1394 2 4 0 135

0 ارزیابی کیفی آب زیرزمینی دشت صحرای باغ برای مصارف کشاورزی و صنعت Qualitative assessment of groundwater for agriculture and industrypurposesin Sahra Bagh plain,Larestan, Iran https://ije.ut.ac.ir/article_58061.html 10.22059/ije.2015.58061 0 بررسی کیفیت آب‏های زیرزمینی و پهنه‏بندی پارامترهای کیفی برای ارزیابی این منابع برای مصارف مختلف اهمیت بسزایی دارد. هدف از این مطالعه ارزیابی کیفیت آب زیرزمینی دشت صحرای باغ و پهنه‏بندی آن برای مصارف کشاورزی و صنعتی است. برای این منظور از اطلاعات ده‌سالۀ (1382 تا 1392) کیفی آب‏های زیرزمینی این دشت استفاده شد. در این پژوهش برای بررسی خاصیت خورندگی و رسوب‏گذاری آب منطقه از شاخص‏های اشباع لانژلیه و پایداری رایزنر استفاده شد و پارامترهای کیفی شامل کاتیون‏ها (کلسیم، منیزیم، سدیم و پتاسیم) و آنیون‏ها (کلر، بی‏کربنات) و دیگر شاخص‏های وابسته مانند TDS، TH و SAR ‌ارزیابی شدند. نتایج نشان داد میانگین شاخص LSI در آبخوان دشت 48/0 بود که به این لحاظ، آب‏های زیرزمینی این منطقه پتانسیل متوسط رسوب‏گذاری دارند. همچنین میانگین شاخص RSI، 4/6 شد که بر‌اساس این شاخص آب زیرزمینی پتانسیل کم‌خوردگی دارد. ضریب تغییرات LSI بزرگ‏تر از ضریب تغییرات RSI است؛ بنابراین، شاید بتوان گفت که LSI شاخص‏ حساس‏تری در مقایسه با RSI است. نتایج نشان داد میانگین مقدار EC،μS/cm 6978 است که آب زیرزمینی دشت صحرای باغ را در کلاس نا‏مرغوب برای آبیاری قرار می‏دهد و مقدار pH در آبخوان منطقه بازی است و از حداقل 0/7 تا حداکثر 5/7 تغییر می‏کند. میانگین مقدار TDS،mg/L 493 است که آب زیرزمینی دشت صحرای باغ را در کلاس نا‏مرغوب برای آبیاری قرار می‏دهد. نتایج نشان داده است کلسیم، پتاسیم و سدیم کاتیون‏های غالب این آبخوان بودند.       1 Groundwaterqualityassessmentandmappingquality parametersto assesstheresource fordifferent purposesis important.The purposeofthisstudy was toevaluate the qualityof groundwaterSahra Bagh Plainandmapping itfordifferentpurposes.Forthispurpose, thegroundwaterquality datafrom (1382 to 1392)wasused. Inthisstudy,to evaluate effect ofwater scaling and corrosion from Lanzlyh saturation and stability Ryznar indexes were used andwater quality parameterssuch asCations (calcium, magnesium, sodiumandpotassium) andanions(chlorideand bicarbonate), andotherrelevant indicatorssuch asTDS, TH and SARwereevaluated.The results show that the mean of LSI index of this plain aquiferwas 0.48, so deposition potential of this ground water is moderate.The mean of RSI index of Sahara Bagh Aquifer was 6.4, so corrosive potential of this ground water is low.LSI coefficient of variationis larger than the RSI coefficient of variation also,probablysaid that RSI index is sensitive compared index LSI.Averageamount of EC inSahra Bagh aquifer’s is 6978μS / that it isin a classof non-quality groundwaterforirrigation and amount of PH in the plain aquifer's was Alkaline and Varies from a minimum of 7 to a maximum of 7/5. Averageamount of TDS in this aquiferis493 mg / Lthat it is in a classof non-quality groundwaterfor irrigationinSahra bagh.As well ascalcium, potassium and sodium were dominantcationsof this aquifer.   345 356 توران شیروانی tooran shirvani کارشناس ارشد آبیاری و زهکشی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد فیروزآباد ایران iman.shirvani1369@yahoo.com ایمان شیروانی سارویی iman shirvani saroei دانشجوی کارشناسی ارشد اکوهیدرولوژی، دانشکدۀ علوم و فنون نوین، دانشگاه تهران ایران shirvani.iman@ut.ac.ir محمدحسین بوچانی Mohammad Hossein Boochani دانشجوی دکتری برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهید بهشتی ایران فرشید عارف farshid aref استادیار گروه خاک‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد فیروزآباد ایران parsahaghighi@ut.ac.ir پهنه‌‏بندی آب زیرزمینی خورندگی و رسوب‏‌گذاری آب‌ دشت صحرای باغ‌ کیفیت آب‌ 1[. اختری، یوسف، 1385، ارزیابی پتانسیل آلودگی آبخوان دشت‏های زویرچری و خران با استفاده از مدل DRASTIC و GIS، پایان‏نامۀ کارشناسی ارشد زمین‏شناسی، دانشکدۀ علوم، دانشگاه شهید چمران اهواز، ص114.##]2[. استواری، یاسر، 1390، ارزیابی کیفیت آب آبخوان منطقۀ لردگان و تأثیر سازندهای زمین‏شناسی بر کیفیت این آبخوان‏ها، پایان‏نامۀ کارشناسی ارشد، ص 116، دانشگاه شهرکرد.##]3[. اصغری‏مقدم، اصغر؛ آقازاده، نصرت، 1385، «ارزیابی هیدروژئولوژیکی و مدیریت منابع آب زیرزمینی آبخوان دشت هرزندات با استفاده از مدل ریاضی»، فصلنامۀ دانش کشاورزی پایدار، 61:35-42.##]4[. امیری، میثم؛ طباطبایی، سیدمحمود؛ بحرینی مطلق، مسعود؛ حسن‌پور، فرزاد، 1391، «بررسی کیفی آب زیرزمینی بر‌اساس طبقه‏بندی ویلکوکس با استفاده از GIS (منطقۀ ‌مطالعه‌شده: شهرستان شیراز)، اولین همایش ملی بیابان، تهران.##]5[. بینا، بیژن؛ اسدی، مهدی؛ قیصری، علی، 1381، «ارزیابی زیست‏محیطی سد زاینده‏رود»، مجلۀ آب و فاضلاب، ش‌ 44، ص 15-24.##]6[. چالک‌شامیری، محمد، ‌اصول تصفیۀ آب‌، انتشارات ارکان، چاپ 1385.##]7[. زینتی‌زاده، علی‌اکبر؛ بادفر، کامران؛ محمدی، پرویز و خاموشی، سیدمراد، ۱۳۹۱، مقایسه و بررسی کیفیت فیزیکی و شیمیایی منابع تأمین آب روستاهای شهرستان کرمانشاه با استفاده از نرم‌افزار GIS، ششمین همایش ملی مهندسی محیط زیست، تهران، دانشگاه تهران، دانشکدۀ محیط زیست.##]8[. غلامعلی‌زاده آهنگر، احمد، ‌کیفیت و ارزیابی کیفی آب آبیاری‌، نشر علوم کشاورزی، 1381، ص 114.##]9[. کریم‌پور، مسلم؛ نیازی، بهناز؛ مهرآور، طیبه، 1386، تعیین وضعیت خورندگی شبکۀ توزیع آب آشامیدنی شهر ملایر در تابستان 1385، دهمین همایش ملی بهداشت محیط همدان، 8 تا10 آبان‌ماه.##]10[. مختاری سیداحمد؛ عالیقدری، مرتضی؛ حضرتی، صادق؛ صادقی، هادی؛ قراری، نورالدین؛ قربانی‌لقمان، 1389، ارزیابی وضعیت خورندگی و رسوب‏گذاری شبکۀ توزیع آب آشامیدنی شهر اردبیل با استفاده از شاخص‏های Langelier و Ryznar، مجلۀ سلامت و بهداشت اردبیل، 1(1): ص 14 -23.##]11[. دیندارلو،کاووس؛ علیپور، ولی؛ فرشیدفر غلام‌رضا،‏ 1385، «کیفیت شیمیایی آب شرب بندرعباس»، مجلۀ پزشکی هرمزگان سال دهم، ش‌ اول. ص 57‌ـ 62.##]12[. دهقانی کاظمی، واحد؛ حسین‌یار حسینی؛ بهرام ملک‌محمدی، 1389، پهنه‏بندی سختی آب در شهرستان اسلامشهر با استفاده از GIS. همایش ملی آب با رویکرد آب پاک، تهران دانشگاه صنعت آب و برق (شهید عباسپور)،11 و 12 اسفند.##]13[. خواه‏طهران، پروانه، 1390، مقایسۀ کیفی منابع آب زیرزمینی از نظر شوری برای مصارف مختلف در شرق و غرب آبخوان ساحلی حوضۀ رودخانه‏های تالار - بابل – هراز، چهارمین کنفرانس مدیریت منابع آب ایران، تهران- دانشگاه صنعتی امیرکبیر، سال 1390.##[14].Belkhiri L. BoudoukhaA. and Mouni L. 2010. Groundwater quality and its suitability for drinking and agricultural use in Ain Azel plain, Algeria. Journal of Geography and Regional planning, 3(6): 151-157.##[15].Dijidel M. Kheriki H. and Nezli I. 2010. The Minerality impact of deep[ groundwater in esert region on human and the environment, southeast Algeria. European journal of scientific research, 45(4): 540-551.##[16].Aghazadeh, N., and AsghariMogaddam, A. (2010) Assessment of groundwater quality and its suitability for drinking and agricultural uses in the Oshnavieh area, northwest of Iran. Journal of Environmental Protection, 1: 30-40.##[17].Kumar, R.C.P., And Chandel, S. (2008) A hydro chemical profile for assessing the groundwater quality of Jaipur City. Environmental Montioring & Assessment, 143: 337-343.##[18].Rafferty. 2000, Scaling in geothermal heat pump systems, Geo- Heat Center Oregon Institute of Technology 3201 Campus Drive Klamath Falls. PP 11-15##[19].Kirda, C. (1997) Assessment of irrigation quality. Options Mediterranean’s, 367-377##[20].Wilcox L.V.1955. Classification and use of irrigation water, USDepartment of Agriculture., Circ. 696, Washington, DC.##[21].WHO. 2008. Guidelines for drinking-water quality. 3rd edition. 668 pages. Downloadable at www.WHO.int.##

0 بررسی اثرات کاربری اراضی بر تولید رواناب با استفاده از مدل WetSpa Investigating the effects of land use on runoff generation using WetSpa model https://ije.ut.ac.ir/article_58062.html 10.22059/ije.2015.58062 0 هدف اصلی پژوهش حاضر، ارزیابی تأثیرات تغییر کاربری اراضی بر مؤلفه‏های رواناب کل، رواناب سطحی و دبی اوج در حوضۀ آبخیز باغه‏سالیان در استان گلستان است. ‌نقشۀ کاربری اراضی برای سال‏های 1365 و 1391 با استفاده از یک روش ترکیبی و تصاویر ماهواره‏ای لندست تهیه شد. با استفاده از مدل WetSpa، شبیه‏سازی رواناب در مقیاس روزانه برای 8 سال (5 سال اول برای واسنجی و 3 سال بعد برای اعتبارسنجی) و برای نقشه‏های کاربری سال 1365 و 1391 انجام شد. برای ارزیابی دقت مدل WetSpa از ضریب نش‌ـ ساتکلیف و معیار تجمعی دقت استفاده شد. ضریب نش‌ـ ساتکلیف برای دورۀ واسنجی و اعتبار‌سنجی به‌ترتیب 61/0 و 56/0 به دست آمد. مقدار معیار تجمعی نیز برابر با 64/0 و 62/0 برای دورۀ واسنجی و اعتبار‌سنجی بود. این معیارها نشان داد مدل WetSpa برای شبیه‏سازی رواناب در حوضۀ آبخیز باغه‏سالیان مناسب است. در‌نتیجه تغییرات کاربری از سال 1365 تا 1391، رواناب کل، رواناب سطحی و دبی اوج افزایش یافته است، در‌صورتی‌که نسبت افزایش در رواناب سطحی نسبت به کل رواناب بیشتر بوده است. رواناب کل و رواناب سطحی برای کاربری اراضی 1365 به‌ترتیب برابر با 62/431، 77/158 میلیون متر‌مکعب و دبی اوج 45/27 متر‌مکعب بر ثانیه به دست آمد. این مقدار برای کاربری اراضی 1391 به‌ترتیب 31/480، 86/182 و 94/30 است.         1 The main objective of this research was assessing the effects of land use on runoff parameters such as total runoff, surface runoff and peak discharges at the Baghsalian watershed as a case study site. At first, land use maps of 1986 and 2012 were prepared using a synthetic method and landsat images. WetSpa model was applied to simulate daily runoff for 8 years (the first 5 years as calibration and the last 3 years as validation periods) with land use maps of years 1986 and 2012. Nash-Sutcliffe efficiency and aggregation measure was used to assess the accuracy of WetSpa model. The Nash-Sutcliffe efficiency was obtained 0.61% and 0.56% for the calibration and validation periods respectively. Moreover the aggregation measure criterion had values of 64% and 62% for the calibration and validation periods respectively. These criteria showed that the WetSpa model is a suitable model to simulate runoff in the Baghsalian watershed. As a result of land use changes from 1986 to 2012, simulated total runoff, surface runoff and peak discharges rates increased, while the rate of increase in surface runoff was higher than the rate of increase in total runoff. Total run off and surface run off for land use 1986 was 431.62 and 158.77 million m3 respectively and pick discharge was 27.45. These values for land use 2012 was 480.31, 182.86 and 30.94.   357 369 مجید محمدی majid mohammady استادیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران ایران mohammady_wme@yahoo.com حسین زینی‌وند Hosein Zeinivand استادیار گروه مهندسی مرتع و آبخیزداری، دانشکدۀ کشاورزی، دانشگاه لرستان ایران hzeinivand@gmail.com حمیدرضا مرادی Hamidreza Moradi3 دانشیار گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم دریایی دانشگاه تربیت مدرس، مازندران، نور ایران hrmoradi1340@yahoo.com حمیدرضا پورقاسمی Hamid Reza Pourghasemi استادیار گروه مهندسی منابع طبیعی و محیط زیست، دانشکدۀ کشاورزی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران ایران hamidreza.pourghasemi@yahoo.com حسن فرازجو Hassan Farazjoo مدیر دفتر مطالعات پایۀ شرکت آب منطقه‏ای گلستان ایران mohammady.wme@gmail.com حوضۀ آبخیز باغه‏ سالیان‌ رواناب کاربری اراضی مدل WetSpa . بیات، باقر، 1389، شبیه‏سازی جریان رودخانه و تحلیل تأثیرات تغییر کاربری روی آن با استفاده از مدل WetSpa در محیط GIS (مطالعۀ موردی: حوضۀ آبخیز مرک، استان کرمانشاه)، پایان‏نامۀ کارشناسی ارشد سنجش از دور و GIS، دانشگاه شهید بهشتی، 144 صفحه.##2. خلیقی سیگارودی، شهرام؛ زینتی شعاع، طیبه؛ سلاجقه، علی؛ کهندل، اصغر؛ مرتضایی فریزهندی، قاسم، 1388، شبیه‏سازی بارش رواناب به روش نیمه‏توزیعی در حوضه‏های آبخیز با آمار کم (مطالعۀ موردی: حوضۀ آبخیز لتیان)، مجموعه مقالات پنجمین همایش ملی علوم و مهندسی آبخیزداری ایران، صص 180-188، اردیبهشت‌ماه، گرگان، ایران##3. متکان، علی‏اکبر؛ زینی‏وند، حسین؛ بیات، باقر؛ غفوری، عبدالمحمد؛ میرباقری‏، بابک، 1390، مدل‌سازی تغییرات مکانی‌ـ زمانی جریان زیرسطحی و نفوذ با استفاده از مدل WetSpa و GIS (مطالعۀ موردی: حوضۀ آبریز مرک، استان کرمانشاه)، دومین کنفرانس ملی پژوهش‏های کاربری منابع آب ایران، اردیبهشت‌ماه، ایران##4. محمدی، مجید، 1393، پیش‏بینی اثر تغییرات کاربری اراضی بر رواناب با استفاده از مدل‏های CLUE-s و WetSpa به‏منظور مدیریت حوضۀ آبخیز باغه‌‌سالیان در استان گلستان، رسالۀ دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشگاه تربیت مدرس، دانشکدۀ منابع طبیعی، 108 صفحه.##5- Andersen, Jens Christian, Refsgaard, Jens Christian, and Jensen, Karsten Hogh, 2001, Distributed hydrological modeling of the Senegal River Basin-model construction and validation. Journal ofHydrology, vol 247, pp. 200–214.##6- Bahremand, Abdolreza., and De Smedt, Florimond., 2008, Distributd hydrological modeling and sensitivity and uncertainty analysis in Torysa watershed, Slovakia. Water Resource Management, vol 22 p. 393-408.##7- Bahremand, Abdolreza., De Smedt, Florimond., Corluy, Jan., Liu, Yong Bo., Poorova, Jana., Velcicka, Lucia., and Kunikova, Elena., 2007, WetSpa model application for assessing reforestation impacts on floods in Margecany-Hornad watershed, Slovakia. Water Resource Management, vol 21 pp. 1373-1391.##8- Benaman, J., Shoemaker, Christine A., and Haith, D.A., 2005, Calibration and validation of soil and water assessment tool on an agricultural watershed in upstate New York. Journal of Hydrologic Engineering, vol10 pp. 363–374.##9- Cornish, P.M., 1993, The effects on logging and forest regeneration on water yield in moist eucalypt forest in New South Wales, Australia. Journal of Hydrology, vol 150 pp. 301–322.##10- De Roo, Ad., Schmuck, Guido., Perdigao, Vanda., and Thielen, Jutta., 2003, The influence of historic land use changes and future planned land use scenarios on floods in the Oder catchment. Physics and Chemistry of the Earth, vol 28 pp. 1291-1300.##11- Doherty, John E., Hunt, Randall J., and Tonkin, Matthw J., 2010, Approaches to highly parameterized inversion-A guide to using PEST for model-parameter and predictive-uncertainty analysis: U.S. Geological Survey Scientific Investigations Report 2010–5211, 71 p##12- Edwards, K.A., 1979, The water balance of the Mbeya experimental catchments. East African Agricultural and Forestry Journal, vol 43 pp.231– 247.##13- Elfert, Simon., and Bormann, Helge., 2010, Simulated impact of past and possible future land use changes on the hydrological response of the Northern German lowland Hunte catchment. Journal of Hydrology, vol 383 pp. 245-255.##14- Fullen, Michael, 1998, Effects of grass ley set-aside on runoff, erosion and organic matter levels in sandy soils in East Shropshire, UK. Soil and Tillage Research, vol 46 pp. 41– 49.##15- Henriksen, Hans Jorgen., Troldborg, Lars., Nyegaard, Per., Sonnenborg, Torben Obel., Refsgaard, Jens Christian., and Madsen, Bjarne., 2003, Methodology for construction, calibration and validation of a national hydrological model for Denmark. Journal of Hydrology, vol 280 pp. 52–71.##16- Hietel, Elke, Waldhardt, Rainer, and Otte, Annette, 2004, Analysing land-cover changes in relation to environmental variables in Hesse, Germany. Landscape Ecology, vol 19 pp. 473–489.##17- Hundecha, Yeshewatesfa., and Bardossy, Andras., 2004, Modeling of the effect of land use changes on the generation of a river basin through parameter regionalization of a watershed model. Journal of Hydrology, vol 292 pp. 281–295.##18- Lal, R., 1981, Deforestation of tropical rainforest and hydrological problems. In: Lal R, Russell EW (eds) Tropical agricultural hydrology. Wiley, New York, pp. 131–140.##19- Lambin, Eric F., 1997, Modelling and monitoring land-cover change processes in tropical regions. Progress in Physical Geography, vol 21 pp. 375–393.##20- Liu, Yong Bo., Gebremeskel, S., De Smedt, Florimond., and Pfister, Laurent, 2003, A diffusive transport approach for flow routing in GIS-based flood modeling. Journal of Hydrology, vol 283 pp. 91–106.##21- Liu, Yong Bo., De Smedt, Florimond., Hoffmann, Lucien, and Pfister, Laurent, 2004, Assessing land use impacts on flood processes in complex terrain by using GIS and modeling approach, Luxembourg. Environmental Modeling and Assessment, vol 9 pp. 227-235.##22- Mohammad, Ayed G., and Adam, Mohammad A., 2010, The impact of vegetative cover type on runoff and soil erosion under different land uses. Catena, vol 81 pp. 97–103.##23- Mohammady, Majid., Morady, Hamidreza., Zeinivand, Hossein., and Temme, Arnaud, 2015 A Comparison of Supervised, Unsupervised and Synthetic Land use Classification Methods in the North of Iran. International Journal of Environmental Science and Technology, vol 12 pp. 1515-1526.##24- Nash, John Eamoon, and Sutcliffe, J.V., 1970, River flow forecasting through conceptual models, Part 1, A discussion of principles. Journal of Hydrology, vol 10 pp. 282–290.##25- Neary, Daniel G., Ice, George G., and Jackson, C. Rhett, 2009, Linkages between forest soils and water quality and quantity. Forest Ecology Management, vol 258 pp. 2269–2281.##26- Ott, B., and Uhlenbrook, Stefan, 2004, Quantifying the impact of land use changes at the event and seasonal time scale using a process-oriented catchment model. Hydrology and Earth System Sciences, vol 8 pp. 62–78.##27- Pereira, Donizete dos Reis, de Mello, Carlos Rogerio, de Silva, Antonio Marciano, and Yanagi, Silvia de Nazare Monterio, 2010, Evapotranspiration and estimation of aerodynamic and stomatal conductance in a fragment of Atlantic Forest in Mantiqueira Range region, MG. Cerne, vol 16 pp. 32– 40. http://www.dcf.ufla.br/cerne/artigos/11-06-20106222v16_n1_artigo%2004.pdf##28- Safari, Alireza., De Smedt, Florimond. and Moreda, Fekadu., 2012, WetSpa model application in the distributed model intercomparison project (DMIP2). Journal of Hydrology, vol 418–419 pp. 78–89.##29- Saghafian, Bahram., Farazjoo, Hasan., Bozorgi, Babak., and Yazdandoost, Farhad., 2008, Flood intensification due to change in land use. Water Resources Management, vol 22 pp. 1051-1067.##30- Sahin, Vildan, Hall, Michael J., 1996, The effects of afforestation and deforestation on water yields. Journal of Hydrology, vol 178 pp. 293–309.##31- Tavakoli, Mohsen., De Smedt, Florimond., Vansteenkiste, Thomas., and Willems, Patrick., 2014, Impact of climate change and urban development on extreme flows in the Grote Nete watershed, Belgium. Natural Hazards, vol 71 pp. 2127–2142.##32- Terpstra, J., van Mazijk, Albert, 2001, Computer aided evaluation of planning scenarios to assess the impact of land-use changes on water balance. Physics and Chemistry of the Earth, vol 26 pp. 523-527.##33- Thomson, Allison M., Brown, Robert A., Rosenberg, Norman J., Srinivasan, Raghavan, and Izaurralde, R. Cesar, 2005, Climate change impacts for the conterminous USA: an integrated assessment. Climate Change, vol 69 pp. 67–88.##34- Van der Velde, Ype, Lyon, Steve W., and Destouni, Georgia, 2013, Data-driven regionalization of river discharges and emergent land cover—evapotranspiration relationships across Sweden. Journal of Geophysical Research-Atmosphere, vol 118 pp. 2576–87.##35- Wang, Zhong-Min., Batelaan, Okke., and De Smedt, Florimond., 1997, Adistributed model for water and energy transfer between soil, plants and atmosphere (WetSpa). Physics and Chemistry of the Earth, vol 21 pp. 189-193.##36- Zeinivand, Hossein., 2009, Development of spatially distributed hydrological WetSpa modules for snowmelt, soil erosion and sediment transport. Ph.D. Thesis, Vrije Universiteit Brussel, Belgium. 208 p.##

0 بررسی بیلان آب زیرزمینی دشت تویسرکان همدان به کمک مدل ریاضی مادفلو Investigation of groundwater balance in Tuserkan plain of Hmaedan using MODFLOW https://ije.ut.ac.ir/article_58063.html 10.22059/ije.2015.58063 0 خشکسالی‌های اخیر و استفادۀ بی‌رویه از آب زیرزمینی به‌ویژه برای مصارف کشاورزی از مشکلات بارز بسیاری از دشت‌های کشور است. بحران آب گریبانگیر تمامی دشت‌های کشور شده است و به‌علت کاهش منابع آب سطحی و خشکسالی‌های پی‌در‌پی به‌ناچار بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی به‌صورت غیرمجاز فزونی یافته است. در این میان اطلاع از وضعیت بیلان آبی دشت‌ها می‌تواند در مدیریت مناسب منابع آب منطقه کمک ‌کند. دشت تویسرکان یکی از دشت‌های مهم استان همدان است که زمین‌های کشاورزی وسیعی دارد و هر ساله به وسعت آن‌ها افزوده می‌شود و به تبع آن فشار به منابع آب زیرزمینی هر ساله افزایش می‌یابد. بنابراین، هدف از تحقیق حاضر بررسی بیلان آبی دشت تویسرکان در سال آبی 1387‌ـ 1388 برای مدیریت بهینۀ منابع آب به‌ویژه برای مصارف کشاورزی است. به این منظور بعد از ترسیم خطوط هم‌پتانسیل دشت به شناسایی ورودی‌ها و خروجی‌های دشت اقدام و بیلان آب زیرزمینی به‌صورت دستی محاسبه شد. در گام بعدی با استفاده از تعیین تغییرات حجم ذخیره، صحت محاسبات بیلان دشت تعیین شد. در‌نهایت، با تعیین نقشه‌های ورودی لازم و تهیۀ اطلاعات اولیه مدل عددی مادفلو در نرم‌افزار GMS ران شد. نتایج نشان داد که بیلان دشت منفی‌ و کسری مخزن به میزان 2/12- میلیون مترمکعب در سال آبی 1387‌ـ 1388 است. نتایج بیلان آب دستی و تغییرات حجم سطح ایستابی دشت، نتایج مدل آب زیرزمینی مادفلو را تأیید کرد. 1 Recent droughts and indiscriminate use of ground water for agriculture, is the main problems of the especially desert country.Water crisis has gripped all of country Plains, and Due tothe reduction of surface water resources and successive droughts, illegal exploitation of ground water resources is increasing.The knowledge of the water balance plains can be helped in the water resources management.Tuyserkan plains is one of the most Lowland in the Hamedan province with widly agricuctural land that is increasing every year, Consequently, the pressure on groundwater resources is creased. The aim of this study is invstigation of water balance in Tuyserkan plain in water year 88-87 for optimal management of water resources especially for agricultural uses. For this purpose, iso potential of Plains is maping next Attempted to identify the input and output in plain and ground water balance was calculated manually. The next step using of determining changes volume in plain, accuracy of water balance caculated was determined. Finally, there quiring of inputmap andbasic information is providing on Modflow numerical model and GMS software was runs.Result show that plain ground water balances was negetive and shortage of storage was -12.2 MM3 in 1387-88. Manually water balance and water table changes supported reult of model ground water balance. 371 382 سمانه پورمحمدی Samaneh poormohammadi پژوهشگر مؤسسۀ تحقیقات آب ایران و کارشناس مرکز ملی تحقیقات و مطالعات باروری ابرها (Ph.D) ایران s.poormohammadi@gmail.com محمدتقی دستورانی Mohammad Taqi Dastorani دانشیار دانشگاه فردوسی مشهد ایران dastorani@ferdowsi.um.ac.ir هادی جعفری Hadi Jafari استادیار دانشکدۀ علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود ایران hmjafary@yahoo.com محمدحسن رحیمیان M ohammad Hassan Rahimian دانشجوی دکتری مهندسی آب، دانشگاه صنعتی اصفهان و کارشناس مرکز ملی تحقیقات شوری ایران mhrahimian@gmail.com مسعود گودرزی Massoud Goodarzi عضو هیئت علمی پژوهشکدۀ حفاظت خاک و آبخیزدار‌ی ایران massoudgoodarzi@yahoo.com زهرا مسماریان Zahra Mesmarian دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی منابع آب، دانشگاه تهران، پردیس ابوریحان ایران s.poormohammadi@yahoo.com فاطمه باقری Fateme Baqeri دانشجوی دکتری آب‌شناسی دانشگاه صنعتی شاهرود ایران بیلان آب زیرزمینی دشت تویسرکان‌ مادفلو .GMS پورمحمدی، سمانه؛ ملکی‌نژاد، حسین؛ ربابه، پورشرعیانی،1391، «مقایسۀ کارایی روش‌های شبکۀ عصبی و سری‌های زمانی در پیش‏بینی سطح آب زیرزمینی (مطالعۀ موردی: زیر‌حوضۀ بختگان استان فارس)»، مجلۀ پژوهش‌های حفاظت آب و خاک گرگان.##پورمحمدی، سمانه؛ جعفری، هادی؛ دستورانی، محمدتقی؛ مساح بوانی، علی‌رضا، 1393، بررسی بیلان آب زیرزمینی دشت تویسرکان، همایش ملی قنات و قنات‌داری، دانشگاه بیرجند (چاپ شده).##شیرافکن، ملیحه؛ جعفری، هادی، 1392، ارزیابی بیلان هیدروژئولوژیکی آبخوان بهاباد در استان یزد، هشتمین همایش زمین‌شناسی مهندسی و محیط زیست ایران، دانشگاه فردوسی مشهد.##فاتحی مرج، احمد؛ طائی سمیرمی، مجید؛ میرنیا، سیدخلاق، 1390، مدیریت منابع آب زیرزمینی با استفاده از مدل عددی MODFLOW مطالعۀ موردی: دشت گربایگان استان فارس، چهارمین کنفرانس مدیریت منابع آب ایران، تهران، دانشگاه صنعتی امیرکبیر، http://www.civilica.com/Paper-WRM04-WRM04_153.html##محمدی قلعه‌نی، مهدی؛ کیومرث، ابراهیم؛ عراقی‌نژاد، شهاب، 1391، «ارزیابی تأثیر عوامل اقلیمی بر افت منابع آب زیرزمینی (مطالعۀ موردی: آبخوان دشت ساوه)»، مجلۀ پژوهش‌های حفاظت آب و خاک، جلد نوزدهم، ش چهارم.##نیکبخت، جعفر؛ نجیب، زهرا؛ حسن، پوراقدم،1391، تبدیل سیستم‌های آبیاری سنتی به تحت فشار بر افزایش ذخیره و سطح آب زیرزمینی مطالعۀ موردی: دشت عجب‌شیر، آذربایجان، اولین کنفرانس ملی راهکارهای دستیابی به توسعۀ پایدار.##Ale.S, L.C., Bowling, P.R., Owens, S.M., Brouder, J.R and Frankenberger, V., 2012, Development and application of a distributed modeling approach to assess the watershed-scale impact of drainage water management , journal of Agricultural Water Management, Volume 107, Pages 23-33.##Ashraf, A and Zulfiqar, Ahmad., 2012, Integration of Groundwater Flow Modeling and GIS, Water Resources Management and Modeling, ISBN: 978-953-51-0246-5.##Chenini, I and Abdallah, B.M., 2010, Groundwater recharge study in arid region: An approach using GIS techniques and numerical modeling Computers & Geosciences, Volume 36, Issue 6, Pages 801-817.##Dillip, K., Ghose, S., Panda, S., Prakash, C and Swain, M., 2010, Prediction of water table depth in western region, Orissa using BPNN and RBFN neural networks, Journal of Hydrology, Volume 394, Issues 3–4, 26 November 2010, Pages 296-304.##Gaur, S., Chahar, B and Didier, R., 2011, Graillot a,2Combined use of groundwater##modeling and potential zone analysis for management of groundwater, International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation 13 (2011) 127–139.##Jinnan, G., Kaiyun, W., Seppo, K., Chao, Z., Pertti, J.M and Narasinha, S., 2012, Modeling water table changes in boreal peatlands of Finland under changing climate conditions ,Journal of Ecological Modelling, Volume 244, 10, Pages 65-78.##Okkonen, J and BjørnKløve, A., 2010, A conceptual and statistical approach for the analysis of climate impact on ground water table fluctuation patterns in cold conditions , Journal of Hydrology, Volume 388, Issues 1–2, 25 June 2010, Pages 1-12.##Poch. N and Pongnoo, N., 2012, A Numerical Treatment of a Mathematical Model of Ground Water Flow in Rice Field near Marine Shrimp Aquaculture Farm,Journal of Procedia Engineering, Volume 32, Pages 1191-1197.##Pisinaras, V., Petalas, C., Tsihrintzis, V.A and Zagana, E., 2007: A Groundwater Flow Model for Water Resources Management in the Ismarida Plain, North Greece. Environmental Modeling and Assessment, 12: 75-89.## Sarah S, Ahmed, S., Boisson, A., Violette, S and Marsily, G., 2014, Projected groundwater balance as a state indicator for addressing sustainability and management challenges of overexploited crystalline aquifers, Journal of HydrologyVolume 519, Part B, 27 November 2014, Pages 1405–1419.##Singh, A., 2013, Groundwater modelling for the assessment of water management alternatives , Journal of Hydrology, Volume 481, Pages 220-229.##Yang, Q. C., Liang, J., Yang, Z. P., 2012, Numerical Modeling of Groundwater Flow in Daxing(Beijing, China), 2nd International Conference on Advances in Energy Engineering.##

0 بررسی روند تغییرات کیفی منابع آب زیر‌زمینی دشت ایوانکی Trend assessment of changes in water quality plain Eyvanakey https://ije.ut.ac.ir/article_58064.html 10.22059/ije.2015.58064 0 بررسی روند تغییرات کیفی منابع آب زیر‌زمینی دشت ایوانکی برای مدیریت منابع آبی مشترک استان سمنان و تهران ضرورت دارد. بدین‌منظور واحدهای سنگ‌شناسی و موقعیت گسل‌ها با استفاده از نقشه‌های زمین‌شناسی و پیمایش میدانی مطالعه و با شناسایی موقعیت چاه‌های آب و همچنین بهره‌برداری از نتایج تجزیۀ نمونه‌های آب منطقه انجام شد و سپس نقشه‌های هم‌غلظت کلر، سولفات، سدیم و... ترسیم شد. تحلیل عملکرد گسل‌ها و تفسیر نقشه‌های رسم‌شده نشان داد که بیشترین تمرکز شوری در بخش شرقی و جنوبی دشت بوده است و روند تغییرات آن‌ها، از ارتفاعات به سمت مرکز و غرب محدوده بوده که منطبق با مسیر رودخانۀ اصلی است. با توجه به نتایج کیفی آب، نواحی شرقی و جنوبی دشت تیپ کلرورسدیم دارند و غالب آب‌های نمونه‌برداری‌شده با کیفیتی در حد متوسط تا کاملاً نامطبوع قرار دارند. این آب‌ها از نظر بی‌کربنات و منیزیم وضعیت مناسب‌تری ‌نسبت به سایر یون‌ها دار‌ند. بهترین کیفیت آب در مناطق غربی و بدترین آن‌ها در مناطق شرقی و جنوبی که به توده‌های تبخیری نزدیک هستند، قرار دارد. با رسم نمودار ویلکوکس مشخص شد نواحی شرقی و جنوبی در بدترین طبقه‌بندی ویلکوکس قرار گرفته‌اند و از نظر مصارف کشاورزی، مناسب نیستند. آب نواحی مرکزی دشت شوری و هدایت الکتریکی کمتر و برای کشاورزی وضعیت مطلوب‌تری دارند.   ‌ 1 The trend of changes in water quality plain Eyvanakey to manage shared water resources is necessary Semnan and Tehranprovince.For this purpose after determining the study range in the Eyvanekey area, field investigation was performed to identify the geological formations and the distribution there of as well as the faults and salt domes locations using existing geological maps. Afterwards through identifying the wells location and using decomposition results of the area water samples, the concentration contour maps of chloride, sulfate, sodium, etc. were plotted.The faults' performance and the plotted maps' interpretation showed that the highest salinity concentration lied in the eastern and southern parts of the plain and their change trend occurred in highlands towards central and western parts of the study range, consistent with the main river path.The waters of bicarbonate and magnesium ions have the situation better than the other. Best and worst water quality in the western regions in eastern and southern regions that are close to evaporate mass is located.Wilcox diagram was determined and show the eastern and southern areas are in the worst category Wilcox. In terms of agriculture, not suitable water has a salinity and electrical conductivity less central plains, which are more desirable for agriculture 383 394 ناصر عبادتی Naser Ebadati استاد‌یار دانشگاه آزاد اسلامی واحد اسلامشهر ایران drebadati@iiau.ac.ir آبخوان ایوانکی کیفیت آب هیدروژئولوژی ]1 [ آقانباتی، سید علی (1383) ‌دیباچه‌ای بر زمین‌شناسی ایران‌. انتشارات سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، چ اول‌.##]2[ امینی، بهرام (1373) شرح گزارش نقشۀ زمین‌شناسی چهارگوش تهران مقیاس1:250000 سری اول. چ سازمان زمین‌شناسی کشور.##]3[. چراغی، قاسم؛ کلانتری، نادر؛ الهه، آرام (1390) استفاده از مطالعات هیدروژئوشیمیایی برای تعیین درجۀ شوری منابع آب زیرزمینی باغه مجموعه مقالات سی‌امین همایش علوم زمین، ج 1 ص 65 تا 74.##]4[ حیدری‌زاده، مجتبی؛ محمدزاده، حسین، (1391) بررسی ارتباط ژئوشیمیایی بین لیتولوژی حوضۀ آبریز کار‌ستی سد کارده و آب رودخانۀکارده (شمال شهر مشهد) مجموعه مقالات پانزدهمین همایش انجمن زمین‌شناسی ایران، صص 8‌ـ 12.##]5[ صداقت، محمود (1385) زمین و منابع آب (آب‌های زیرزمینی)‌، انتشارات دانشگاه پیام نور.‌##]6[ عبادتی، ناصر (1390) «بررسی نشست زمین ناشی از کاهش سطح آب زیرزمینی در دشت ایوانکی گرمسار»، فصلنامۀ زمین‌شناسی محیط زیست، سال چهارم، ش 11، صص 87 تا 99.##]7[ قاسمی، علی؛ لشکری‌پور، غلامرضا؛ بنیاسدی، علی؛ حسنکی، محمد؛ نعمت‌الهی، محمد، (‌1392). ‌ارزیابی تأثیر سازندهای زمین‌شناسی بر کیفیت منابع آب حوضۀ آبریز شورلق سرخس در استان خراسان رضوی،‌ مجموعه مقالات هشتمین همایش انجمن زمین‌شناسی مهندسی و محیط زیست ایران، صص 1406- 1408.##]8[ کریمی، حسین و اصغری، پرویز، (1390) ارزیابی سازندهای زمین‌شناسی به‌منظور تعیین کیفیت آب زیر‌زمینی دشت ایلام،‌ پانزدهمین همایش علوم زمین، مجموعه مقالات انجمن زمین‌شناسی و دانشگاه تربیت معلم، تهران، ج 1، صص 56 تا 67.##]9[ لشکری، محسن؛ لشکری‌پور، غلامرضا، (1390) بررسی کیفیت آب زیرزمینی دشت ایرانشهر و تأثیر سازند زمین‌شناسی بر کیفیت آب، مجموعه مقالات سی‌امین گردهمایی علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، صص1 تا 7.##]10[ معیری، مهدی؛ احمدی‌نژاد، یونس، (1385) پدیدة دیاپیریسم و تأثیر آن بر آلودگی رودخانۀ شور دِهرَم، پژوهش‌های جغرافیایی، سال چهارم، ش 56، صص 33‌ـ 45.##]11[ ملکی، سارا، (1394).»بررسی نقش ساختارها و ویژگی‌های سنگ‌شناسی در تغییرات کمی و کیفی منابع آب گرمسار«. رسالۀ کارشناسی ارشد زمین‌شناسی محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، 126صفحه.##]12[ میرآخورلو، گوهر، (1388).»گزارش پیشنهاد تمدید ممنوعیت دشت ایوانکی«، شرکت آب منطقه‌ای سمنان، ادارۀ مطالعات پایۀ منابع آب، ش 4708، 89 ص.##]13[ وحدتی هوشمند، بهرام؛ ذبیحی، محمدرضا، (1380).»نقشۀ زمین‌شناسی چهارگوش گرمسار، مقیاس 1:100000«. سری اول، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.##[14] Bing, H., Ping H., Zhang, Y.,(2015)."Cyclic freeze–thaw as a mechanism for water and salt migration in soil", Environ Earth Sci ,jour, 74:675–681, DOI 10.1007/s12665-015-4072-9.##[15] Ebadati, N.,Behzad, N.,(2008)."Investigating the Pollution of Ground waters in Rey-Varamin (Iran)", IAHR International Groundwater Symposium: Flow and Transport in Heterogeneous Subsurface Formations: Theory, Modeling & Applications, proceeding, Istanbul, Turkey June 18-20, 2008,p.96.##[16] Jaiswal, R.K., Mukherjee, S., Krishnamurthy, J., Saxena, R. (2003)."Role of remote sensing and GIS techniques for generation of groundwater prospect zones towards rural development-an approach". International Journal of Remote Sensing, 24:993–1008.##[17] Kanakoudis V., Tsitsifli, S. Samaras P., Zouboulis A.(2015)."Erratum to: Water Pipe Networks Performance Assessment: Benchmarking Eight Cases Across the EU Mediterranean Basin",Water Qual Expo Health (2015) 7:109-DOI 10.1007/s12403-014-0124-8.##[18] Keshtkara, A.R. Salajeghehb, A. Sadoddinc A., Alland, M.G.,(2013)."Application of Bayesian networks for sustainability assessment in catchment modeling and management (Case study: The Hablehrood river catchment)", Elsevier pub, Ecological Modeling, Vol. 268, pp.48–54.##[19] Masoudi, M.; Patwardhan , A M. Gore, S D.,(2006)."A new methodology for producing of risk maps of soil salinity, Case study: Payab Basin, Iran", Jour.. Appl. Sci. Environ. Mgt. Vol.10, (3) 9 –13.##[20] Murad A., Mahgoub F., Hussein S. (2012)."Hydrogeochemical Variations of Groundwater of the Northern Jabal Hafit in Eastern Part of Abu Dhabi Emirate, United Arab Emirates (UAE)". International Journal of Geosciences, 2012, 3, 410-429 doi:10.4236/ijg.2012.32046.##[21] Nielsen, D. M. (2006)."Practical handbook of environmental site characterization and ground-water monitoring",second edition , Taylor & Francis published, printed in the united states of American.ISBN:l.56670-589-4, 1317p.##[22] Omar A. Khashman, A.(2008)."Assessment of the spring water quality in The Shoubak areaJordan”, journal of The environmentallist, Vol. 28(3), pp 203-215.##[23] Rathorea, V.S., Nathawata, M.S., Champati, R.P.K. (2008), "Influence of neotectonic activity on groundwater salinity and playa development in the Mendha river catchment, western India", International Journal of Remote Sensing, Vol. 29, No. 13, 10 July 2008, 3975–3986.##[24] Sarani, N. Soltani, J. Sarani,S. and Moasheri,A., (2012).“Comparison of artificial neural network and multivariate linear regression model to predict sodium adsorption ratio (Case Study: Sistan River, Iran)”, International Conference on Chemical, Ecology and Environmental Sciences (ICEES'2012) march 17-18, Bangkok, proceeding, Vol.1 pp.130-134.##[25] World health organization: WHO (1993)” Study protocol for the world health organization project to develop a quality of life assessment instrument (WHOQOL)”, Division of mental health, Switzerland, special report, journal. Quality of life research, Vol.2, pp.153-159.##[26] World health organization: WHO,(2004).” Guidelines for drink water”,W.H.O, wuliy, Vol. 102 and 3, WHO, GENEVA.##

0 بررسی روند تغییرات کیفی و سطح ایستابی آب‏های زیرزمینی در حوضۀ آبریز دریاچۀ ارومیه An Assessment of Changes in Groundwater Quality and Groundwater Levels in Lake Urmia Basin https://ije.ut.ac.ir/article_58065.html 10.22059/ije.2015.58065 0 کیفیت آب‏های زیرزمینی، تأثیر مستقیم بر زندگی جوامع بشری دارد و پایش کیفیت این منابع از اهمیت ویژه‏ای برخوردار است. هدف این پژوهش بررسی روند تغییرات کیفی و سطح ایستابی آب‏های زیرزمینی در حوضۀ آبریز دریاچۀ ارومیه است که میزان مناسب‌بودن صرف این منابع برای مصارف کشاورزی و شرب با استفاده از نمودارهای ویلکوکس و شولر، در دو دشت تسوج و شیرامین، بررسی شد. کلاس غالب آب زیرزمینی در دو دشت‏ به‌ترتیب، برای مصارف کشاورزی، با نمودار ویلکوکس، C3S1 و  C2S4و برای مصارف شرب، با نمودار شولر، «خوب» و «نامطبوع» طبقه‏بندی شد. بررسی میانگین پارامترهای  EC، PH، SO4، TH، TDS، Mg، Ca و Cl در بازۀ زمانی سال‏های 1382‌ـ 1393 نشان داد که کیفیت آب در هر دو دشت، در گذر زمان کاهش یافته است. میانگین همبستگی روند تغییرات مکانی سطح ایستابی و Ec، در دشت، 37/0- محاسبه شد که نشان‌دهندۀ افزایش شوری با کاهش سطح آب آبخوان است. سطح ایستابی آبخوان تسوج، به‏طور متوسط، سالانه 18 سانتی‏متر و حجم آن، 27/1 میلیارد مترمکعب کاهش داشته است؛ اما آبخوان دشت شیرامین سالانه 1 سانتی‏متر افزایش سطح و 006/0 مترمکعب افزایش حجم داشته است. نتایج نشان داد که با کاهش کیفیت منابع آبی، میزان برداشت سالیانه از آبخوان‏ها، کاهش می‏یابد. این یافته را می‏توان ناشی از نامناسب‌بودن آب‏ها برای مصارف گوناگون مانند کشاورزی دانست. با توجه به نتایج، انجام طرح‏های مختلف برای کنترل شوری و اجرای سیستم‏های مناسب زهکشی در اراضی کشاورزی، برای حفظ میزان تولیدات کشاورزی، پیشنهاد می‌شود. 1 Groundwater quality has a direct impact on human life. The main objective of this research is to investigate changes in groundwater quality and levels in Lake Urmia basin. Tasoj and Shiramin plains are selected as a study area. The suitability of groundwater quality for drinking and agricultural purposes were assessed using Schoeller and Wilcox Diagram. According to the Wilcox classification, the groundwater of Tasoj and Shiramin plains fall into C3S1 and C2S4 Classification, respectively. Based on the Schoeller classification, the groundwater of Tasoj plain is suitable for drinking, but the concentrations of pollutants are above the permissible limits for drinking, in Shiramin. Analyzing data from 2003 to 2014, and the parameters like EC, PH, SO4, TH, TDS, Mg, Ca and Cl, showed that the concentrations of these pollutants are increased over time. The correlation of Ec and groundwater level decrease, was computed as -0.37, which can mean that the increase in Ec is a result of groundwater level reduction. The results showed that the reduction of groundwater quality had an inverse relationship with groundwater withdrawal. Every year, underground water level in Tasoj decreased about 18cm and the volume of its aquifer is decreased by 1.27 bcm. For Shiramin, ground water level and volume increased by 1cm and 0.006 bcm every year, respectively. Reduction of groundwater withdrawal in recent years is a result of it’s poor quality. According to the results, the establishment of proper drainage systems to control soil salinity is necessary in study area. 395 404 سعید مهری Saeed Mehri دانشجوی کارشناسی ارشد GIS، دانشکدۀ مهندسی ژئودزی و ژئوماتیک، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی ایران smehri@mail.kntu.ac.ir علی اصغر آل شیخ Ali Asghar Alesheikh استاد گروه مهندسی GIS، دانشکدۀ مهندسی ژئودزی و ژئوماتیک، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی ایران alesheikh@kntu.ac.ir زهرا جوادزاده Zahra Javadzade دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی طبیعت، دانشکدۀ علوم و فنون نوین دانشگاه تهران ایران zahra.javadzade@ut.ac.ir آنالیز مکانی‌‏ دریاچۀ ارومیه کیفیت آب‌ نمودار ویلکوکس نمودار شولر [1[. جهانگیر، محمدحسین؛ سلطانی، کیوان، 1394، «بررسی دلایل و راهکارهای مدیریتی در احیای رودخانه با استفاده از مدل تحلیلی SWOT (مطالعة موردی: رودخانة گاماسیاب)»، فصلنامۀ علمی‌ـ پژوهشی اکوهیدرولوژی، دورۀ 2، ش 1، صص. 1‌ـ 10.##[2[. حسنی، قاسم؛ محوی، امیرحسین؛ ناصری، سیمین؛ عرب‏علی‏بیگ، حسین؛ یونسیان، مسعود؛ قریبی، حامد، 1391، «طراحی شاخص کیفی آب‏های زیرزمینی با استفاده از منطق فازی»، مجلۀ سلامت و بهداشت اردبیل، دورۀ سوم، ش 1، صص. 18‌ـ 31.##[3[. دانشور وثوقی، فرناز؛ دین‏پژوه، یعقوب، 1391، «بررسی روند تغییرات کیفیت آب زیرزمینی دشت اردبیل با استفاده از روش اسپیرمن»، محیط‏شناسی، سال سی و هشتم، ش 4، صص. 17‌ـ 28.##[4[. رنجبر، غلامحسن؛ بناکار، محمدحسین، 1389، «آستانۀ تحمل به شوری چهار رقم تجاری گندم»، مجلۀ پژوهش‏های خاک (علوم خاک و آب)، ج 24، ش 3، صص. 237-242.##[5[. زهتابیان، غلامرضا؛ رفیعی، امام علی نقی؛ علوی‌پناه، سیدکاظم؛ جعفری، محمد، 1383، «بررسی آب زیرزمینی دشت ورامین جهت استفاده از آبیاری اراضی کشاورزی»، پژوهش‏های جغرافیایی، دورۀ 36، ش 48، صص. 91‌ـ 102.##[6[. سلیمانی، سمیه؛ محمودی قرایی، محمدحسین؛ قاسم‏زاده، فرشته؛ سیاره، علیرضا، 1392، «بررسی تغییرات کیفی منابع آب باختر کوه‌سرخ با استفاده از شاخص کیفی GQI در محیط GIS»، علوم زمین، سال بیست و سوم، ش 89، صص. 175‌ـ 182.##[7[. صالحی، حسین؛ زینی‏وند، حسین، 1393، «بررسی کیفیت آب زیرزمینی برای شرب و کشاورزی و انتخاب مناسب‏ترین روش میان‌یابی مکانی آن (مطالعۀ موردی: غرب شهرستان مریوان)»، فصلنامۀ علمی‌ـ پژوهشی اکوهیدرولوژی، دورۀ 1، ش 3، صص. 153‌ـ 166.##[8[. عبادتی، ناصر؛ هوشمندزاده، محمد، 1393، «بررسی کیفیت آب رودخانۀ دز در ایستگاه آب‏سنجی دزفول»، فصلنامۀ علمی‌ـ پژوهشی اکوهیدرولوژی، دورۀ 1، ش 2، صص. 69‌ـ 81.##[9[. قمشیون، مرضیه؛ ملکیان، آرش؛ حسینی، خسرو؛ قره‏چلو، سعید؛ خاموشی، محمدرضا، 1391، «بررسی تغییرات مکانی کیفیت آب زیرزمینی دشت سمنان‌ـ سرخه با استفاده از روش‏های زمین‏آمار»، فصلنامة علمی‌ـ پژوهشی تحقیقات مرتع و بیابان ایران، ج 19، ش 3، صص. 535-545.##[10[. کرباسی، مریم؛ اسماعیلی، محمد؛ طاهری، مهدی؛ بازگان، جلال، 1390، «مطالعه و برآورد نیاز آبی گیاهان زراعی و باغی با استفاده از روش‏های مختلف به‏منظور ارائۀ الگوی مناسب کشت در شبکۀ آبیاری و زهکشی سد قره‌درق»، یازدهمین سمینار سراسری آبیاری و کاهش تبخیر، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.##[11[. گیگلو، بهنام فرید؛ نجفی‏نژاد، علی؛ مغانی بیله‏سوار، وحید؛ غیاثی، اصغر، 1392، «بررسی تغییرات کیفیت آب رودخانۀ زرین‌گل استان گلستان»، مجلۀ پژوهش‏های حفاظت آب ‏و خاک، ج بیستم، ش اول، صص. 77‌ـ 96.##[12[. مشخصات کلی حوضه‏های آبریز کشور، شرکت مدیریت منابع آب ایران، 1392.##[13[. مقدم، علیرضا؛ قلعه‏بان تکمه‏داش، میلاد؛ اسماعیلی، کاظم، 1392، «بررسی روند تغییرات زمانی و مکانی پارامترهای کیفی آب دشت مشهد با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی»، مجلۀ پژوهش‏های حفاظت آب‏ و خاک، ج بیستم، ش سوم، صص. 211‌ـ 225.##[14[. ملکوتیان، محمد؛ اکرمی، اکبر، 1383، «بررسی روند تغییرات کیفیت شیمیایی منابع آب زیرزمینی دشت بم و بروات طی سال‏های 1376- 1383»، مجلۀ پزشکی هرمزگان، سال هشتم، ش دوم، صص. 109‌ـ 116.##[15[. موسویان، مریم؛ حقی‏زاده، علی؛ دهداری، سمیه؛ حزباوی، زینب، 1393، «عوامل محیطی مؤثر بر تغییرات زمانی مؤلفه‏های کیفی آب رودخانۀ زرد در استان خوزستان»، فصلنامۀ علمی‌ـ پژوهشی اکوهیدرولوژی، دورۀ 1، ش‌ 1، صص. 59‌ـ 68.##[16[. نجمی، نادر، «دستورالعمل پایش کیفی آب‏های زیرزمینی»، نشریۀ ش ۶۲۰، معاونت برنامه‏ریزی و نظارت راهبردی رئیس‌جمهور، 1390.##[17]. Baba, A., Bundschuh, J., Chandrasekharam, D., Geothermal Systems and Energy Resources: Turkey and Greece, CRC Press.##[18]. Kampbell, D.H., et al., 2003, Groundwater quality surrounding Lake Texoma during short-term drought conditions, Environmental Pollution, 125(2): pp. 183-191.##[19]. Khazaei, E., et al., 2006, Hydrochemical changes over time in the Zahedan aquifer, Iran, Environmental monitoring and assessment, 114(1-3): pp.123-143.##[20]. Kumar, A., Fundamentals of Limnology, APH, 2005, New Delhi, India.##[21]. Mei, K., et al., 2014, Evaluation of Spatial-Temporal Variations and Trends in Surface Water Quality across a Rural-Suburban-Urban Interface, Environmental Science and Pollution Research, 21: pp. 8036–8051.##[22]. Pourmoghadas, H., 2002, Investigation of groundwater quality in Lenjan city, Journal of School of Public Health and Institute of Public Health Research Quarterly, 4: pp. 31-40.##[23].Rizzo, DM., Mouser, JM., 2000, Evaluation of Geostatistics for Combined Hydrochemistry and Microbial Community Fingerprinting at a Waste Disposal Site, Hydrology, pp. 1-11.##[24]. Samson, M., Swaminathan, G., and Kumar, N.V., 2010, Assessing groundwater quality for potability using a fuzzy logic and GIS–A case study of Tiruchirappalli city–India, Computer Modeling and New Technologies, 14(2): pp. 58-68.##

0 پایش تغییرات دوره‏ای و مکانی استفاده از سرزمین در حوضۀآبخیز شازند Monitoring temporal and spatial changes in land use in the Shazand Watershed https://ije.ut.ac.ir/article_58066.html 10.22059/ije.2015.58066 0 پژوهش حاضر با هدف پایش تغییرات کاربری اراضی در حوضۀ آبخیز شازند در بازۀ زمانی 1352 تا 1393 در چهار دوره با سیاست‏های توسعه‏ای متفاوت، از طریق بررسی تغییرات خالص کاربر‏ی‏ها و تبدیل کاربری‏ها به یکدیگر در مدل‏ساز تغییر سرزمین (LCM) و در قالب زیرحوضه‏های منطقۀ‌ بررسی‌شده انجام شد. در بازۀ زمانی مطالعه‌شده مراتع حدود 380 کیلومترمربع کاهش یافته و سطح اراضی کشاورزی دیم و آبی در دورۀ اول و دوم به‌ترتیب 100 و 150 کیلومترمربع افزایش و پس از آن کاهش یافته‏اند. سطح باغ‏ها ‌طی بازۀ زمانی مطالعه‌شده به‏ویژه در دورۀ سوم با بیشترین میزان رشد سالانه 265/0 درصد، روند افزایشی داشت. بیشترین افزایش سطح مناطق مسکونی در دورۀ دوم و سوم (60 درصد) و اراضی بایر و رها‌شده در دورۀ سو‌م و چهارم (49/23 درصد) مشاهده شد. نتایج بررسی تغییرات مکانی کاربری برحسب زیرحوضه نیز نشان داد در ابتدای دورۀ مطالعاتی، بیشترین میزان تغییر کاربری در زیرحوضه‏های کوهستانی مانند ازنا و نهرمیان صورت گرفته و با شروع توسعۀ صنعتی به سمت زیرحوضۀ‏ دشتی گرایش پیدا کرده است. به‏طورکلی، بیشترین تغییر کاربری در دورۀ دوم (96/32 درصد) دیده شد. الگو و روند تغییرات کاربری اراضی به‏ویژه گسترش فعالیت‏های صنعتی در منطقه نشان می‏دهد که نوع مدیریت‏ها، برنامه‏ها و سیاست‏های توسعه‏ای در این زمینه نقش مهمی داشته و وضعیت فعلی منطقه را رقم زده است. بنابراین، هر برنامۀ مدیریت سرزمین در منطقه باید با در نظر گرفتن الگوهای مکانی و زمانی تغییرات کاربری اراضی و برنامه‏های توسعه‏ای منطقه و در قالب مدیریت سازگار طراحی شود.           1 The present study aimed to monitor the land use change in the Shazand Watershed with different development policies using land use net changes and exchanges in land change modeller (LCM) forperiod of1973to2014and in sub-watersheds scale. In the study period, rangeland area reduced about 380 Km2 and rainfed and irrigation farm lands increased successively 100 and 150 Km2 in the first and the second period and then reduced.The highest annual rate of orchard increase (0.265%) occurred in the third period. The highest increment for residential area (60%) and abandoned land (23.49%) were observed inthe second and third periods, and for the third and fourth periods, respectively. The results also showed that the highest increment of land use change in the mountainous sub-watersheds i.e., Azna and Nahremian occurred before industrial development period and then tended to the plain sub-watersheds i.e., Poledoab. Generally, the maximum land use change was observed in the second period (32.96%). The types of land management, the pattern and the process of land use change especially the expansion of industrial activities in the study region showed that the development policies had an important role in the study region and spatial and temporal patterns of land use change played an important role in creating the current state of the region. Accordingly, any land management program for the study region has to be planned with regard to the spatial and temporal patterns of land use changes considering the adaptive management of the watershed resources. 405 415 علی اکبر داودی راد Ali Akbar Davudi Rad دانشجوی مقطع دکتری رشتۀ علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس ایران aa.davudirad@modares.ac.ir سید حمیدرضا صادقی Seyed Hamidreza Sadeghi استاد، گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس ایران sadeghi@modares.ac.ir امیر سعدالدین Amir Sadoddin دانشیار، دانشکدۀ مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان ایران amir.sadoddin@gmail.com آبخیزداری سازگار پایش تغییرات کاربری اراضی توسعۀ صنعتی مدیریت آبخیز مدیریت سرزمین [1]. احمدی ‏ندوشن، مژگان؛ سفیانیان، علی‌رضا؛ خواجه‏الدین، سیدجمال، 1388،«تهیۀ نقشۀ پوشش اراضی شهر اراک با استفاده از روش‏های طبقه‏بندی شبکۀ عصبی مصنوعی و بیشترین احتمال»، پژوهش‏های جغرافیای طبیعی، ش 69، ص. 83-98.##[2]. جورابیان ‏شوشتری، شریف؛ اسماعیلی ‏ساری، عباس؛ حسینی، سید‏محسن؛ غلامعلی‏فرد، مهدی، 1392،«کاربرد رگرسیون لجستیک و زنجیرۀ مارکف در پیش‏بینی تغییرات کاربری سرزمین شرق استان مازندران»، مجلۀ منابع طبیعی ایران، ج66، ش‌، صص. 351-363.##[3]. سازمان جنگل‏ها، مراتع و آبخیزداری، 1387، «ضوابط و دستورالعمل‏های فنی مرتع، دستورالعمل فنی مدیریت چرا و قرق»، معاونت برنامه‏ریزی و نظارت راهبردی رئیس‌جمهور، نشریه 421، 61 ص.##[4]. شامخی، تقی؛ میرمحمدی، سید‏محمد؛ 1391، «چالش‏های جنگل‏ها و مراتع ایران و پیشنهادهایی برای رفع مشکلات»، معاونت پژوهش‏های اقتصادی مرکز تحقیقات استراتژیک، گزارش راهبردی 150، 31 ص.##[5]. زرگوش، ظریفه؛ کاویان، عطاء‏الله؛ دارابی، حمید؛ جعفریان، زینب؛ 1393، «کاربرد مدل LCM در آشکارسازی تغییرات کاربری اراضی (مطالعۀ موردی: حوضۀ آبخیز هراز)»، دومین همایش ملی و تخصصی پژوهش‏های محیط زیست ایران، مرداد‌ماه، دانشکدۀ شهید مفتح همدان،صص. 1-14.##[6]. عزیزی ‏قلاتی، سارا؛ رنگزن، کاظم؛ تقی‏زاده، ایوب؛ احمدی، شهرام؛ 1393،«مدل‏سازی تغییرات کاربری اراضی با استفاده از روش رگرسیون لجستیک در مدل LCM (پژوهش موردی: منطقۀ کوهمره سرخی استان فارس)»، فصلنامۀ تحقیقات جنگل و صنوبر ایران، ج 22، ش 4، صص. 585-596.##[7]. غلامعلی‏فرد، مهدی؛ جورابیان ‏شوشتری، شریف؛ حسینی، حمزه؛ میرزایی، محسن، 1391، مدل‏سازی تغییرات کاربری اراضی سواحل استان مازندران با استفاده از LCM در محیط GIS، محیط‌شناسی، ج 38، ش 4، صص. 109-124.##[8]. فیروزبخت، علی؛ پرهیزکار، اکبر؛ ربیعی‏فر، ولی‏الله؛ 1391، راهبردهای ساختار زیست‌محیطی شهر با رویکرد توسعۀ پایدار شهری (مطالعۀ موردی: شهر کرج)، پژوهش‏های جغرافیای انسانی، ش 80، صص. 213-239.##[9]. نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی، 1393، گزارش نتایج مقدماتی سرشماری عمومی کشاورزی 1393، فصلنامۀ نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی، ج 12، ش 46، صص. 19-20.##[10].Al-Ahmadi, F.S. and Hames, A.S., 2009, Comparison of four classification methods to extract land use and land cover from raw satellite images for some remote arid areas, Kingdom of Saudi Arabia, JKAU, Earth Science, vol 20(1), pp.167-191.##[11].Amirarsalan F. and Dragovich D., 2011, Combating desertification in Iran over the last 50 years: An overview of changing approaches, Journal of Environmental Management,vol92,pp. 1-13.##[12]. Andeltova, L., Barbier, E., Baker, L., Shim, K., Noel, S., Quatrini, S. and Schauer, M., 2013, The rewards of investing in sustainable land management, Interim Report forthe Economics of Land Degradation Initiative, The Economic of Land Degradation Initiative(www.eld-initiative.org), 124 p.##[13].Bax, V., Francesconi, W. and Quintero, M., 2016, Spatial modelling of deforestation processes in the Central Peruvian Amazon, Journal for Nature Conservation, vol 29,pp. 79-88.##[14].Davudirad, A.A., Sadeghi, S.H.R. and Sadoddin, A., 2016, The impact of development plans on hydrological changes in the Shazand Watershed, Iran, Land Degradation and Development, DOI: 10.1002/ldr.2523##[15].Diaz, G.I., Nahuelhual, L., Echeverr, A.C. and Marin, S., 2011, Drivers of land abandonment in Southern Chile and implications for landscape planning, Landscape and Urban Planning,vol99(3-4),pp. 207-217.##[16]. Hegazy, I.R. and Kaloop, M.R., 2015, Monitoring urban growth and land use change detection with GIS and remote sensing techniques in Daqahlia governorate Egypt, International Journal of Sustainable Built Environment, vol 4,pp. 117–124.##[17].Mohammady, M., Moradi, H.R., Zeinivand, H. and Temme, A.J.A.M., 2015, A comparison of supervised, unsupervised and synthetic land use classification methods in the north of Iran, International Journal of Environmental Science and Technology, vol, 12(5), pp. 1515-1526.##[18].Pandey B. and Seto K.C., 2015, Urbanization and agricultural land loss in India: Comparing satellite estimates with census data, Journal of Environmental Management,vol148, pp. 53-66.##[19].Puyravaud, J.P., 2003,Standardizing the calculation of the annual rate of deforestation, Forest Ecology and Management, vol 177(1), pp. 593-596.##[20].Salvo, G., Simas, M.S., Pacca, S.A., Guilhoto, J.J., Tomas, A.R. and Abramovay, R., 2015, Estimating the human appropriation of land in Brazil by means of an Input–Output Economic Model and Ecological Footprint analysis, Ecological Indicators vol 53, pp. 78-94.##[21].Teka, K., Van Rompaey, A. and Poesen, J., 2013, Assessing the role of policies on land use change and agricultural development since 1960s in northern Ethiopia, Land Use Policy,vol30, pp. 944-951.##[22]. Václavík, T. and Rogan, J. 2009, Identifying trends in land use/land cover changes in the context of post-socialist transformation in Central Europe: A case study of the greater Olomouc region, Czech Republic, GIScience & Remote Sensing,vol 46(1),pp. 54-76.##[23].Zanganeh Shahraki, S., Sauri, D., Serra, P., Modugno, S. and Pourahmad, A., 2011: Urban sprawl pattern and land-use change detection in Yazd, Iran,Habitat International,vol35(4),pp. 521–528.##

0 پایش و پیش‌‏بینی وضعیت خشکسالی با استفاده از شاخص بارندگی استاندارد (SPI) و شبکۀ عصبی پرسپترون چندلایه (مطالعۀ موردی: استان‏ های تهران و البرز) Drought monitoring with Standard Precipitation Index (SPI) and drought forecasting with Multi-layers perceptron (Case study: Tehran and Alborz Provinces) https://ije.ut.ac.ir/article_58068.html 10.22059/ije.2015.58068 0 خشکسالی یکی از پدیده‏های تکرار‏شونده در تمامی نقاط با اقلیم‏های پر‏بارش و کم‏بارش است و  بلایی طبیعی به‌شمار می‌رود. ایران نیز از جمله کشورهایی است که با این پدیده در نقاط مختلف به‌خصوص حوضۀ رود‏خانه‏ها درگیر است. استان‏ تهران به‌دلیل اهمیت آن از نظر سیاسی و اجتماعی با رشد روز‏‏افزون جمعیت مواجه است که این امر به کاهش منابع آبی این استان دامن می‏زند. در این پژوهش به استان البرز که در گذشته یکی از شهر‏های استان تهران محسوب می‏شد، ‌توجه شد. خسارات واردشده از خشکسالی به این منطقه از نوع اقتصادی‌ـ اجتماعی است. در این پژوهش پایش و پیش‏بینی وضعیت خشکسالی، با استفاده از اطلاعات بارش 38 ایستگاه باران‏سنجی در محدودۀ دو استان تهران و البرز، به‌وسیلۀ شاخص بارندگی استاندارد (SPI) در بازۀ زمانی 31 ساله ‌بین سال‏های آبی 1362‌ـ 1363 تا 1392‌ـ 1393 در میانگین‏های زمانی 3، 6، 9، 12 و 24 ماهه انجام گرفت. نتایج بررسی شاخص SPI12 نشان داد حدود نیمی از ایستگاه در کل دورۀ مطالعاتی وضعیت نرمال داشته‏اند و حدود یک‏سوم ایستگاه‏ها در این مدت وضعیت خشکسالی را پشت ‏سر گذاشته‏اند. با توجه به مقادیر عددی شاخص SPI دو بازۀ زمانی 1375‌ـ 1376 و 1377‌ـ 1378 به‏عنوان سال‏هایی که یک دورۀ کامل خشکسالی را تجربه کرده‏اند، انتخاب شدند. دوره‏های خشکسالی شدید و خیلی شدید، شدید‏ترین مقدار خشکسالی (کمترین مقدار SPI) برای تعدادی از ایستگاه‏ها در دوره‏های 3، 6، 9، 12 و 24 ماهه محاسبه شد. همچنین پیش‏بینی با روش شبکۀ عصبی پروسپترون چند‌لایه انجام شد به‌طوری‌که حاصل به مقادیر مشاهداتی بسیار نزدیک بود.     1 Drought is the one of the repeating phenomenon in all areas with high rainfall and low rainfall climates and is known as a natural disaster. Iran is one of the countries those involved with this phenomenon in different parts of it especially in river basins. Tehran Province due to its importance in terms of social and political faced with growing population that it would contributes to the reduction of water sources in the province. Alborz province which in the past was considered one of the cities of Tehran, in this study were investigated. Losses incurred from drought in this area is socio-economic. In this study, we monitor and forecast drought, with rainfall data from 38 synoptic stations in Tehran and Alborz provinces. By Standard Precipitation Index (SPI) during 31 hydrological years between 1983-84 to 2013-14 at 3, 6, 9, 12 and 24 months average times. Study on SPI12 index showed that about half of the stations entire the study period were normal and about a third of the stations in this period had drought conditions. According to the numerical values SPI index 1996-97 and 1998-99 were selected as years those have been faced with drought. Severe and very severe periods of drought, the most severe drought level (lowest SPI) was calculated for some of the stations in periods of 3, 6, 9, 12 and 24 months. Also forecasted with Multi-layers perceptron neural network method and the results was very close to the observed data.  ce.     417 428 محمدحسین جهانگیر Mohammad Hossein Jahangir استادیار گروه انرژی‏های نو و محیط زیست، دانشکدۀ علوم و فنون نوین، دانشگاه تهران ایران mh.jahangir@ut.ac.ir میمنه خوش مشربان Meimaneh Khoshmashraban دانشجوی کارشناسی ‏ارشد رشتۀ مهندسی طبیعت، دانشکدۀ علوم و فنون نوین، دانشگاه تهران ایران khoshmashrabanm@ut.ac.ir حسین یوسفی Hossein Yousefi استادیار گروه انرژی‏های نو و محیط زیست، دانشکدۀ علوم و فنون نوین، دانشگاه تهران ایران hosseinyousefi@ut.ac.ir استان تهران پهنه ‏بندی پیش‏ بینی خشکسالی شاخص بارندگی استاندارد شبکۀ عصبی پروسپترون‌ 1-     حجازی‏زاده، زهرا؛ جوی‏زاده، سعید؛ ‌مقدمه‏ای بر خشکسالی و شاخص‏های آن‌، 1389، انتشارات سمت، 358 ص.##2-     حسینی موغاری، سید محمد؛ 1392، توسعۀ سامانۀ پایش و پیش‏بینی خشکسالی (مطالعۀ موردی: حوضۀ گرگان‏رود)، پایان‏نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، 144 ص.##3-     سامانۀ خشکسالی هواشناسی ایران، آخرین دسترسی : 25/02/1394##http://drought.iranhydrology.net/DroughtinIran.htm.##4-     کارآموز، محمد؛ و عراقی‏نژاد، شهاب؛ هیدرولوژی پیشرفته. 1390، انتشارات دانشگاه صنعتی امیرکبیر، 460 صفحه.##5-     مجلۀ اینترنتی خلیج‌فارس، آخرین دسترسی: 22/02/1395##http://parssea.org/?p=2643##6-      مرید، سعید؛ پایمزد، شهلا. «مقایسۀ روش‏های هیدرولوژیکی و هواشناسی جهت پایش روزانۀ خشکسالی در تهران». علوم و فنون کشاورزی و منابع طبیعی، سال یازدهم، ش 42، زمستان 1386، از ص 325 تا 333.##7-      Araghinejad, S. 2014. Data-driven Modeling: Using MATLAB in Water Resources and Environmental Engineering. Springer.Mishra A. K., Desa, V. R. and Singh, V. P. 2007. Drought Forecasting Using a Hybrid Stochastic and Neural Network Model. Journal of Hydrologic Engineering, 12(6):626–638.##8-      Chu P.S., Nash A.J., and Porter F.Y. 1993. Diagnostic studies of two contrasting rainfall episodes in Hawaii: Dry 1981 and wet 1982. Journal of climate, 6(7):1457-1462.##9-      Karamouz, M., and Araghinejad S. 2009. Advanced Hydrology. Amirkabir University Press. Tehran.##10-  McKee T.B., Doesken N.J., and Kleist J. 1993. The relationship of drought frequency and duration to time scales. In Proceedings of the 8th Conference on Applied Climatology, 17(22):179-183.##11-  McKee T.B., Doesken N.J., and Kleist J. 1995. Drought monitoring with multiple time scales, Ninth Conference on Applied Climatology, American Meteorological Society, Boston, Massachusetts, 233-236.##12-  Morid S., Smakhtin V., and Bagherzadeh K. 2007. Drought forecasting using artificial neural networks and time series of drought indices. International Journal of Climatology, 27(15):2103-2111.##13-  Mishra A. K., Desa, V. R. and Singh, V. P. 2007. Drought Forecasting Using a Hybrid Stochastic and Neural Network Model. Journal of Hydrologic Engineering, 12(6):626–638.##14-  Palmer W.C. 1965. Meteorological drought. Washington, DC, USA: US Department of Commerce, Weather Bureau, 58 p.##15-  Vafakhah M., and Bashari M. 2011. Probability study of hydrological drought and wet period’s occurrence using markov Chain in Kashafrood Watershed. Watershed Management Research (Pajouhesh&Sazandegi), 25(1):1-9. (In Persian with English abstract)##16-  WilhiteD.A.,andPulwartyR.S. 2005. Drought and water crises: lessons learned and the road ahead. Drought and water crises, 431 p.##17-  Wilhite D.A., Hayes M.J., Knutson C., and Smith K.H. 2000. Planning for Drought: Moving from Crisis to Risk Management. Journal of the American Water Resources Association, 36(4):697-710.##

0 تحلیل الگوی وقوع ماه‏های پرباران و کم‏باران در استان گلستان با استفاده از روش آنالیز توانی Analysis of Monthly Wet and Dry Spell Occurrence by using Power Laws in Golestan Province, Iran https://ije.ut.ac.ir/article_58069.html 10.22059/ije.2015.58069 0 دوره‏های مرطوب و خشک می‏تواند به‏عنوان ماه‏های متوالی با مقادیر بیشتر یا کمتر از یک حد آستانۀ مشخص تعریف شود. در پژوهش حاضر خصوصیات دوره‏های پرباران و کم‏باران در سری‏های زمانی بارش ماهانۀ 40 ایستگاه هواشناسی در استان گلستان در یک دورۀ 34 سالۀ آماری تجزیه و تحلیل شده است. طول دورۀ ماه‏های پرباران و کم‏باران و نیز توالی وقوع آن‏ها محاسبه و در دوره‏های 1 تا 9 ماهه تحلیل شد. بر‌اساس نتایج پژوهش حاضر، با استفاده از روش آنالیز توانی، الگوی تداوم دوره‏های ماهانۀ خشک و مرطوب در هر ایستگاه مشخص شد. وقوع طولانی‏ترین دورۀ کم‏باران (9 ماه) در مرکز استان گلستان در ایستگاه‏های تمر و مینودشت به‌ترتیب با 6 و 5 بار تکرار، اتفاق افتاده است. این در حالی است که وقوع طولانی‏ترین دورۀ پر‏باران (9 ماه) تنها در ایستگاه بهلکه‏داشلی 2 تکرار داشته است. همچنین در دوره‏های سه‌ماهۀ متوالی و طولانی‏تر، تعداد وقوع دوره‏های کم‏باران در ایستگاه‏های واقع در بخش شمالی استان گلستان اتفاق افتاده است. بر‌اساس تفسیر نتایج پلات‏های لگاریتمی دوگانه (فراوانی وقوع به ازای طول دوره)، می‏توان الگوهای وقوع دوره‏های پرباران و کم‏باران در ایستگاه‏های واقع در مناطق مختلف بارشی را با هم مقایسه کرد. کاربرد روش آنالیز توانی به‏منظور درک بهتر الگوی وقوع دوره‏های خشک و مرطوب در سایر مناطق اقلیمی پیشنهاد می‏شود. ‌ 1 The wet and dry spells can be defined as a number of consecutive months with rain amount greater or less than the truncation level, respectively.Analysis of the wet and dry spell properties of monthly rainfall series at 40 meteorology stations in the Golestan Province is carried out for an extended period of 34 years (1974–2007). The results proved that the patterns of wet and dry spell durations can be determined using power law technique. Wet and dry spell duration characteristics, as well as the frequency of dry spells for the length of (1-9 months) are discussed. The longest dry spells are identified in North-east of the Golestan province in Tamar and Minudasht stations with 5 and 6 times occurrence respectively. Whereas longest wet spell with the 9 months length is shown over the central part of the study area. It has been observed that the longest durations of dry periods occur in the stations that located in the Northern part of the Golestan Province. The interpretations of double logarithmic plots of (frequency versus length period) can be used to compare the occurrence patterns of wet and dry spells in the stations over different precipitation regimes. Further applications of power law method are suggested to obtain a better understanding for the interpretation of wet and dry spells regions with different climatic conditions.   429 443 رئوف مصطفی‌زاده Raoof Mostafazadeh استادیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکدۀ کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی ایران raoofmostafazadeh@uma.ac.ir مهدی وفاخواه Mehdi Vafakhah دانشیار گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس ایران vafakhah@modares.ac.ir محسن ذبیحی Mohsen Zabihi دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان دانشگاه آزاد اسلامی واحد بجنورد ایران mohsen.zabihi@modares.ac.ir الگوی توالی پلات لگاریتمی دوگانه‌ دورۀ خشک و مرطوب روابط توانی‌ وقوع خشکسالی منابع##آزادی، سارا؛ سلطانی، سعید، 1393، «واسنجی و پهنه‏بندی ضرایب اقلیمی شاخص پالمر به‏منظور مدیریت ریسک خشکسالی در اکوسیستم‏های طبیعی (تالاب‏ها) ایران»، اکوهیدرولوژی، دورۀ 1، ش 1، صص. 35-46##خلیقی ‏سیگارودی، شهرام؛ صادقی ‏سنگدهی، سیدعلی؛ اوسطی، خالد؛ قویدل ‏رحیمی، یوسف، 1388، «بررسی نمایه‏های ارزیابی پدیده‏های ترسالی و خشکسالی: SPI، PNPI،Nitzche (مطالعۀ موردی، استان مازندران)»، فصلنامۀ تحقیقات مرتع و بیابان ایران، سال شانزدهم، ش 1 (پیاپی 34)، صص. 44-54##عساکره، حسین؛ مازینی، فرشته، 1389، «بررسی احتمال وقوع روز‏های خشک در استان گلستان با استفاده از مدل زنجیرۀ مارکوف»، فصلنامۀ جغرافیا و توسعه، ش 17، صص. 29-44##عصری، اسرا؛ فاخری‏فرد، احمد؛ زینالی، علی؛ اسدی، اسماعیل، 1394، «بررسی تأثیر متغیرهای اقلیمی- هیدرولوژیکی بر تراز سطح ایستابی دشت عجب‏شیر»، اکوهیدرولوژی، دورۀ 2، ش 2، صص 191-200##گودرزی، مسعود؛ صلاحی، برومند؛ حسینی، سیداسعد، 1394، «بررسی تأثیر تغییرات اقلیمی بر تغییرات رواناب سطحی (مطالعۀ موردی: حوضۀ آبریز دریاچۀ ارومیه)»، اکوهیدرولوژی، دورۀ 2، ش 2، صص. 175-189##محمدلو، محمد؛ حقی‏زاده، علی؛ زینی‏وند، حسین؛ طهماسبی‏پور، ناصر، 1393، «ارزیابی آثار تغییر اقلیم بر روند تغییرات رواناب حوضۀ آبخیز باراندوزچای در استان آذربایجان غربی با استفاده از مدل‏های چرخش عمومی جو»، اکوهیدرولوژی، دورۀ 1، ش 1، صص. 25-34##مساعدی، ابوالفضل؛ خلیلی‏زاده، مجتبی؛ محمدی‏‎استادکلایه، امین، 1387، «پایش خشکسالی هواشناسی در سطح استان گلستان»، مجلۀ علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ج پانزدهم، ش دوم، صص. 176-183##مصطفی‏زاده، رئوف؛ شهابی، معصومه؛ ذبیحی، محسن، 1394، «تحلیل خشکسالی هواشناسی در استان کردستان با استفاده از مدل نمودار سه‏متغیره»، مجلۀ آمایش جغرافیایی فضا، ج هفدهم، صص. 129-140##منتظری، مجید؛ غیور، حسنعلی، 1388، «تحلیل مقایسه‏ای بارش و خشکسالی حوضۀ خزر»، فصلنامۀ جغرافیا و توسعه، ش 16، صص. 71-92##10.نگارش، حسین؛ خسروی، محمود؛ شاه‏حسینی، منصوره؛ محمودی، پیمان، 1389، «مطالعۀ خشکسالی‏های کوتاه‏مدت شهرستان زاهدان»، جغرافیا و توسعه، ش 18، صص. 109-134##11.یوسفی، حسین؛ نوحه‏گر، احمد؛ خسروی، زهرا؛ عزیزآبادی‏ فراهانی، مسعوده، 1394، «مدیریت و پهنه‏بندی خشکسالی با استفاده از شاخص‏های SPI و RDI (مطالعۀ موردی: استان مرکزی)»، اکوهیدرولوژی، دورۀ 1، ش 3، صص. 337-344##12.یوسفی، نصرت‌الله؛ حجام، سهراب؛ ایران‏نژاد، پرویز، 1386، «برآورد احتمالات خشکسالی و ترسالی با استفاده از زنجیرۀ مارکوف و توزیع نرمال (مطالعۀ موردی: استان قزوین)»، فصلنامۀ پژوهش‏های جغرافیایی، سال سی ‏ونهم، ش 60، صص. 121-128##Alyamani, Mahmoud Said. and Sen, Zekai, 1997, Spatiotemporal dry and wet spell duration distributions in Southwestern Saudi Arabia. Journal of Theoretical and Applied Climatology, vol 57, pp165-179##Anagnostopoulou, Christina. Maheras, Panagiotis, Karacostas, Theodore, and Vafiadis, Marios, 2003, Spatial and temporal analysis of dry spells in Greece, Journal of Theoretical and Applied Climatology, vol 57, pp165-179##Bazuhair, Abdulghaffar Said.Al-Gohani, Abdulkhaliq, and Sen, Zekai, 1997, Determination of monthly wet and dry periods in Saudi Arabia, International Journal of Climatology, vol 17, pp303–311##Bordi, Isabella. Fraedrich, Klaus, Jiang, Jianmin, and Sutera, Alfonso, 2004, Spatio-temporal variability of dry and wet periods in eastern China, Journal of Theoretical and Applied Climatology, vol 79(1-2), pp81-91##Bordi, Isabella. Fraedrich, Klaus, Petitta, Marcello, and Sutera, Alfonso, 2007, Extreme value analysis of wet and dry periods in Sicily, Journal of Theoretical and Applied Climatology, vol 87, pp61–71##Cindric, Ksenija. Pasaric, Zoran, and Gajic-Capka, Marjana, 2010, Spatial and temporal analysis of dry spells in Croatia. Theoretical and Applied Climatology. Vol 102(1-2), pp171-184##Dai, Aiguo, Drought under global warming: a review, 2010, John Wiley & Sons, pp1-21##Kadioghlu, Mikdat. and Sen, Zekai, 1998, Power-law relationship in describing temporal and spatial precipitation pattern in Turkey, Journal of Theoretical and Applied Climatology, vol 59, pp93-106##Mishra, Ashok. and Singh, Vijay P, 2010, A review of drought concepts, Journal of Hydrology, vol 391, pp202–216##Mishra, Ashok. Ozger, Mehmet, and Singh, Vijay P, 2010, Wet and dry spell analysis of Global Climate Model-generated precipitation using power laws and wavelet transforms,Journal of Stochastic Environmental Research and Risk Assessment, vol 25(4), pp517-535##Otun, Johnson A, 2010, Using precipitation effectiveness variables in indexing drought in semi-arid regions, African Journal of Agricultural Research, vol 5(14), pp1784-1793##Sen, Zekai, 2008. Wadi Hydrology. CRC Press, Taylor and Francis Group, p 347##Sharma, Tribeni C, 1999, Simulation of the Kenyan longest dry and wet spells and the largest rain-sums using a Markov model, Journal of Hydrology, vol 178, pp55-67##Sirdas, Sevinc. and Sen, Zekai, 2003, Spatio-temporal drought analysis in the Trakya region, Hydrological Sciences–Journal–des Sciences Hydrologiques, vol 48(5), pp809-820##Sushama, Laxmi. Khaliq, Naveed, and Laprise, Rene, 2010., Dry spell characteristics over Canada in a changing climate as simulated by the Canadian RCM, Global and Planetary Change, vol 74(1), pp1-14##Tomros, Tobias. and Menzel, Lucas, 2014, Addressing drought conditions under current and future climates in the Jordan River region, Hydrology and Earth System Sciences, vol 18, pp305-318##

0 جدا‏سازی اثرات تغییر‌پذیری اقلیمی و فعالیت‏‏های انسانی بر رواناب حوضۀ آبخیز بختگان Separation of the effects of climate variability and human activities on runoff of Bakhtegan Basin https://ije.ut.ac.ir/article_58070.html 10.22059/ije.2015.58070 0 اکوسیستم‏های مناطق خشک و نیمه‌خشک حساسیت بسیار زیادی در برابر تغییرات دارند. نوسانات در متغیرهای اقلیمی و افزایش فعالیت‏های انسانی دگرگونی در فرایندهای هیدرولوژیکی این اکوسیستم‏ها و به تبع آن تخریب ساختار آن‌ها را به‌دنبال دارد. در این پژوهش به‌منظور ارزیابی کمّی تأثیرات تغییر‌پذیری اقلیمی و فعالیت‏های انسانی بر فرایندهای هیدرولوژیکی حوضۀ آبخیز بختگان، داده‏های هیدرو‌ـ اقلیمی این حوضه در دورۀ آماری 1351‌ـ 1391 تجزیه و تحلیل شد. ترکیب آزمون‏های آماری در تحلیل روند و تعیین نقاط تغییر آشکار ساختند که رواناب حوضه در 40 سال گذشته کاهش معنا‏داری داشته است. نقطۀ تغییر رخ‌داده در رواناب در سال 1378؛ رواناب سالانۀ این حوضه را به دو دوره تقسیم کرد. دورۀ 1351‌ـ 1378 به‌منزلۀ دورۀ پایه برای واسنجی و اعتبارسنجی و دورۀ 1379‌ـ 1391 دوره‏ای که تأثیرات فعالیت‏های انسانی بر رواناب مشهود بوده است، به‌منظور پردازش مدل‏ استفاده شد. سپس روش تحلیل حساسیت هیدرولوژیک رویکردی بود که بر‌اساس بارش و تبخیر تعرق پتانسیل، تأثیرات تغییرپذیری اقلیمی و فعالیت‏های انسانی روی رواناب را ارزیابی کرد. با توجه به تحلیل‏های انجام‌شده‏ سهم تغییر‌پذیری اقلیمی در کاهش رواناب حوضۀ آبخیز بختگان 45/62 درصد و سهم فعالیت‏های انسانی 55/37 درصد برآورد شد. این نتایج می‏تواند به‌منظور تهیۀ منبعی برای ارزیابی و مدیریت منابع آب و حفظ یکپارچگی اکوسیستم منطقه‏ای بسیار مفید باشد.       1 Arid and semi-arid ecosystems are very sensitivity to changes. Fluctuations in climate variables and increasing human activities; result in the changes in hydrological processes of these ecosystems, and consequently, their structures degradation. In this study, hydro-climatic data of the Bakhtegan basin for the period of 1972–2011, were analyzed to assess effects of climate variability and human activities on hydrology processes of the study area. A combined analysis of statistical tests for trend analysis and change pointe detection indicated that the basin runoff had have a significant decreasing trend over last 40 years. The change point of runoff occurred in 1999, the annual runoff of the study basin divided into two periods. The period of 1972–1999 was used as the base period for calibration and validation, and the period of 2000-2011 as a human-induced period for the model processing. Then, the hydrologic sensitivity analysis method was the approach employed to evaluate the effects of climate variability and human activities on runoff. According to the analyses conducted, contribution of climate variability in the runoff reduction of Bakhtegan basin was estimated equal to 62.45% and contribution of human activities equal to 37.55%. These results can be very useful as a reference for regional water resources assessment; management and maintaining the integrity of regional ecosystems.   445 454 حمیدرضا قره‌چایی Hamidreza Gharechaei دانشجوی دکتری، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج ایران gharechaei@ut.ac.ir علیرضا مقدم نیا Alireza Moghaddam Nia دانشیار، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج ایران a.moghaddamnia@ut.ac.ir آرش ملکیان Arash Malekian دانشیار، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج ایران malekian@ut.ac.ir آزاده احمدی Azadeh Ahmadi استادیار، دانشکدۀ عمران، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان ایران aahmadi@cc.iut.ac.ir تغییر‌پذیری اقلیمی حوضۀ آبخیز ‏بختگان روش تحلیل حساسیت هیدرولوژیکی فعالیت‏های انسانی 1)      کاظمی، محسن، 1393، بررسی حساسیت رسوبات دریاچۀ مهارلو به فرسایش بادی و تهدیدهای احتمالی برای شهرستان‏های اطراف، دانشگاه تهران، 220.##2)       Alexandersson, H. (1986). A homogeneity test applied to precipitation data. Journal of Climatology, 6, 661–675.##3)       Alexandersson, H. and Moberg, A. 1997. Homogenization of Swedish temperature data, Part I: Homogeneity test for linear trends. Int. J. Climatol, 17(1): 25–34.##4)       Allen, RG., Pereira, LS., Raes, D., and Smith, M. (1998) Crop evapotranspiration:guidelines for computing crop water requirements. FAOIrrigation and Drainage Paper No.56. FAO, Rome, Italy.##5)       Brown, AE., Zhang, L., McMahon, TA., Western, AW., and Vertessy, RA. (2005)A review of paired catchment studies for determining changes inwater yield resulting from alterations in vegetation. Journal of Hydrology 310:28–61.##6)       Budyko, M. I. (1981). Climate and Life, Academic, San Diego, CA, 1974.Fuh, B. P.: On the calculation of the evaporation from land surface, Sci. Atmos. Sinica, 5, 23–31.##7)       Buishand, T. A. (1982). Some methods for testing the homogeneity of rainfall records. Journal of Hydrology, 58, 11–27.##8)       Dooge, JCI., Bruen, M., and Parmentier, B. (1999) A simple model for estimatingthe sensitivity of runoff to long-term changes in precipitation withouta change in vegetation. Adv Water Resour 23:153–163.##9)       Gocic, M., and Trajkovic, S. (2013) Analysis of changes in meteorological variables using Mann-Kendall and Sen's slope estimator statistical tests in Serbia. Global and Planetary Change. 100, 172-182.##10)   Helsel, DR., and Hirsch, RM. (1992) Statistical Methods in Water Resources. Elsevier. Amsterdam. ISBN 0-444-88528-5.##11)   IPCC, (2007) Climate change (2007). the physical science basis. In:Solomon S, Qin D, Manning M, Chen Z, Marquis M, AverytKB, Tignor M, Miller HL (eds) Contribution of working group Ito the fourth assessment report of the intergovernmental panel onclimate change. CambridgeUniversity Press, Cambridge.##12)   Jiang., S. H., Ren., L. L., Yong, B., Singh., V. P, Yang. X. L., and Yuan., F. (2011). Quantifying the effects ofclimate variability and human activities on runoff from the Laohahe Basin in Northern Chinausing three different methods, Hydrol. Process, 25, 2492–2505.##13)   Kendall, MG. (1975). Rank correlation measures. Charles Griffin,London.##14)   Kong, D., Miao, C., Wu, J., & Duan, Q. (2016). Impact assessment of climate change and human activities on net runoff in the Yellow River Basin from 1951 to 2012. Ecological Engineering, 91, 566-573.##15)   Lettenmaier, DP., Wood, EF., and Wallis., JR. (1994). Hydro-climatological Trends in the Continental United States, 1948-88. J. Climat. 7, 586-607.##16)   Ma, ZM., Kang, SZ., Zhang, L., Tong, L., and Su., XL. (2008). Analysis of impactsof climate change and human activity on streamflow for a river basin.##17)   Mann., HB. (1945). Non-parametric tests against trend. Econometrica13:245–259.##18)   Milly, PCD., Dunne, KA. (2002). Macro-scale water fluxes 2. Water andenergy supply control of their inter-annual variability. WaterResour Res 38:1206.##19)   Niemann, JD., Eltahir, EAB. (2005). Sensitivity of regional hydrology toclimate changes, with application to the Illinois River basin. WaterResources Research 41: W07014.##20)   Novotny, EV., Stefan, HG. (2007). Stream flow in Minnesota: indicator ofclimate change. Journal of Hydrology 334: 319–333.##21)   Peng, D., Qiu, L., Fang, J., & Zhang, Z. (2016). Quantification of Climate Changes and Human Activities That Impact Runoff in the Taihu Lake Basin, China. Mathematical Problems in Engineering, 2016.##22)   Pettitt, A.(1979). A nonparametric approach to the change-point problem, Appl. Statist., 28, 126–135,##23)   Ren, LL., Wang, MR., Li, CH., and Zhang, W. (2002). Impacts of human activityon river runoff in the northern area of China. Journal of Hydrology 261:204–217.##24)   Salas, JD., Delleur, JW., Yevjevich, V., and Lane, WL. (1980). Applied Modelling of Hydrologic Time SerieWater Resources Publications, Littleton, CO, USA.##25)   Scanlon, BR., Jolly, I., Sophocleous, M., and Zhang, L. (2007). Global impactsof conversion from natural to agricultural ecosystem on waterresources: quantity versus quality. Water Resour Res 43:W03437.##26)   Sen, PK. (1966). Esti mates of the regression coefficients based on Kendall’s tau. Journal of the American Statistical Association. 63, 1379-1389.##27)   Shen, H., Ren, L., Yuan, F., & Yang, X. (2015). Comparative assessment of extreme climate variability and human activities on regional hydrologic droughts in the Weihe River basin, North China. Proc. IAHS, 369, 141-146.##28)   Tabari, H., and Marofi, S. (2011) Changes of pan evaporation in the west of Iran. Water Resources Management 25, 97-111.##29)   Theil, H., (1950). A rank invariant method of linear and Polynomial regression analysis, Part3, Netherlands Akademic van wetten schappen. Proceedings. 53, 1379-1412.##30)   Vogel, R, M,. and Fennessey, N. M. 1994.Flow-duration curves, I: New interpretation and confidences15intervals, J. Water Resour. Plan. Manage, 120, 485–504.##31)   Von Neumann, J. (1941). Distribution of the ratio of the mean square successive difference to the variance. Annals of Mathematical Statistics, 13, 367–395.##32)   Yuan, Y., Zhang, C., Zeng, G., Liang, J., Guo, S., Huang, L.,... & Hua, S. (2016). Quantitative assessment of the contribution of climate variability and human activity to streamflow alteration in Dongting Lake, China. Hydrological Processes.##33)   Yue, S., and Wang, CY. (2004). The Mann–Kendall test modified by effective sample size to detect trend in serially correlated hydrological series. Water Resour Manage. 18, 201–218.##34)   Yue, S., and Wang, CY. (2002). Applicability of prewhitening to eliminate theinfluence of serial correlation on the Mann-Kendall test. WaterResour Res 38:1068.##35)   Zarghami, M., Abdi, A., Babaeian, I., Hassanzadeh, Y., and Kanani, R. (2011). Impacts of climate change on runoffs in East Azerbaijan, Iran. Global and Planetary Change, 78(3), 137-146.##36)   Zhan, C. S., Jiang, S. S., Sun, F. B., Jia, Y. W., Yue, W. F., and Niu, C. W. (2014). Quantitative contribution of climate change and human activities to runoff changes in the Wei River basin, China. Hydrology and Earth System Sciences Discussions, 11(2), 2149-2175.##37)   Zhang, L., Hickel, K., Dawes, WR., Chiew, FHS., Western, AW., Briggs, PR.(2004). A rational function approach for estimating mean annualevapotranspiration. Water Resources Research. 40: W02502.##38)   Zhang, Q., Xu, CY., and Yang, T. (2009) Variability of water resource in theYellow River Basin of past 50 years, China. Water Resour Manag23:1157–1170.##39)   Zhang, X. P., Zhang, L., Zhao, J., Rustomji, P., and Hairsine, P. (2008). Response of streamflow to changes in climate and land use/cover in the Loess Plateau, China, Water Resour. Res., 44, W00A07.##

0 عدم قطعیت حداکثر بارش روزانه تحت سناریوهای انتشار گازهای گلخانه‏ای در افق 2040 (مطالعۀ موردی: استان خراسان رضوی) Uncertainty of annual maximum daily rainfall under greenhouse gases emission scenarios in 2040: Khorasan-Razavi province https://ije.ut.ac.ir/article_58072.html 10.22059/ije.2015.58072 0 امروزه افزایش غلظت گازهای گلخانه‏ای ناشی از فعالیت‏های بشری عامل اصلی تغییرات آب و هوایی به‌شمار می‏آید. افزایش دمای جهانی نیز فراوانی وقوع بارش‏های حدی را در بسیاری از مناطق دگرگون ساخته است. این پژوهش تحلیلی از  چگونگی تغییر فراوانی بیشترین بارش روزانه در استان خراسان رضوی تحت سه سناریوی انتشار گازهای گلخانه‏ای در دورۀ 2021- 2040 ارائه می‏کند. سری‏های بیشترین بارش روزانه در دورۀ آتی برای 23 ایستگاه بررسی‌شده با توسعۀ یک مدل ریزمقیاس نمایی ناپارامتریک برای مناطق خشک و نیمه‌خشک تصویرسازی می‏شوند. عدم قطعیت سناریوهای تغییر اقلیم نیز با استفاده از یک برآوردگر پارامتریک در سه سطح ریسک (25، 50‌ و 75 درصد) به تفکیک نوع سناریوی انتشار فرموله شدند. تحلیل فراوانی سری‏های حداکثر نشان می‏دهد که شدت بارش‏های روزانه در سطح ریسک 50 درصد نسبت به دورۀ پایه 1993‌ـ 2012 بین 9/22- درصد تا 5/20 درصد تغییر خواهد کرد، که دوره‏‏های بازگشت بالاتر دامنۀ وسیع‌تری از تغییر را به‌خود اختصاص داده‏اند. به‌طور‌کلی، مناطق مرکزی و جنوبی افزایش کمتری را نسبت به نواحی شمالی استان شاهد خواهند بود. با افزایش غلظت گازهای گلخانه‏ای نیز نواحی بیشتری دچار کاهش بارش‏ها می‏شوند، که این تأثیر بر بارش‏ها با دورۀ بازگشت کمتر، شدیدتر خواهد بود. همچنین مناطق پرباران شدت سیل‌خیزی بیشتری را پیش رو خواهند داشت؛ و در‌مقابل مناطق کم‌باران کاهش شدیدتری را متحمل می‏شوند. با کاهش سطح ریسک نیز بیشترین بارش روزانه در آینده افزایش خواهد یافت؛ که به این موضوع باید در طراحی سازه‏های پراهمیت ‌توجه خاص شود.       1 Nowadays, increasing of greenhouse gases emissionscussed by human activities is the main factor of climate change. Global warming has also changed the frequency of extreme rainfall events in many areas. This research presents an analysis of how the change in the frequency of maximum daily rainfall under three emission scenarios in 2021-2040 periods in the Khorasan-Razavi province. The maximum daily rainfall series areprojected for the future periods in the 23 weather stations by developing a nonparametric downscaling model for arid and semi-arid regions. The uncertainty of climate change scenarios is quantified using a simple parametric uncertainty estimator in the three risk levels (25%, 50% and 75%) for each of emission scenarios. The frequency analysis of maximum series showsthat the daily rainfall intensitiesin therisk level 2 will be changed between -22.9% to +20.3% than baseline (1993-2012), that a wider range of these changes is related to thelonger return periods. Generally, central and southern regions will be received slight increase than northern regions. The rainfall intensities in more areas decrease with theincreasein greenhouse gases emissions that this decreasewill be more for the rainfalls with lower return periods. Flooding in the high rainfall regions will be also occurred withseverity while the low rainfall regions get a more decrease. Maximum daily rainfall will be increased in the future periods by reducing the level of risk; it can be warning to design hydraulic infrastructures with high emphasis.     455 465 حسام سیدکابلی hesam seyed kaboli استادیار گروه مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی جندی‌شاپور ایران hkaboli@jsu.ac.ir بارش روزانه تغییر اقلیم خراسان رضوی ریزمقیاس نمایی‌ عدم قطعیت [1] سیدکابلی، حسام؛ آخوندعلی، محمدعلی؛ مساح بوانی،علیرضا و رادمنش، فریدون، 1391. «ارائۀ مدل ریز‌مقیاس نمایی داده‌های اقلیمی براساس روش ناپارامتریک نزدیک‌ترین همسایگی (KNN)». نشریۀ آب و خاک، 26(4): 1063-799.##[2] Abbaspour, K.C., Faramarzi, M., Ghasemi, S.S. and Yang, H., 2009. Assessing the impact ofclimate change on water resources in Iran. Water Resources Research 45, W10434.##[3] Beniston M., Stephenson, D. B., Christensen, O. B., Ferro, C. A. T., Frei, C., Goyette, S., Halsnaes, K., Holt, T., Jylhä, K., Koffi, B., Palutikof, J., Schöll, R., Semmler, T. and Woth, K., 2007. Future extreme events in European climate: an exploration of regional climate model projections. Climatic Change 81(s.1): 71-95.##[4] Brissette, F., Leconte, R. and Khalili, M., 2007. Efficient stochastic generation of multi-site synthetic precipitation data. Journal of Hydrology, 345,121-133.##[5] Buytaert, W., Ce´lleri, R. and Timbe, L., 2009. Predicting climate change impacts on water resources in the tropical Andes: Effects of GCM uncertainty, Geophysical Research Letters, 36, L07406, doi:10.1029/2008GL037048.##[6] Emori, S., and Brown, S. J., 2005. Dynamic and thermodynamic changes in mean and extreme precipitation under changed climate. Geophys. Res. Lett., 32, L17706.##[7] Fowler, H. J., Ekström, M., Blenkinsop, S. and Smith, A. P., 2007. Estimating change in extreme European precipitation using a multimodel ensemble. J. Geophys. Res., 112, D18104.##[8] Frich, P., Alexander, L.V., Della-Marta, P., Gleason, B., Haylock, M., Klein Tank, A. M.G. and Peterson, T., 2002. Observed coherent changes in climatic extremes during the second half of the twentieth century. Climate Research 19, 193–212.##[9] Goyal M. K., Burn, D. H. and C.S.P.Ojha, 2012. Precipitation Simulation based on k-Nearest Neighbour Approach using Gamma Kernel. ASCE Journal of Hydrologic Engineering, doi:10.1061/(ASCE)HE.1943-5584.0000615.##[10] Helfer F., Lemckert C., and Zhang H., 2012. Impacts of climate change on temperature and evaporation from a large reservoir in Australia. Journal of Hydrology, 475: 365–378.##[11] Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) 2007. Climate change 2007: The physical science basis—Summary for policy makers.Contribution of Working Group I to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change, Intergovernmental Panel on Climate Change, Geneva.##[12] Kharin, V. V., Zwiers, F. W., Zhang, X. and Hegerl, G. C., 2007.Changes in temperature and precipitation extremes in the IPCCensemble of global coupled model simulations. J. Clim., 20, 1419–1444.##[13] Krishnamurthy, S.K.B., Lall, U. and Kwon, H., 2009. Changing Frequency and Intensity of Rainfall Extremes over India from 1951 to 2003. Journal of Climate (22), 4737-4746, DOI: 10.1175/2009JCLI2896.1.##[14] Mailhot, A., Duchesne, S., Caya, D. and Talbot, G., 2007. Assessment of future change in intensity-duration-frequency (IDF) curves for southern Quebec using the Canadian Regional Climate Model (CRCM). Journal of Hydrology 347, 197-210.##[15] Minville M., Brissette F. and Leconte R. 2008. Uncertainty of the impact of climate change on the hydrology of a Nordic watershed. Journal of Hydrology, 358: 70-83##[16] Prodanovic P. 2008. Response of Water Resources Systems to Climate Change. Ph.D. dissertations, Department of Civil and Environmental Engineering, The University of Western Ontario, London, Ontario, Canada. 356pp.##[17] Prudhomme, C., Jakob, D. and Svensson C., 2003. Uncertainty and climate change impact on the flood regime of small UK catchments, Journal of Hydrology, 277, 1 – 23.##[18] Sharif, M. and Burn, D.H., 2006. Simulating climate change scenarios using an improved K-nearst neighbor model. Journal of Hydrology 325,179-196.##[19] SolaimanT.A. and Simonovic, S. P., 2011a. Quantifying Uncertainties in the Modelled Estimates of Extreme Precipitation Events at Upper Thames River Basin. Water Resources Research Report no. 067, Facility for Intelligent Decision Support, Department of Civil and Environmental Engineering, London, Ontario, Canada, 64 pages.##[20] SolaimanT.A., Simonovic, S. P., 2011b. Development of Probability Based Intensity-Duration-Frequency Curves under Climate Change. Water Resources Research Report no. 072, Facility for Intelligent Decision Support, Department of Civil and Environmental Engineering, London, Ontario, Canada, 94 pages. ISSN: (print) 1913-3200; (online) 1913-3219.##[21] Stainforth, D. A., Downing, T. E., Lopez, R. W. A. and New, M., 2007. Issues in the interpretation of climate model ensembles to inform decisions, Philos. Trans. R. Soc., Ser. A, 365, 2163–2177.##[22] Tank, A.K., Wijngaard, J. and van Engelen, A., 2002. Climate of Europe. Assessment of observed daily temperature and precipitation extremes. European Climate Assessment. De Bilt, The Netherlands. ISBN 90-396- 2208-9.##[23] ToewsM.W. and Allen D.M., 2009. Evaluating different GCMs for predicting spatial recharge in an irrigated arid region. Journal of Hydrology, 374: 265-281##[24] Tolika K., Anagnostopoulou C., Maheras P. and Vafiadis M. 2008. Simulation of future changes in extreme rainfall and temperature conditions over the Greek area: A comparison of two statistical downscaling approaches. Global and Planetary change, 63, 132-151.##[25] Yi Zheng, Y., Wanga, W., Han, F. and Ping,J., 2001. Uncertainty assessment for watershed water quality modeling: A Probabilistic Collocation Method based approach. Advances in Water Resources, 34, 887-898.##

0 مقایسۀ عملکرد مدل هیدرولوژیکی نیمه‌توزیعی SWAT و مدل یکپارچۀ HEC-HMS در شبیه‏سازی دبی جریان (مطالعۀ موردی: حوضۀ آب‏بخشا) Comparing the performance of semi-distributed SWAT and lumped HEC-HMS hydrological models in simulating river discharge (Case study: Ab-Bakhsha Watershed) https://ije.ut.ac.ir/article_58074.html 10.22059/ije.2015.58074 0 مطالعات سیل و کنترل سیلاب یکی از مباحث اصلی مرتبط با علم هیدرواکولوژی است که از نتایج آن در مدیریت اراضی و تغییر کاربری مناطق مد نظر استفاده می‏شود. این در حالی است که مدل‏های هیدرولوژیکی‌ای که برای شبیه‏سازی حوضه‏های آبخیز ‌استفاده می‌شوند عموماً به دو گروه یکپارچه و توزیعی تقسیم می‏شوند. به‌علت تفاوت مدل‏های هیدرولوژیکی در استفاده از داده‏ها و روش‏های مختلف برای شبیه‏سازی جریان، شناسایی مدلی کارآمد که با توجه به اینکه بیشتر حوضه‏های آبخیز کشور فاقد ایستگاه‏های اندازه‏گیری به تعداد کافی هستند، بتواند شبیه‏سازی را در کوتاه‏ترین زمان و با کمترین هزینه به‏طور مطلوب انجام دهد، امری ضروری است. در پژوهش حاضر به‏منظور مقایسۀ عملکرد مدل‏های نیمه‌توزیعی و یکپارچه در شبیه‏سازی حوضه‏های آبخیز از مدل SWAT در شبیه‏سازی دبی جریان رودخانه به‏عنوان یک مدل نیمه‌توزیعی و مدل HEC-HMS به‏عنوان مدل یکپارچه استفاده شد. بدین‌منظور از داده‏های ۳۱ سالۀ حوضۀ آبخیز آب‏بخشا واقع در شهرستان بردسیر استان کرمان شامل کلیۀ اطلاعات ایستگاه‏های هیدرومتری و هواشناسی منطقه استفاده شد. یافته‏های به‌دست‌آمده از پژوهش برتری نتایج مدل SWAT را نسبت به مدل HEC-HMS نشان می‏دهد. به‏طوری‏که مدل نیمه‌توزیعی SWAT در مرحلۀ اعتبارسنجی با ضریب تعیین معادل ۷۱/۰ و ضریب راندمان برابر با ۶۸/۰ دقتی بیشتر از مدل HEC-HMS با ضریب تعیین معادل ۵۸/۰ و ضریب راندمان برابر با ۴۸/۰ را دار‌است. از مهم‏ترین دلایل برتری مدل نیمه‌توزیعی نسبت به مدل یکپارچه می‏توان به مواردی همچون داشتن مولد اقلیمی و امکان به‏کارگیری واحد پاسخ هیدرولوژیک در آن اشاره کرد. ‌   1 In many flood control projects, watershed management and water resources development, calculation of the river flow discharge is of the paramount importance which requires a comprehensive hydrological modeling of the region of interest. In this respect, lack of the existence of hydrometric and meteorology measuring stations in most of watersheds, has caused numerous problems in development and management of water resources planning. The hydrological models which are used to simulate watersheds are generally categorized into two groups of lumped anddistributed models. In this study SWAT and HEC-HMS models were used to compare the capability of semi-distributed and lumped models in watershed simulation. For this, 31-year data of Abakhsha Watershed - including the whole information of hydrometer and meteorology stations in the region which are located in Bardsir County in Kerman province - have been used. The obtained results indicate that both models have acceptable accuracy; however, semi-distributed SWAT model is superior to HEC-HMS model. Being semi-distributed is one of the most important reasons for SWAT’s superiority which gets the advantage of considering climate components and using hydrological response units. 467 479 محمد سهیل رضازاده Mohammad Soheil Rezazadeh دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت منابع آب، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران ایران soheilrzzdh@hotmail.com معین گنجعلیخانی Moein Ganjalikhani دانش ‏آموختۀ کارشناسی ارشد مدیریت منابع آب، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران ایران ganjalikhani@gmail.com محمد ذونعمت کرمانی Mohammad Zounemat-Kermani دانشیار بخش مهندسی آب، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران ایران zounemat@uk.ac.ir ک حوضۀ آبخیز آب‏بخشا مدل نیمه‌توزیعی مدل یکپارچه SWAT HEC-HMS‌ 1[ علیزاده، امین، اصول هیدرولوژی کاربردی، چاپ پنجم، انتشارات آستان قدس رضوی، 1380، 735 صفحه.##[2] جهانگیر، محمد‌حسین‌؛ صادقی، سعید‌؛ سلیمانی، حدیث. 1393. «تخمین مقدار دبی حداکثر سیلاب با استفاده از روش SCS برای مدیریت اراضی زیر‌حوضه‏های منطقه کن»، مجلۀ اکوهیدرولوژی، دورۀ 1، ش 1، صص 47-57## [3] Abbaspour, K. C. Yang, J. Maximov, I. Siber, R. Bogner, K. Mieleitner, J. Zobrist, J. and Srinivasan, R., 2007, Modelling hydrology and water quality in the pre-alpine/alpine Thur watershed using SWAT, Journal of Hydrology, 333 2-4,. 413-430.##[4] Abbaspour, K. C., 2011, User Manual for SWAT-CUP4, SWAT Calibration and Uncertainty Analysis Programs, Swiss Federal Institute of Aquatic Science and Technology, Eawag, Duebendorf. Switzerland, from http://www.eawag.ch.##[5] De Silva, M. Weerakoon, S. & Herath, S.,2014, Modeling of Event and Continuous Flow Hydrographs with HEC–HMS: Case Study in the Kelani River Basin, Sri Lanka. Journal of Hydrologic Engineering, 19(4), 800-806.##[6] Faramarzi, M. Abbaspour, K. C. Schulin, R. and Yang, H., 2009, Modelling blue and green water resources availability in Iran, Hydrological Processes, 23, 486–501.##[7] Fleming, M. & Neary, V., 2004, Continuous Hydrologic Modeling Study with the Hydrologic Modeling System, Journal of Hydrologic Engineering, 9(3), 175-183.##[8] Jahangeer, A. R., Raeini Sarjaz, M., & Ahmadi, M. Z. 2009. Comparison of artificial neural networks (ANN) simulation of rainfall-runoff process with HEC-HMS model in Kardeh watershed. journal of Soil and Water, 22(2), 72-84. (In Persian)##[9] Knebl, M. R, Yang, Z. L, Hutchison, K. & Maidment, D. R., 2005, Regional scale flood modeling using NEXRAD rainfall, GIS, and HEC-HMS/RAS: a case study for the San Antonio River Basin Summer 2002 storm event, Journal of Environmental Management, 75(4), 325-336.##[10] Li, K.Y. Coe, M.T. Ramankutty, N. and De Jong, R., 2007, Modeling the hydrological impact of land-change in West Africa, J. of Hydro., 337: 258-268.##[11] Lirong, S. and Jianyun, Z., 2012, Hydrological Response to Climate Change in Beijiang River Basin Based on the SWAT Model, Procedia Engineering 28 (2012) 241 – 245##[12] McColl. Chris, & Aggett. Graeme, 2007, Land-use forecasting and hydrologic model integration for improved land-use decision support, Journal of Environmental Management, 84(4), 494-512.##[13] Meselhe. E, Habib. E, Oche. O, & Gautam. S, 2009, Sensitivity of Conceptual and Physically Based Hydrologic Models to Temporal and Spatial Rainfall Sampling, Journal of Hydrologic Engineering, 14(7), 711-720.##[14] Moriasi, D. N. Arnold, J. G. Van Liew, M. W. Binger, R. L. Harmel, R. D. and Veith, T., 2007, Model evaluation guidelines for systematic quantification of accuracy in watershed simulations, Transactions of the American Society of Agricultural Engineers, 50 (3), 885-900.##[15] Olivera, F., 2001, Extracting Hydrologic Information from Spatial Data for HMS Modeling, Journal of Hydrologic Engineering, 6(6), 524-530.##[16] Santra, Priyabrata. & Das, Bhabani Sankar., 2013, Modeling runoff from an agricultural watershed of western catchment of Chilika lake through ArcSWAT, Journal of Hydro-environment Research, 7(4), 261-269.##[17] Sharpley, A. N. and Williams, J. R., 1990, EPIC-Erosion Productivity Impact Calculator, 1. Model documentation. U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service, Tech. Bull. 1768.##[18] Wang, S. Shaozhong, K. Lu, Z. and Fusheng, L., 2008, Modelling hydrological response to different land-use andclimate change scenarios in the Zamu River basin of northwest China. J. Hydro. Proc., 22: 2502-2510.##

0 چکیده های انگلیسی English Abstracts https://ije.ut.ac.ir/article_59960.html 10.22059/ije.2015.59960 0 1 - 1 11