تهران، دانشگاه تهران.##[2].              جانستون کوین، 1392، تحلیلگر زمین‌آماری در ArcGIS، ترجمۀ الهام اسمعیل‌زاده و طاهره نصیرزاده ، نشر ماهواره: 418.##[3].              آقازاده نصرت ؛ اصغری زینب، 1390، ارزیابی هیدروژئوشیمیایی منابع آب زیرزمینی آبخوان دشت خوی، اولین همایش ملی زمین شناسی ایران.##[4].       بدیعی‌نژاد احمد؛ فرزادکیا، مهدی؛ غلامی، میترا؛ جنیدی معفری احمد، 1391، بررسی کیفیت شیمیایی منابع آب شرب زیرزمینی دشت شیراز با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی(GIS)، فصلنامۀ طب جنوب، شمارۀ 15: 62- 45.##[5].       بوداغی، هاجر؛ یونسیان، مسعود؛ محوی، امیرحسین؛ محمدی، محمودعلی؛ دهقانی، محمدهادی؛ نظم آرا شاهرخ، 1390، بررسی میزان آرسنیک، کادمیوم و سرب در خاک و آب زیرزمینی و ارتباط آن با کود شیمیایی در خاک شالیزاری، مجلۀ دانشگاه علوم پزشکی مازندران، شمارۀ 21: 28-20.##[6].       جانباز، مهدیه؛ خلقی، مجید؛ هورفر، عبدالحسین؛ حق‌شناس، داوود، 1391، بررسی آزمایشگاهی حذف آلایندۀ آرسنیک توسط نانو ذرات آهن از آبزیرزمینی، اولین کنفرانس ملی نانوفناوری و کاربرد آن در کشاورزی و منابع طبیعی، شمارۀ 3: 29-15.##[7].       جلالی، لیدا، 1390، بررسی کمی و کیفی منابع آب­زیرزمینی آبخوان دشت خوی، کارشناسی ارشد، دانشگاه تبریز، دانشکدۀ علوم طبیعی، گروه زمین: 227-1.##[8].              حسنی پاک، علی‌اصغر؛ شرف‌الدین، محمد، 1390، تحلیل داده‌های اکتشافی، مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران: 156-34.##[9].       رجایی، قاسم؛ مهدی‌نژاد، محمدهادی؛ حصاری مطلق، سمانه، 1390، بررسی کیفیت شیمیایی آب شرب روستایی دشت بیرجند و قائن در سال 1389-1388، مجلۀ تحقیقات نظام سلامت، شمارۀ 7: 745-737.##[10].     شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور، 1391، عناوین اولویت‌های تحقیقاتی وزارت نیرو در سال 1391 - شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور و شرکت های زیرمجموعه، وزارت نیرو، دفتر آموزش، تحقیقات و فناوری وزارت نیرو.##[11].     صاحب‌جلال، احسان؛ دهقانی، فرهاد ؛ طباطبایی‌زاده، منیرالسادات، 1391، (تغییرات زمانی و مکانی پارامترهای کیفی آب‌های زیرزمینی با استفاده از روش زمین آماری کریجینگ (مطالعه موردی: دشت بهادران مهریز. مجلۀ علوم و فنون کشاورزی و منابع طبیعی، علوم آب و خاک، شمارۀ 17: 61-51.##[12].     عسگری، علیرضا؛ محوی، امیرحسین؛ واعضی، فروغ ؛ خلیلی فاطمه، 1387، کارایی حذف آرسنیک از آب آشامیدنی توسط گرانول هیدروکسید آهن (GFH)، مجلۀ دانشگاه علوم پزشکی قم، شمارۀ 2: 63-53.##[13].     فرجی سبک­بار، حسنعلی ؛ عزیزی، قاسم، 1385، ارزیابی میزان دقت روش های درون یابی فضایی مطالعه موردی: الگوسازی بارندگی حوزه کارده مشهد، پژوهش­های جغرافیای، شمارۀ 58: 15-1.##[14].     کریمی گوهری، شهرام؛ خلیفه، سمیه، 1392، ارزیابی کارایی شبکه‌های آب سنجی با استفاده از تئوری آنتروپی گسسته‌های (مطالعه موردی: حوزه بختگان- مهارلو)، پ‍‍ژوهشنامه مدیریت حوزۀ آبخیز، شمارة 3: 50-34.##[15].     محمدی، مسعود؛ محمدی قلعه­نی، مهدی ؛ ابراهیمی کیومرث، 1390، تغییرات زمانی و مکانی کیفیت آب زیرزمینی دشت قزوین، مجلۀ پژوهش آب ایران، شمارۀ 5: 52-41.##[16].     ندیری عطاالله؛ اصغری مقدم اصغر؛ صادقی فریبا ؛ آقایی حسین، 1391، بررسی آنومالی آرسنیک موجود در منابع آب سد سهند، مجلۀ محیط‌شناسی، شمارة 38: 74-61.##[17].     ندیری، عطاالله؛ اصغری مقدم، اصغر؛ عبقری، هیراد؛ فیجانی، الهام، 1392، توسعه مدل‌های هوش مصنوعی مرکب در برآورد قابلیت انتقال آبخوان، مطالعه موردی: دشت تسوج، مجلۀ تحقیقات منابع آب ایران، شمارة 9: 14-1.##[18].     ندیری، عطاالله؛ اصغری مقدم، اصغر؛ عبقری هیراد، کلانتری اسکویی، علی؛ حسین‌پور، عبدالله، 1393، مدل منطق فازی در تخمین قابلیت انتقال آبخوان­ها مطالعه موردی: دشت تسوج، مجلۀ دانش آب و خاک، شمارۀ 24: 233-219.##[19].            Amini, M and Afyuni, M, Fathianpour, N, Khademi, H, Flühler, H, 2005, Continuous soil pollution mapping using fuzzy logic and spatial interpolation, Geoderma, .vol124, pp.223-233.##[20].            Asadi, S and Hassan, M, Nadiri, A, Dylla, H, 2014, Artificial intelligence modeling to evaluate field performance of photocatalytic asphalt pavement for ambient air purification, Environmental Science and Pollution Research, .vol21, pp.1-11.##[21].            Bhattacharjee, S and Chakravarty, S, Maity, S, Dureja, V, Gupta, KK, 2005, Metal contents in the groundwater of Sahebgunj district, Jharkhand, India, with special reference to arsenic, Chemosphere, .vol58, pp.1203-1217.##[22].            Cetinkaya, CP and Harmancioglu, NB, 2014, Reduction of streamflow monitoring networks by a reference point approach, Journal of Hydrology, .vol512, pp.263-273.##[23].            Dummer, TJ and Yu, ZM, Nauta, L, Murimboh, JD, Parker, L, 2014, Geostatistical modelling of arsenic in drinking water wells and related toenail arsenic concentrations across Nova Scotia, Canada, Science of The Total Environment.##[24].            Gong, G and Mattevada, S, O’Bryant, SE, 2014, Comparison of the accuracy of kriging and IDW interpolations in estimating groundwater arsenic concentrations in Texas, Environmental Research, .vol130, pp.59-69.##[25].            Kalhor, A and Araabi, BN, Lucas, C, 2013, Evolving Takagi–Sugeno fuzzy model based on switching to neighboring models, Applied Soft Computing, .vol13, pp.939-946.##[26].            Ke, W and Cheng, HP, Yan, D, Lin, C, 2011, The Application of Cluster Analysis and Inverse Distance-Weighted Interpolation to Appraising the Water Quality of Three Forks Lake, Procedia Environmental Sciences, .vol10, pp.2511-2517.##[27].            Lado, LR and Polya, D, Winkel, L, Berg, M, Hegan, A, 2008, Modelling arsenic hazard in Cambodia: A geostatistical approach using ancillary data, Applied Geochemistry, .vol23, pp.3010-3018.##[28].            Li, J and Heap, AD, 2014, Spatial interpolation methods applied in the environmental sciences: A review, Environmental Modelling & Software, .vol53, pp.173-189.##[29].            Li, J and Heap, AD, 2011, A review of comparative studies of spatial interpolation methods in environmental sciences: Performance and impact factors, Ecological Informatics, .vol6, pp.228-241.##[30].            Li, J and Heap, AD, 2008, A Review of Spatial Interpolation Methods for Environmental Scientists, Department of Resources, Energy and Tourism, .vol6, pp.1-154.##[31].            Liu, CW and Jang, CS, Liao, CM, 2004, Evaluation of arsenic contamination potential using indicator kriging in the Yun-Lin aquifer (Taiwan), Science of the Total Environment, .vol321, pp.173-188.##[32].            Ma, S.-q. and Chen, F, Wang, Q, Zhao, Z, 2012, Sugeno Type Fuzzy Complex-Value Integral and Its Application in Classification, Procedia Engineering, .vol29, pp.4140-4151.##[33].            Nadiri, A and Chitsazan, N, Tsai, F, Moghaddam, A, 2013a, Bayesian Artificial Intelligence Model Averaging for Hydraulic Conductivity Estimation, Journal of Hydrology, .vol19, pp.520–532.##[34].            Nadiri, AA and Fijani, E, Tsai, FT, Moghaddam, AA, 2013b, Supervised committee machine with artificial intelligence for prediction of fluoride concentration, Journal of Hydroinformatics, .vol15, pp.1474-1485.##[35].            Price, DT and McKenney, DW, Nalder, IA, Hutchinson, MF, Kesteven, JL, 2000, A comparison of two statistical methods for spatial interpolation of Canadian monthly mean climate data, Agricultural and Forest Meteorology, .vol101, pp.81-94.##[36].            Tutmez, B and Hatipoglu, Z, 2010, Comparing two data driven interpolation methods for modeling nitrate distribution in aquifer, Ecological Informatics, .vol5, pp.311-315.##[37].            Tayfur, G and Nadiri, AA, Moghaddam, AA, 2014, Supervised Intelligent Committee Machine Method for Hydraulic Conductivity Estimation, Water Resources Management, .vol28, pp.1173-1184.##[38].         Xie, Y and Chen, T, Lei, M, Yang, J, Guo, Q, Song, B, Zhou, X, 2011, Spatial distribution of soil heavy metal pollution estimated by different interpolation methods: Accuracy and uncertainty analysis, Chemosphere, .vol82, pp.468-476.##

0 بررسی آشوبناکی و بازسازی فضای فاز دینامیکی بارش در مقیاس‌های روزانه، هفتگی و ماهانه (مورد مطالعه: حوضۀ قره‌سو در کرمانشاه) Investigation of Chaos and Dynamical Phase Space Reconstruction of Precipitation in Daily, Weekly and Monthly Scales (Case Study: Qarah-Soo Watershed in Kermanshah) https://ije.ut.ac.ir/article_55130.html 10.22059/ije.2015.55130 0 در تحقیق حاضر آشوب‌پذیری سری زمانی بارش در مقیاس‌های روزانه، هفتگی و ماهانه در ایستگاه‌های پل‌کهنه و قورباغستان واقع در حوضۀ رودخانۀ قره‌سو شهر کرمانشاه بررسی شد. در ابتدا به‌منظور ارزیابی تصادفی نبودن داده‌ها، آزمون روش داده‌های جایگزین مدنظر قرار گرفت. سپس واکاوی غیرتناوبی بودن سری‌های زمانی با استفاده از آنالیز توان طیف انجام گرفت. نتایج بررسی آشوبناکی نشان داد که براساس دو روش توان لیاپانوف و بُعد همبستگی، سری زمانی بارش در مقیاس روزانه آشوبناک نیست و رفتاری کاملاً تصادفی دارد، درحالی ‌که در دو مقیاس هفتگی و ماهانه دارای رفتاری آشوبناک است (وجود بزرگ‌ترین نمای مثبت لیاپانوف و بُعد همبستگی بین 4 تا 7). در ادامه، بازسازی فضای فاز با به‌کارگیری شیوۀ زمان تأخیر و بُعد محاط (تعبیه) صورت پذیرفت (ابعاد محاط بین 7 تا 10 و زمان تأخیر بین 2 تا 4 برای ایستگاه پل کهنه؛ ابعاد محاط بین 9 تا 19 و زمان تأخیر بین 2 تا 3 برای ایستگاه قورباغستان). یافته‌های تحقیق مبین تصادفی بودن سری‌های زمانی بارش در مقیاس کوتاه‌مدت (روزانه) و آشوبناک بودن آنها در مقیاس‌های میان‌مدت (هفتگی و ماهانه) است. 1 In this research the chaocity of precipitation time series in daily, weekly and monthly scales in the Pole-Kohneh and Ghourbaghestan Stations located in Qarah-Soo watershed is investigated. In order to reassure about the absence of stochastic behavior of the time series, method of surrogate data is applied. Thereafter, the aperiodicity of the time series is investigated using power spectrum analysis. The results of chaocity investigation indicates that according to correlation dimension method and Lyapunov exponent, the daily scale is not chaotic but weekly and monthly scales are chaotic (existence of the largest Lyapunov exponent and correlation dimension between 4 to 7). Also, the phase space reconstruction is done using time delay and embedding dimension method (embedding dimensions of 7 to 10 and time delay of 2 to 4 for Pole-Kohneh Station; embedding dimensions of 9 to 19 and time delay of 2 to 3 for Ghourbaghestan Station). Findings of the research indicate the stochasticity of short term precipitation time series (daily) and chaosity of medium term precipitation time series (weekly and monthly). 79 90 محمد ذونعمت کرمانی Mohammad Zounemat-Kermani عضو هیات علمی، بخش مهندسی آب، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران ایران zounemat@uk.ac.ir خاطره امیرخانی Khatereh Amirkhani کارشناس ارشد مهندسی منابع آب، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران ایران kh.amirkhani67@gmail.com مجید رحیم پور Majid Rahimpour عضو هیات علمی، بخش مهندسی آب، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران ایران rahimpour@uk.ac.ir بُعد همبستگی توان لیاپانوف حوضۀ آبریز قره‌سو سری زمانی بارش نظریۀ آشوب [1].  انیس‌حسینی، مسعود؛ ذاکرمشفق، محمد، 1392، کاربرد نظریۀ آشوب در تحلیل فرایند بارش-رواناب. هفتمین کنگرۀ ملی مهندسی عمران، زاهدان.##[2].  حسن‌زاده یوسف؛ لطف‌اللهی، محمدعلی؛ شاهوردی، سجاد؛ فرزین، سعید؛ فرزین، نیما، 1391، نویززدایی و پیش‌بینی سری زمانی بر پایۀ الگوریتم موجک و نظریۀ آشوب (مطالعۀ موردی: شاخص پایش خشکسالی SPI شهر تبریز). مجلۀ تحقیقات منابع آب ایران. 8(3): 13-1.##[3].  ذونعمت کرمانی، محمد؛ بای، یارمحمد، 1392، واکاوی کارایی روش­های مبتنی بر شبکه­های عصبی مصنوعی و رگرسیون خطی چندمتغیره در پیش­بینی کشند، اقیانوس‌شناسی، 13: 10-1.##[4].  سازمان آب منطقه‌ای غرب. 1385. گزارش زمین‌شناسی مطالعات ساماندهی رودخانۀ قره‌سو.##[5].  فرزین، سعید؛ شیخ الاسلامی، سیدرضی؛ حسن‌زاده، یوسف، 1390، تحلیل آشوب پذیری سری زمانی با استفاده از ترسیم فضای فاز و روش بُعد همبستگی (مطالعۀ موردی: بارش ماهانه در دریاچۀ ارومیه). چهارمین کنفرانس مدیریت منابع آب ایران، دانشگاه صنعتی امیرکبیر تهران.##[6].  قربانی، محمدعلی؛ اعلمی، محمدتقی؛ یوسفی، پیمان؛ اسدی، حکیمه؛ زینالی، صبا، 1390، کارایی نظریۀ آشوب در پیش‌بینی میزان رسوبات معلق رودخانه‌ها (مطالعۀ موردی: رودخانه لیقوان). نشریۀ مهندسی عمران و محیط زیست. 1(41): 66-59.##[7].  لطف‌اللهی یقین، محمدعلی؛ بیک‌لریان، مرتضی؛ مجتهدی، علیرضا؛ سیدی، ناصر، 1391، مقایسه‌سازی و پیش‌بینی ارتفاع موج شاخص دریای خزر با نظریۀ آشوب. دهمین همایش بین‌المللی سواحل، بنادر و سازه‌های دریایی. تهران، ایران.##[8].  مرادی‌زاده کرمانی، فرنوش؛ قربانی، محمدعلی؛ دین‌پژوه، یعقوب؛ فرسادی‌زاده، داود، 1391، مدل تخمین جریان رودخانه براساس بازسازی فضای حالت آشوبی. نشریۀ دانش آب و خاک، 4(22): 16-1.##[9].    Dhanya, C.T. and Kumar, D.N., 2010, Nonlinear ensemble prediction of chaotic daily rainfall. Advances in Water Resources. 33: 327–347.##[10]. Jayawardena, A.W. and Lai, F., 1994, Analysis and prediction of chaos in rainfall and stream flow time series. Journal of Hydrology. 153: 23–52.##[11]. Men, B., Zhao, X. and Liang, C., 2004, Chaotic Analysis on Monthly Precipitation on Hills Region in Middle Sichuan of China. Nature and Science. 2(2): 45-51.##[12]. McCue, L. and Troesch, A., 2011, Use of Lyapunov Exponents to Predict Chaotic Vessel Motions. Physica D. 65: 156-171.##[13]. Ng, W.W., Panu, U.S. and Lennox, W.C., 2007, Chaos based Analytical techniques for daily extreme hydrological observations. Journal of Hydrology. 342: 17– 41.##[14]. Qin, G., Li, H., Wang, X., He, Q., Li, S., 2015, Annual runoff prediction using a nearest-neighbor method based on cosine angle distance for similarity estimation, Remote Sensing and GIS for Hydrology and Water Resources, 368: 204-208.##[15]. Rodriguez-Iturbe, I., Dc Power, B.F., Sharifi, M.B. and Georgakakos, K.P., 1989, Chaos in Rainfall. Water Resources Research. 25(7): 1667.1675.##[16]. Rosenstein, M.T., Collins, J.J. and De Luca, C.J., 1993, A practical method for calculating largest Lyapunov exponents from small data sets. Physica D. 65: 117-134.##[17]. Shang, P., Li, X. and Kamae, S., 2005, Chaotic analysis of traffic time series. Chaos, Solitons and Fractals. 25: 121–128.##[18]. Sivakumar, B., Liong, S.Y. and Liaw, C.Y., 1998, Evidence of chaotic behavior in Singapore rainfall. Journal of the American Water Resources Association. 34(2): 301-310.##[19].  Sivakumar, B., Berndtsson, R., Olsson, J., Jinno, K. and Kawamura, A., 2000, Dynamics of monthly rainfall-runoff process at the Gota basin: A search for chaos. Hydrology & Earth System Sciences. 4(3): 407-417.##[20].  Sivakumar, B., 2001, Rainfall dynamics at different temporal scales: a chaotic perspective. Hydrology and Earth System Sciences. 5(4): 645-651.##[21].  Wolff, R.C.L., 1992, Local Lyapunov exponents: looking closely at chaos. J, Royal Stat. 54(2): 353 371.##[22].  Zounemat-Kermani, M., 2014, Principal Component Analysis (PCA) for estimating chlorophyll concentration using forward and generalized Regression Neural Networks, Applied artificial intelligence. 28(1): 16-29.##[23].  Zounemat-Kermani, M. and Kisi, O., 2015, Time series analysis on marine wind-wave characteristics using chaos theory, Ocean Engineering. 100: 46-53.##

0 اولویت‌بندی زیرحوضه‌ها با استفاده از آنالیز مورفومتری و GIS به‌منظور اقدامات آبخیزداری (مطالعۀ موردی: حوضۀ آبخیز مراوه‌تپه، استان گلستان) Sub-basin prioritization suing morphometric analysis and GIS for Watershed Management Measures (Case study: Maraveh Tappeh watershed, Golestan) https://ije.ut.ac.ir/article_55131.html 10.22059/ije.2015.55131 0 اولویت‌بندی زیرحوضه‌ها از مهم‌ترین راهکارهای مدیریت جامع حوضۀ آبخیز و پایداری توسعه است. حفاظت از منابع طبیعی موجود از طریق علامت­گذاری زون‌های پتانسیل تخریب در سطوح کوچک برای توسعۀ پایدار، نیازی بنیادین محسوب می‌شود. طرح زون‌های پتانسیل تخریب برای اجرای اقدامات حفاظتی آبخیز، بدون برنامه­ریزی، اقتصادی نیست؛ در نتیجه این پیش‌نیازی برای پذیرش اولویت‌بندی زیرحوضه‌هاست. آنالیز مورفومتری به‌عنوان روشی کم­هزینه و سریع در سال‌های اخیر توجه زیادی را به خود جلب کرده است. هدف این تحقیق، اولویت‌بندی زیرحوضه‌های حوضۀ آبخیز مراوه‌تپه در استان گلستان با آنالیز مورفومتری و استفاده از GIS است. در آنالیز مورفومتری پارامترهای ضریب فشردگی، ضریب گردی، ضریب شکل، ضریب کشیدگی، فراوانی آبراهه، تراکم زهکشی، نسبت انشعاب، بافت زهکشی، شکل حوضه، طول جریان و طول جریان روی زمینی از طریق ARCGIS و Arc Hydro محاسبه شده­اند که این پارامترها به دو دستۀ پارامترهای خطی (رابطۀ مستقیم با فرسایش) و پارامترهای شکلی (رابطۀ عکس با فرسایش) تقسیم شدند. در نهایت اولویت هر یک از زیرحوضه‌ها با توجه به میانگین کل پارامترهای مورفومتری تعیین شد که از این نظر زیرحوضۀ C3 دچار وضعیت بحرانی، و زیرحوضۀ Cint1 دارای وضعیت مناسب نسبت به دیگر زیرحوضه‌ها بود. مطالعات میدانی نتایج کار را به‌خوبی نشان می‌دهد، چراکه زیرحوضۀ C3 دارای بیشترین حد فرسایش و خاک ضعیف (گروه­ هیدرولوژیکی C) است. ازاین‌رو می‌توان از این نوع تحقیقات که هم کم‌هزینه و هم سریع‌اند بهره گرفت و آبخیزها را به‌منظور اقدامات آبخیزداری اولویت‌بندی کرد 1 Sub basin prioritization is one of the integrated watershed management and sustainable development strategies. To protect natural resources, through marking zones of potential damage in small areas for is a primary need sustainable development. Degradation potential zones project for watershed protection measures is not cost-effective economically. So this is a prerequisite for sub basin prioritization. Morphometric analysis has received great deal of attention thanks to low cost and productivity. So the present research aims to prioritize subbasins of Marave tappeh basin in Golestan province using morphometric and GIS. in morphometric analysis parameters, compression ratio, roundness factor, form factor, elongation factor, frequency, channels, drainage density, branching ratio, drainage texture, shape, area, length and duration of current flow are calculated through the ground and Arc Hydro ARCGIS. These parameter are divided into linear (directly related to erosion) and shape parameters (inversely related to erosion). Finally, each sub-basin was prioritized given total morphpmetric parameters and sub-basin C3 was found to be critical and Cint1 was much more suitable than others. Field studies illustrate that as subbasin C3 has highest erosion rate and poor soil condition ( Hydrological group C). So such researches are low-cost and fast by which watersheds are prioritized to management measures. 90 103 امید اسدی نلیوان Omid Asadi Nalivan عضو باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران، دانشجوی دکتری آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان ایران omid.asadi@ut.ac.ir نرگس سقازاده Narges Saghazadeh کارشناسی ارشد آبخیزداری دانشگاه اردکان، یزد ایران n.saghazadeh@yahoo.com مریم سلحشور دستگردی Maryam Salahshur Dastgerdi کارشناسی ارشد بیابان‌زدایی دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان ایران m2007_iut@yahoo.com محبوبه بای Mahbube Bay دانشجوی دکتری آبخیزداری، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد ایران b.mahbube@gmail.com آبخیز مراوه‌تپه آنالیز مورفومتری اولویت‌بندی زون پتانسیل مدیریت جامع [1].   Adinarayana, J., N. Rama Krishna, and K. Gopal Rao.  1995. An Integrated Approach for Prioritization of Watersheds. Journal of Environmental Management. 44(4): 375-384.##[2].   Aher, P.D, Adinarayana, J, and Gorantivar, S.D. 2013. Prioritization of Watersheds using multi-criteria evaluation through fuzzy analytical hierarchy process. Agricultural Engineering Int: CIGR Journal, 15(1): 11- 18.##[3].   Aher, P.D, Singh, K.K, and Sharma, H.C. 2010.  Morphometric characterization of Gagar Watershed for management planning. In Twenty Third National Convention of Agricultural Engineers and National Seminar. Rahuri, India: Mahatma Phule Agril. University 6-7 February.##[4].   Birkowski, T. 2007. https://www. utdallas.edu/~brikowi/Teaching/Applied_Modeling /SurfaceWater/ LectureNotes/Watershed Dynamics /Basin_Shape_Factor.html.##[5].   Biswas, S, Sudhakar, S, and Desai, V.R. 1999. Prioritisation of Subwatersheds Based on Morphometric Analysis of Drainage Basin: A Remote  Sensing  and GIS Approach. Journal of the Indian Society of Remote Sensing, Vol. 27, No. 3, pp. 155-166.##[6].   Chandniha, S.K and Kansal, M.L. 2014. Prioritization of sub-watersheds based on morphometric analysis using geospatial technique in Piperiya watershed, India. Applied Water Science (Springer), this article is published with open access at Springerlink.com.##[7].   Chopra, R, Dhiman, R.D, and Sharma, P.K. 2005. Morphometric Analysis of Sub-Watershed in Gurdaspur District, Punjab using Remote Sensing and GIS Techniques. Journal of the Indian Society of Remote Sensing, Vol. 33, No. 4, pp. 531-539.##[8].   Gajbhiye, S, Sharma, S.K, and Meshram, C. 2014. Prioritization of Watershed through Sediment Yield Index Using RS and GIS Approach. International Journal of u- and e- Service, Science and Technology, Vol. 7, No. 6, pp. 47-60. http://dx.doi.org/10.14257/ ijunesst. 2014.7.6.05.##[9].   Grohmann, C.H.  2004.  Morphometric analysis in Geographic Information Systems: applications of free software GRASS and R star.   Computers and Geosciences. 30(10): 1055-1067.##[10].                        Hlaing, K., Haruyama, S. and Maung, A.  2008.  Using GIS-based distributed soil loss modeling and morphometric analysis to prioritize Watershed for soil conservation in Bago river basin of Lower Myanmar.   Frontiers of Earth Science in China. 2(4): 465-478.##[11].                        Horton, R.E. 1932. Drainage basin characteristics. Trans. Am. Geophysc. Union 13: 350-361.##[12].                        Horton, R.E. 1945. Erosional development of streams and their drainage basins: Hydrophysical approach to quantitative morphology. Geol. Am. Bull. 56:275-370.##[13].                        Jamali, A., J. Ghodusi and M. Farah Bakhsh. 2011. Spatial multi criteria analysis techniques in order to watershed prioritizing for gabion check dams building. Journal Research and development, No 90. 10 pp.##[14].                        Javed, A, Khanday, M.Y, and Ahmed, R. 2009. Prioritization of Sub-watersheds based on morphometric and Land use analysis using Remote Sensing and GIS Techniques. Journal of the Indian Society of Remote Sensing, 37, pp. 261-274.##[15].                        Kalin, L. and Hantush, M.  2009.  An auxiliary method to reduce potential adverse impacts of projected land developments: Sub-Watershed prioritization. Environmental Management. 43(2): 311-325.##[16].                        Khan, M.A, Gupta, V.P, and Moharana, P.C, 2001. Watershed prioritization using RS and GIS: a case study from Guhiya, India. Journal of Arid Environment, 49, pp.465-475.##[17].                        Kumar jain, M. and D. Debjyoti. 2010. Estimation of SYI and areas of Soil erosion and deposition for watershed prioritization using GIS and RS. Water Resource Manage 24: 2091-2112.##[18].                        Mahdavi, M, 2007. Applied Hydrology, Vol. 2, University Tehran Press, 441p.##[19].                        Manjunath, H, and Suresh, T.S, 2014. Morphometric and Land use/ Land Cover Based Sub- Watershed Prioritiziation of Torehalla using Remote Sensing and GIS. International Journal of Applied and Natural Sciences (IJANS), Vol. 3, Issue 1, pp. 41-48.##[20].                        Martin, D. and S.K. Saha. 2007. Integrated approach of using RS and GIS to study watershed prioritization and productivity. Journal of the Indian society of Remote Sensing, 35(1): 10 pp.##[21].                        Miller, V.C, 1953. A quantitative geomorphic study of drainage basin characteristics in the clinch mountain area, virginia and Tennessee, Proj. NR 389-402, Tech Rep 3, Columbia University, Department of Geology, ONR, New York.##[22].                        Mishra, A., Kar,S. and Singh, V.P.  2007. Prioritizing structural management by quantifying the effect of land use and land cover on Watershed runoff and sediment yield. Water Resources Management. 21(11): 1899-1913.##[23].                        Niraula, R., Kalin, L., Wang,R. and Srivastava,P.  2011. Determining Nutrient and Sediment Critical Source Areas with SWAT: Effect of Lumped Calibration.   Transactions of the ASABE. 55(1): 137-147.##[24].                        Pai, N., Saraswat,D. and Daniels,M. 2011.  Identifying priority sub-Watersheds in the Illinois river drainage area in Arkansas Watershed using a distributed modeling approach. Transactions of the ASABE. 54(6): 2181-2196.##[25].                        Pandey, A, Chawdary, V.M. and Mal, B.C, 2007. Identification of critical erosion prone areas in the small agricultural watershed using USLE, GIS and RS. Journal of Water Resource Management, 21, pp. 729-746.##[26].                        Pandey, A., Chowdary,V.M., Mal,B.C.  and Billib,M.  2009. Application of the WEPP model for prioritization and evaluation of best management practices in an Indian Watershed Hydrological Processes. 23(21): 2997-3005.##[27].                        Paul, J. M. and Inayathulla, M.  2012.  Morphometric analysis and prioritization of Hebbal Valley in Bangalore.   Journal of Mechanical and Civil Engineering. 2(6): 31-37.##[28].                        Rao, L.A.K., Rehman,A.Z.  and Alia, Y. 2011.  Morphometric analysis of drainage basin using remote sensing and GIS techniques: a case study of Etmadpur Tehsil, Agra District, U.P.  International Journal of Research in Chemistry and Environment. 1(2): 36-45.##[29].                        Ratnam, N.K., Srivastava,Y. K., Rao,V.V., Amminedu,E. and Murthy, K.S.R. 2005.  Check dam positioning by prioritization micro-Watersheds using SYI model and morphometric analysis – remote sensing and GIS perspective. Journal of the Indian Society of Remote Sensing. 33(1): 25-38.##[30].                        Schumm, S.A, 1956. Evolution of drainage systems and slopes in badland, at Perth Amboy, New Jersey. Geol. Soc. Am. Bull. 67: 597-646.##[31].                        Singh, N. 1994. Remote sensing in the evaluation of morphohydrological characteristics of the drainage basin of Jojri catchment.   Annals of Arid Zone. 33(4): 273-278.##[32].                        Smith, K.G, 1950. Standards for grading textures of erosional topography. Am. Journal. Science. 248: 655-668.##[33].                        Sreedevi, P. D., Owais,S., Khan,H.H.  and Ahmed.S.  2009. Morphometric analysis of a Watershed of South India using SRTM data and GIS.   Journal Geological Society of India. 73(4): 543-552.##[34].                        Strahler, A.N, 1964. Quantitative geomorphology of drainage basins and channel networks, In: VT Chow (ed), Handbook of Applied Hydrology. McGraw Hill Book Company, New York, Section 4-11.##[35].                        Suresh, M, Sudhakar, S, Tiwari, K.N, and Chawdary, V.M, 2005. Prioritization of watershed using morphometric parameters and assessment of surface water potential using RS. Journal of the Indian society of Remote Sensing, 32: 11 pp.##[36].                        Thakkar, A.K, and Dhiman, S.D, 2007.  Morphometric analysis and prioritization of mini-Watersheds in a Mohr Watershed, Gujarat using remote sensing and GIS techniques.  Journal of the Indian Society of Remote Sensing. 35(4): 313-321.##[37].                        Vittala, S.S, Govindaiah, S, and Gowda, H.H, 2004. Morphometric Analysis of Sub-Watershed in the Pavagada area of Tumkur District, South India Using Remote Sensing and GIS Techniques. Journal of the Indian Society of Remote Sensing, Vol. 32, No. 4, pp. 351-362.##

0 ارزیابی خطر زمین‌لغزش با استفاده از مدل‌های ارزش اطلاعات و LNRF Landslide Hazard Assessment Using Information Value and LNRF Models https://ije.ut.ac.ir/article_55132.html 10.22059/ije.2015.55132 0 هدف این مطالعه، ارزیابی خطر زمین‌لغزش در حوضۀ آبخیز زیارت استان گلستان با استفاده از مدل‌های ارزش اطلاعات و وLandslide nominal risk factor  (LNRF) در سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) است. در گام اول با استفاده از گزارش‌های موجود و تفسیر عکس‌های هوایی، نقشۀ پراکنش نقاط لغزشی منطقۀ تحقیق تهیه شد. 70 درصد کل نقاط لغزشی (35 نقطه) برای تهیۀ نقشۀ پهنه‌بندی خطر و 30 درصد (15 نقطه) برای ارزیابی مدل در نظر گرفته شد. در گام دوم 14 عامل مؤثر بر زمین‌لغزش برای تهیۀ نقشۀ پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش به‌کار گرفته شد. این عوامل شامل درصد شیب، جهت شیب، ارتفاع، انحنای سطح، خطوط هم‌باران، زمین‌شناسی، کاربری اراضی، بافت خاک، فاصله از جاده، فاصله از گسل، فاصله از رودخانه، شاخص رطوبت­پذیری توپوگرافیکی، شاخص حمل رسوب، و شاخص قدرت رودخانه‌اند. سپس نقشۀ پهنه­بندی خطر زمین‌لغزش با استفاده از مدل­های ارزش اطلاعات و LNRF تهیه شد. سرانجام برای ارزیابی مدل‌ها از منحنی ROC و سطح زیرمنحنی (AUC) استفاده شد. نتایج ارزیابی، منحنیROC‌ و انحراف معیار آن ­را برای مدل ارزش اطلاعات معادل 2/98 درصد و 018/0 و برای مدلLNRF  4/80 درصد و 08/0 نشان داد. ازاین‌رو، نقشۀ خطر زمین‌لغزش تهیه‌شده برای منطقۀ تحقیق می­تواند برای برنامه­ریزان و مهندسان در شناسایی مناطق مستعد خطر زمین‌لغزش و معرفی راهکارهای مناسب برای کاهش و مدیریت خطر مفید باشد. 1 The main purpose of this study is landslide Hazard assessment the Ziarat watershed (Golestan province) using Information value and LNRF models within geographic information. At first stage, a landslide inventory map was prepared in the study area using earlier reports and aerial photographs, and a total of 50 landslides was mapped and out of which 35 (70%) were randomly selected for building landslide susceptibility model, while the remaining 15 (30%) were used for validating the model. In the second stage, fourteen data layers were used as landslide conditioning factors for Hazard mapping. These factors are slope percent and aspect, altitude, plan curvature, precipitation amount, lithology, land use, soil texture, distance from faults, distance from rivers, distance from roads, topographic wetness index (TWI) and stream power, CTI (Sediment Transport Index)and stream power index (SPI). Afterward, landslide Hazard zoning map was produced using information value and LNRF models. For verification, the receiver operating characteristic (ROC) curves were drawn and the areas under the curve (AUC) calculated. The Verification results showed that the area under the curve for Information value and LNRF is equal to 98.2 and 80.4 % with standard errors of 0.018 and 0.08, respectively. So, the produced Hazard maps will be useful for general land use planning and hazard mitigation purpose. Thus, the landslide hazard mapping produced from this study will be useful to the planners and engineers to reorganize the areas which are susceptible for landslide hazard and they may evolve suitable remedial measures for Hazard reduction and management. 105 116 کاظم صابر چناری Kazem Saber Chenari دانشجوی دکتری آبخیزداری دانشکدۀ مرتع و آبخیزداری دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ایران k.saberchenari@gmail.com حسین سلمانی Hossein Salmani دانشجوی دکتری آبخیزداری دانشکدۀ مرتع و آبخیزداری دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان ایران h.salmani64@gmail.com مجتبی محمدی Mojtaba Mohammadi عضو هیئت علمی گروه احیای مناطق خشک و بیابانی، مجتمع آموزش عالی سراوان ایران ارزش اطلاعات خطر زمین‌لغزش زیارت LNRF 1- اشقلی فراهانی، عقیل؛ تشنه‌لب، محمد؛ غیومیان، جعفر؛ فاطمی عقدا، سید محمود، 1384، بررسی خطر زمین‌لغزش با استفاده از منطق فازی (مطالعۀ موردی: منطقۀ رودبار)، مجلۀ علوم دانشگاه تهران، 31(1): 64-43.##2- پورقاسمی، حمیدرضا، 1386، ارزیابی خطر زمین‌لغزش با استفاده از منطق فازی (مطالعۀ موردی: بخشی از حوزۀ آبخیز هراز)، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم دریایی، 92 ص.##3- جوادی، محمدرضا؛ صدیقی، محمد؛ غلامی، شعبانعلی، 1392، ارزیابی کارآیی مدل‌های آماری ارزش اطلاعاتی و رگرسیون لجستیک در تهیۀ نقشۀ حساسیت به وقوع زمین‌لغزش در زیرحوزۀ پهنه‌کلا. مجلۀ پژوهش‌های خاک، 28(1): 162-153.##4- رحیمی‌نسب، علی‌اصغر؛ عبقری، هیراد؛ عرفانیان، مهدی؛ ندیری، عطاالله، 1391، بررسی و تحلیل مدل­ هیبرید AHPو تراکم سطح در پهنه­بندی خطر زمین­لغزش، پژوهش‌های فرسایش محیطی، 2(5): 11-1.##5- زارع، محمد؛ احمدی، حسن؛ شبانعلی، غلامی، 1390، پهنه‌بندى و ارزیابى خطر زمین‌لغزش با استفاده از مدل‌های عامل اطمینان، ارزش اطلاعات و تحلیل سلسله‌مراتبی (مطالعۀ موردی: حوزۀ آبخیز واز)، مجلۀ علوم مهندسی و آبخیزداری ایران 5(17): 22-15.##6- سوری، سلمان، 1392، پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش با استفاده از روش فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی (مطالعۀ موردی: حوزۀ کسمت)، فصلنامۀ زمین‌شناسی کاربردی، 9(2): 110-101.##7- شادفر، صمد؛ یمانی، مجتبی، 1386، پهنه­بندی خطر زمین‌لغزش در حوزۀ آبخیز جلیسان با استفاده از مدل LNRF، پژوهش‌های جغرافیایی، شمارۀ 40(1): 23-11.##8- شیرانی، کورش؛ سیف، عبدالله، 1390، پهنه­بندی خطر زمین‌لغزش با استفاده از روش‌های آماری (منطقۀ پیشکوه، شهرستان فریدون شهر)، مجلۀ علوم زمین، 22(85): 158-149.##9- عنایتی‌مقدم، علیرضا؛ قاضی فرد، اکبر؛ صفایی، همایون؛ شیرانی، کورش،1390، ارزیابی عوامل و ارائهۀ راهکار جهت تثبیت زمین‌لغزش در منطقۀ پادنای سمیرم، فصلنامۀ زمین‌شناسی کاربردی دانشگاه آزاد اسلامی زاهدان، 7(1): 52-41.  ##10- کریمی، حاجی؛ نادری، فتح الله؛ مرشدی، ابراهیم؛ نیک‌سرشت, مهدی، 1390، پهنه بندی خطر زمین لغزش در حوضة آبخیز چرداول ایلام با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS)، فصلنامة زمین‌شناسی کاربردی، 4(7)، 332-319.##11- گرایی پرویز؛ کریمی حاجی، 1389، تعیین مناسب‌ترین روش پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش در حوضة آبخیز سد ایلام، تحقیقات جغرافیایی، 1(25)، 128-101.##12- مرتضوی چمچالی، منوچهر؛ حق‌نظر، شهروز، 1388، بررسی خطر حرکات دامنه‌ای و زمین‌شناسی مهندسی روستای دولت‌آباد در شمال شرق رودبار، فصلنامۀ تخصصی زمین و منابع، 1(2): 103-87.##13- مقیمی، ابراهیم؛ علوی پناه، سید کاظم؛ جعفری، تیمور، 1387، ارزیابی و پهنه­بندی عوامل مؤثر در وقوع زمین­لغزش دامنه­های شمالی آلاداغ، پژوهش‌های جغرافیایی،40(64): 75-53.    ##14- نادری، فتح‌الله؛ کریمی، حاجی، 1390، ارزیابی کارایی دو روش ارزش اطلاعاتی و گوپتا و جوشی در پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش در حوزۀ آبخیز تلخاب ایلام، پژوهش‌های آبخیزداری، 92: 103-95.##15- Constantin, M. et al., 2010, Landslide susceptibility assessment using the bivariate statistical analysis and the index of entropy in the Sibiciu Basin (Romania), Environmental Earth Science, 63:397-406.##16- Duman, TY. et al., 2006, Application of logistic regression for landslide susceptibility zoning of Cekmece Area, Istanbul, Turkey, Environmental Geology, 51: 241-256.##17-Dymond, JR. et al., 2006, Validation of a region wide model of landslide susceptibility in the Manawatu-Wanganui Region of New Zealand. Geomorphology, 74: 70-79.##18-Fanyu liu, Z, 2007. Study on landslide susceptibility mapping based GIS and with bivariate statistics", a Case Study in Longnan Area Highway 212, Science paperonline.##19-Gupta, R. P. and Joshi. B. C, 1990, Landslide Hazard Zoning using the GIS Approach a Case study from the Ramang Catchment Himalayas, Engineering Geology, 28: 119-131.##20-Komac, M. A, 2006, Landslide susceptibility model using the analytical hierarchy process method and multivariate statistics in perialpine Sloveni. Geomorphology, 74: 17-28.##21-Lee, S. et al., 2012, Application of data-driven evidential belief functions to landslide susceptibility mapping in Jinbu, Korea, 100: 15-30.##22-Lee, S, 2007, Application and verification of fuzzy algebraic operators to landslide susceptibility mapping, Environmental Geology, 52: 615-623.##23-Moore, I. D. and Wilson, J.P, 1992, Length-slope factors for the revised universal soil loss equation: simplified method of estimation. J Soil Water Conserv, 47:423–428.##24-Nefeslioglu, H.A. et al., 2008, Landslide susceptibility mapping for a part of tectonic Kelkit Valley (Easten Black Sea Region of Turkey), Geomorphology, 94: 401-418.##25-Neuhauser, B. and Terhorst, B, 2007, Landslide susceptibility assessment using weights-of- evidence applied to a study area at the Jurassic escarpment (SW-Germany), Geomorphology, 86: 12-24.##26-Pourghasemi, H.R. et al., 2012, Application of fuzzy logic and analytical hierarchy process (AHP) to landslide susceptibility mapping at Haraz watershed, Iran, Nat Hazards, 63:965–996.##27-Pourghasemi, H. R. et al., 2013, Landslide susceptibility mapping using support vector machine and GIS at the Golestan Province, Iran, Journal of Earth System Science, 122(2): 349-369.##28-Regmi, N. R. et al., 2010, Modeling susceptibility to landslides using the weight of evidence approach: Western Colorado, USA, Geomorphology, 115: 172–187.##29-Saadatkhah, N. et al., 2014, Qualitative and Quantitative Landslide Susceptibility Assessments in Hulu Kelang area, Malaysia, EGJE journal, 19:545-563.##30-Stocking, M. A, 1972, Relief analysis and soil erosion in Rhodesia using multivariate techniques. In: Zetschr. f. Geomorphlgie, 16: 432–443.##31-Swets, J. A, 1988, Measuring the accuracy of diagnostic systems, Science. 240:1285-1293.##32-Yalcin, A, 2008, GIS-based landslide susceptibility mapping using analytical hierarchy process and bivariate statistics in Ardesen (Turkey): comparisons of results and confirmations. Catena, 72: 1–12.##

0 نقش ساختارهای زمینشناسی و سنگشناسی در تغییرات کمی و کیفی آبخوانهای منطقة اشتهارد Role of Geological Structures and Lithology in the Quantitative and Qualitative Changes of Eshtehard Aquifers https://ije.ut.ac.ir/article_55133.html 10.22059/ije.2015.55133 0 آبخوان اشتهارد بخشی از حوضة آبریز رودخانة شور محسوب می‌شود. پتانسیل آبی در مناطق مختلف حوضة اشتهارد، به‌دلیل تنوع سازندها و ساختارهای زمین‌شناسی متفاوت است. در این مقاله به ارتباط ویژگی‌های کمی و کیفی منابع آب با ویژگی‌های زمین‌شناسی محدوده به‌لحاظ سنگ‌شناسی و ساختاری پرداخته شده است. به این منظور با تعیین محدوده در منطقة اشتهارد به بررسی میدانی و شناسایی و پراکندگی سازند‌های زمین‌شناسی و موقعیت گسل‌ها با استفاده از نقشه‌های زمین‌شناسی موجود پرداخته شد. سپس با شناسایی موقعیت چاه‌ها و براساس نتایج تجزیه نمونه‌های آب منطقه، نقشه‌های هم‌غلظت کلر، سولفات‌، کلسیم‌، منیزیم و... ترسیم شد. تفسیر نقشه‌های رسم‌شده نشان داد که بیشترین تمرکز عناصر در نیمة شمالی دشت بوده و روند تغییرات آنها، از ارتفاعات شمالی به‌سمت مرکز و شرق محدوده است که با مسیر رودخانة شور تطابق دارد. با توجه به نتایج کیفی آب، نواحی شمالی دشت دارای تیپ کلرور سدیک است و این منطقه از نظر شرب در ردة متوسط تا کاملاً نامطبوع و از لحاظ کشاورزی در ردة شور و مضر برای کشاورزی قرار دارد. بررسی‌ها نشان داد که وجود پهنة نمکی در شمال دشت به‌همراه افت ایجادشده در مرکز دشت که ناشی از برداشت بی‌رویه از منابع آبی است، تأثیر زیادی در کاهش کیفیت آب منطقه داشته است. 1 Eshtehard aquifers are Shoor River's catchment basin and water potential in different areas. Eshtehard aquifers, because of the diversity of geological formations and structures have different quality and quantity. This paper aims, to determine the relationship between quantitative and qualitative characteristics of water resources with the lithology and structural geological features of the area. In order to determine the scope of the area to survey and identify Eshtehard and distribution of geological formations and faults location using available geological maps ,then identify the wells and using the results of analysis of water samples from the map of the concentration of chlorine, sulfate, calcium, magnesium, etc. were traced. Interpretation of drawn map showed that the highest concentration of plains and the northern half of them changes, the mountains to the North and East of the center, which is consistent with passion Shoor River’s according to the results of water quality, northern plain the type and sodium chloride for drinking in the area of moderate to very unpleasant and harmful for agriculture in the category passion for agriculture are. As a result of salt in the northern of Plain along with the drop in water levels in the central of plain region have had a great impact on water quality. 117 128 ناصر عبادتی Naser Ebadati استادیار گروه زمین‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اسلامشهر ایران drebadati@iiau.ac.ir سارا سپهوندی Sara Sepavandi کارشناس ارشد زمین‌شناسی زیست‌محیطی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران ایران saraseahvandi89@gmail.com اشتهارد‌ پهنه‌های نمکی سنگشناسی منابع آب‌ هیدروژئولوژی ]1[آقانباتی، سیدعلی (1383 )، زمین‌شناسی ایران، نشر سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، ص 556.##]2[ ادارۀ برنامه‌ریزی و آمار (1393)، گزارش آماربرداری‌های سالانه از منابع آب دشت اشتهارد، شرکت آب منطقه‌ای استان البرز، شمارۀ2‌، ص 127.##]3[ ایرانپورمبارکه، احمد؛ مظاهری، اکبر (1390)، هیدروژئوشیمی منابع آبی جنوب غرب مشهد و بررسی منشأ آلودگی به آنتیموان، مجموعه مقالات سی‌امین گردهمایی علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور: 14-5.## ]4[جداری عیوضی،جمشید؛ مقیمی، ابراهیم؛ یمانی،مجتبی؛ محمدی، حسین؛ عیسایی، احمدرضا (1389)، تأثیر عوامل اکوژئومورفولوژیک برکیفیت شیمیایی آب مطالعه موردی: رودخانة کر و دریاچة سد درودزن، مجلۀ جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، سال 21‌، شمارۀ پیاپی 37‌، شمارة 1: 32-17.## ]5[حیدری‌زاد، مجتبی؛ محمد‌زاده،حسین (1391)،بررسی ارتباط ژئوشیمیایی بین لیتولوژی حوضة آبریز کارستی سد کارده و آب رودخانة کارده (شمال شهر مشهد)، مجموعه مقالات پانزدهمین همایش انجمن زمین‌شناسی ایران: 12-8.##]6[رنجبر، محمدرضا (1388)، بررسی عوامل مؤثر در فرونشست زمین دشت اشتهارد، نشریۀ علمی پژوهشی انجمن جغرافیای ایران‌، سال ششم، شمارة 18: 23-4.## ]7[رضائی، محمد (1390)، مطالعة عوامل کنترل‌کنندة شوری در آبخوان آبرفتی دشت مند، استان بوشهر، مجلۀ محیط‌شناسی، سال سی‌وهفتم، شمارة ۵۸‌: 116-105 .##]8[ سپهوندی‌، سارا (1393)، بررسی تأثیر سازندهای زمین‌شناسی و عوامل ساختاری در تغییرات کمی و کیفی منابع آب منطقة اشتهارد، پایان‌نامة کارشناسی ارشد زمین‌شناسی زیست‌محیطی‌، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، ص 132.## ]9[شریفی،  ابراهیم؛ عباسی، مهدی؛ گلیان، محسن؛ و رئیسی دهکردی،  سوده (1390)، بررسی هیدروژئوشیمی آبخوان دشت زنجان در استان زنجان، پانزدهمین همایش انجمن زمین‌شناسی ایران، تهران، انجمن زمین‌شناسی ایران، دانشگاه تربیت معلم‌: 46-45.##]10[شهبازی، رضا؛ فیض‌نیا، سادات (1390)، تاثیر سازندهای زمین شناسی بر کاهش کیفیت آ بهای سطحی و زیرزمینی در حوزه آبخیز کویر مرکزی ایران (مطالعة موردی: حوزۀ آبخیز چشمۀ علی دامغان)، پژوهش‌های فرسایش محیطی، شمارة 1: 104-94.## ]11[ صداقت، محمود (1385)، زمین و منابع آب (آب‌های زیرزمینی)، انتشارات دانشگاه پیام نور، 385.## ]12[ علیزاده، امین (1390). اصول هیدرولوژی کاربردی، چاپ سی و یکم، انتشارات آستان قدس رضوی: 432.## ]13[عزیزی، فرحناز؛‌ محمدزاده، حسین (1391)، پهنه‌بندی آسیب‌پذیری و ارزیابی تغییرات مکانی کیفیت آبخوان دشت امامزاده جعفر گچساران با استفاده از شبیه DRASTIC و شاخص کیفی GWQI، مجلۀ مهندسی منابع آب، سال پنجم:16-1.##] 14 [قاسمی‌، علی؛ لشکری‌پور، غلامرضا؛ بنی اسدی، علی؛ حسنکی،محمد؛ نعمت‌الهی، محمد،( 1392). ارزیابی تأثیر سازندهای زمین‌شناسی بر کیفیت منابع آب حوزۀ آبریز شورلق سرخس، در استان خراسان رضوی، هشتمین همایش انجمن زمین‌شناسی مهندسی و محیط زیست ایران: 1408- 1406 .##]15 [لشکری، محسن؛ لشکری پور،غلامرضا (1390)، بررسی کیفیت آب زیرزمینی دشت ایرانشهر و تأثیر سازند زمین‌شناسی بر کیفیت آب، مجموعه مقالات سی امین گردهمایی علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور: 7-1.##] 16[معیری، مهدی؛ احمدی‌نژاد، یونس(1385)، پدیدة دیاپیریسم و تأثیر آن بر آلودگی رودخانة شور دِهرَم، پژوهش‌های جغرافیایی، شماره 56: 45-33.## ]17[ یوسفی، مهدی؛ امامی، محمدهاشم؛ علوی، مهدی،. (1379)، نقشه و گزارش نقشة زمین‌شناسی1:100000چهارگوش اشتهارد، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.## [18] Andre, L., Franceschi, M. Puchan, P. Atteia, O. (2005); “Using geochemical modeling to enhance the understanding of groundwater flow in a regional deep aquifer Aquitaine Basin, South-west of France”, Journal of Hydrology Vol.305, pp. 40-42.## [19] Cloutier,V., Lefebvre, R., Savard, M.M., Bourque, E. Therrien, R. (2006); Hydrochemistry and groundwater origin of the Basses-Laurentides sedimentary rock aquifer system, Qubec, Canad. Hydrology Journal, Vol.14, pp. 573-590.##[20] Ebadati, N.Khamisabadi, S. (2014);A Study of Quantitative and Qualitative Potential of Malard Regional Potable Groundwater Sources (Iran) , Journal of MAGNT Research Report Vol.2 (7). PP: 102-115##[21] Jalali, M. (2009); Geochemistry characterization of groundwater in an agricultural area of Razan, Hamadan, Iran, Environ Geol, Vol. 56. pp 1479-1488.## [22] Omar A. Khashman, A.(2008); Assessment of the spring water quality in The Shoubak area, Jordan, September 2008, Vol. 28( 3), pp 203-215.##[23] World health organization (1993); Study protocol for the world health organization project to develop a quality of life assessment instrument (WHOQOL), Division of mental health, Switzerland, special report, journal. Quality of life research, Vol.2, pp.153-159.##[24] WHO,(2004); Guidelines for drink water W.H.O, wuliy , Vol. 102 and 3 , WHO, GENEVA.##

0 چکیده های انگلیسی English Abstracts https://ije.ut.ac.ir/article_55664.html 10.22059/ije.2015.55664 0 1 - 1 11