2021-05-04T21:34:53Z https://ije.ut.ac.ir/?_action=export&rf=summon&issue=7430

2015-03-21 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1394 2 1 2015 03 21 1 3 https://ije.ut.ac.ir/article_55663_c8e9d2a8edd90bf153fc86cb01439540.pdf

2015-03-21 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1394 2 1 محمدحسین جهانگیر کیوان سلطانی یکی از اساسی­ترین مشکلات کنونی کشور و حتی جهان، مسئلة­ کمبود آب، خشک شدن رودخانه­ها، تالاب­ها، دریاچه­ها و عوارض جانبی آن است. در این راستا تحقیق و بررسی دربارة دلایل این وضعیت و آثار و تبعات آن ضروری است. در این پژوهش سعی شده است با استفاده از ماتریس SWOT دلایل خشک شدن رودخانة گاماسیاب بررسی شود. برای این کار با تنظیم و تکمیل پرسشنامه، دلایل بحران رودخانة­ گاماسیاب امتیازدهی شد. سپس براساس امتیاز­های وزن­دار اعطایی توسط متخصصان، مهم‌ترین قوت‌ها، ضعف‌ها، فرصت­ها و تهدید­ها مشخص شد. بررسی ماتریس ارزیابی عوامل داخلی نشان داد که مجموع امتیاز وزن­دار قوت‌ها و ضعف‌ها (02/3) از مقدار میانگین بیشتر است که نشان می‌دهد در مدیریت این رودخانه نسبت به عوامل داخلی واکنش مناسبی رخ داده و از قوت‌ها در مقابل ضعف‌ها به‌خوبی استفاده شده است. همچنین بررسی ماتریس ارزیابی عوامل خارجی یا محیطی نشان داد که مجموع امتیاز وزن­دار فرصت­ها و تهدیدها (54/2) از مقدار میانگین کمتر است که نشان می‌دهد شرکت­ها و افراد مسئول در مدیریت رودخانة گاماسیاب نسبت به عوامل خارجی واکنش مناسبی نشان نداده‌اند و دچار ضعف‌اند و از فرصت­های موجود به‌خوبی استفاده نشده و در مقابله با تهدیدها به‌خوبی عمل نشده است. بحران آب راهکارهای مدیریتی رودخانة‌ گاماسیاب قوت‌ها و ضعف‌ها ماتریسSWOT 2015 03 21 1 10 https://ije.ut.ac.ir/article_55124_7ab4f18620f000d244f861491222b6e9.pdf

2015-03-21 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1394 2 1 احمد حاجی نژاد عماد ضیائی حلیمه جانی تالاب انزلی از مهم‌ترین اکوسیستم‌های آبی شمال ایران به‌شمار می‌رود که اهمیت بسیار زیادی از لحاظ زیست‌محیطی و اقتصادی دارد. روند نابودی تالاب انزلی از مهم‌ترین دغدغه‌های پژوهشگران محیط زیست به‌شمار می‌رود. یکی از عوامل آلوده‌سازی تالاب انزلی، آلودگی رودخانه‌های ورودی به آن است. با بررسی دفنگاه زبالۀ شهر رشت، به چگونگی مدیریت شیرابه‌های زباله در این دفنگاه پرداخته شده است. شیرابه‌های ناشی از دفنگاه از عوامل آلوده‌سازی تالاب انزلی به‌شمار می‌رود. همچنین مقدار متان تولیدی در دفنگاه جدید با بهسازی دفنگاه کنونی، بررسی شده است. با ایجاد دفنگاه جدید، دبی خروجی شیرابه از دفنگاه از 5/1 درصد به 20 درصد افزایش خواهد یافت که در این صورت از آلودگی آب‌های زیرزمینی جلوگیری خواهد شد. با توجه به بارندگی زیاد در شهر رشت، دبی شیرابه به 120 متر مکعب در روز خواهد رسید. با ایجاد تأسیسات جمع‌آوری متان در دفنگاه می‌توان از متان تولیدی نیز برای تولید انرژی استفاده کرد که این مقدار در سال 2015 بیش از 105 متر مکعب در سال است. با فرض ثابت بودن مقدار پسماند ورودی به دفنگاه تا سال 2050 متان تولیدی به 105´4/1 می‌رسد. مقدار شیرابۀ تولیدی در دفنگاه 120 متر مکعب در روز و مقدار پساب تولیدی در هاضم بی‌هوازی 210000 متر مکعب در روز خواهد شد. می‌توان با تأسیس واحد تصفیه از ورود مقادیر یادشده به آب‌های سطحی و زیرزمینی جلوگیری کرد. تالاب انزلی دفنگاه سراوان شهر رشت شیرابه گاز متان 2015 03 21 11 22 https://ije.ut.ac.ir/article_55125_9f419095e3e6e211f82cc933bfecf5c8.pdf

2015-03-21 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1394 2 1 محسن ایرانمهر سعید پورمنافی علیرضا سفیانیان فعالیت­های انسانی در سال­های اخیر به تغییر کاربری و پوشش زمین و به‌تبع آن تغییر ساختار و عملکرد اکوسیستم‌ها منجر شده است. آشکارسازی تغییرات زمانی و مکانی کاربری‌ها برای درک روابط و تعاملات بین انسان و منابع طبیعی و همچنین اتخاذ تصمیمات مناسب حائز اهمیت است و با توجه اینکه تغییرات به‌وجود‌آمده در کاربری و پوشش اراضی در سطوح وسیع و گسترده صورت می­گیرد، فناوری سنجش از دور ابزاری مناسب برای ارزیابی این تغییرات است. هدف مطالعۀ حاضر بررسی روند تغییرات کاربری و پوشش اراضی اطراف رودخانۀ زاینده‌رود و نیاز آبی کاربری کشاورزی با استفاده از سنجش از دور و GIS است. برای این منظور از تصاویر سنجندۀ OLI سال 1392 و ETM+ سال 1382 پس از اعمال تصحیحات و پیش‌پردازش‌های مورد نیاز، نقشه‌های کاربری و پوشش اراضی با طبقه‌بندی هیبرید، براساس پردازش رقومی حداکثر احتمال در 10 کلاس کاربری تهیه شدند. از روش مقایسه پس از طبقه‌بندی برای پایش تغییرات در این بازۀ ده‌ساله استفاده شد. نتایج نشان داد که بیش از 40 درصد رودخانۀ زاینده‌رود و تالاب گاوخونی در این مدت خشک شده و ساختار و پایداری فیزیکی- اجتماعی و اکولوژیکی این منطقه دچار آسیب جدی شده است. توسعۀ 2/19 درصدی اراضی کشاورزی در بخش غربی منطقة تحقیق مشاهده شد، به‌گونه­ای که مقدار آب مصرفی در بخش غربی در سال‌های 1382 و 1392 به‌ترتیب 59/52 و 22/60 درصد بود و پس از آن بخش مرکزی جای داشت و کمترین مصرف آب برای کشت آبی در بخش شرقی محاسبه شد. شوره‌زارها در این مدت بیش از 90 درصد توسعه یافته‌اند و توسعۀ شهری بین سال­های 1382 تا 1392 با مساحتی در حدود 552 هکتار در هر سال رخ داده است. پایش اکولوژیکی زاینده‌رود سنجش از دور لندست نیاز آبی 2015 03 21 23 38 https://ije.ut.ac.ir/article_55126_9e99b7b349325d2a3a11d0cc5036dfba.pdf

2015-03-21 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1394 2 1 ناصر محمدی ورزنه علیرضا وفایی نژاد محدودیت منابع آب در کرة زمین، آب را به کالای اقتصادی باارزشی بدل کرده است. بخش کشاورزی که براساس تحقیقات، بیشترین هدررفت آب را دارد، باید مدیریت شود. ازاین‌رو بهتر است روش‌ها و مدل‌های مختلف برنامه­ریزی همچون مدل سیستم پشتیبانی تصمیم­گیری، در ملازمت با قابلیت­ها و توانایی­های سیستم اطلاعات مکانی (GIS)‌ به‌منظور مدیریت منابع آب، به‌کار گرفته شود. کاربرد همزمان و ترکیبی این دو سیستم، سبب مدیریت منسجم و تصمیم­گیری درست در امور تخصیص و توزیع آب خواهد شد. محققان در تحقیقات پیشین درصدد بررسی و مدیریت تخصیص آب به‌صورت آماری و توصیفی بوده‌اند. ازاین‌رو در این تحقیق، با استفاده از سیستم پشتیبانی تصمیم‌گیری به‌همراه قابلیت­های GIS، راهکار تخصیص درست و استفادة صحیح و بهینه از آب اراضی کشاورزی بر مبنای مکان‌مند بودن معرفی شده است. بدین منظور، با استفاده از روش الگوریتم ازدحام ذرات (PSO)، فرایند برنامة زمانی کشت به‌صورت اولیه در شبکه‌های آبیاری بهینه‌ شده و سپس داده‌های توصیفی در محیط GIS مدلسازی شده و به‌تبع آن مراحل اجرای الگوریتم بهینه­سازی مکانی و تخصیص آب به‌صورت خودکار ارائه شده است. نتایج این تحقیق پس از بهینه‌سازی تخصیص آب در اراضی مورد مطالعه، نشان می‌دهد که مقدار کمبود و همچنین هدررفت آب در حالت تخصیص بهینه در مقایسه با تخصیص سنتی و غیربهینه تا حد چشمگیری کاهش داشته است. سیستم اطلاعات مکانی (GIS) سیستم پشتیبانی تصمیم‌گیری (DSS) تخصیص آب الگوریتم ازدحام ذرات (PSO) 2015 03 21 39 49 https://ije.ut.ac.ir/article_55127_fd56f7dbb64cf36e6ac5c92d0fade930.pdf

2015-03-21 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1394 2 1 پونه سعیدی محمد حسین نیک سخن خدیجه نوروزی هیدروگراف واحد در پیش‌بینی سیلاب رودخانه‌ها و طراحی سازه‌های کنترلی و حفاظتی در یک حوضۀ آبریز بسیار مهم است؛ ازاین‌رو در حوضه‌های فاقد ایستگاه هیدرومتری با استفاده از روابط ریاضی و تجربی و براساس داده‌های اقلیمی، برآوردی از مقدار آب در حوضه‌ به‌عمل می­آید. دو روش هیدروگراف واحد لحظه‌ای ژئومورفولوژیکی و هیدروگراف واحد لحظه‌ای تابع عرض به‌دلیل بهره‌گیری از خصوصیات فیزیکی حوضه و نرم‌افزار GIS با دقتی پذیرفتنی، قابلیت پیش‌بینی هیدروگراف واحد لحظه‌ای حوضه‌های فاقد آمار را دارند. در این میان روش WFIUH به‌دلیل اختصاص سرعت جریان متفاوت در منطق چالاب‌های کوهپایه‌ای و کانال اصلی حوضه، با واقعیت هماهنگ‌تر است. در این مقاله هیدروگراف واحد لحظه‌ای حوضۀ قروه با وسعت 14/67 کیلومتر مربع در استان کردستان به‌کمک برنامۀ GIS و برنامه‌های الحاقی آن استخراج شد و نتایج دو روش با هم مقایسه شد. نتایج نشان می‌دهد درحالی که دو روش از همخوانی مطلوبی در تخمین زمان تمرکز حوضه در حدود 6/4 ساعت برخوردارند، روش WFIUH با بهره‌گیری از سرعت جریان متناسب با شیب، جزئیات بیشتری را تحت پوشش قرار می‌دهد. حوضۀ قروه حوضه‌های فاقد آمار هیدروگراف واحد لحظه‌ای تابع عرض (WFIUH) هیدروگراف واحد لحظه‌ای ژئومورفولوژیکی (GIUH) 2015 03 21 51 62 https://ije.ut.ac.ir/article_55128_feeeed7dfe7957091979af3ff47a3f3f.pdf

2015-03-21 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1394 2 1 نوید هوشنگی علی اصغر آل شیخ عطاالله ندیری اصغر اصغری مقدم بررسی و پهنه­بندی دقیق غلظت فلزات سنگین و به‌ویژه آرسنیک در منابع آب زیرزمینی، تأثیر زیادی در برنامه­ریزی و پایش مستمر منابع آب و جلوگیری از بروز مشکلات سلامت برای انسان­ها دارد. هدف اصلی این تحقیق ارزیابی روش نوین­ استنتاج فازیِ سوگنو و مقایسة آن با روش‌های درون‌یابی وزن­دهی معکوس فاصله (IDW)، کریجینگ (ساده، عمومی و عادی) و کوکریجینگ در تخمین مقدار آرسنیک در محدودة آبخوان دشت خوی بود. بررسی نتایج بعد از بهینه­سازی المان‌های مؤثر در فرمول‌هایِ اجرای هر روش­ نشان ‌داد که ریشة میانگین مربعات خطا RMSE)) به‌علت تراکم کم و نحوة چیدمان چاه‌های نمونه‌برداری برای همة روش‌های درون‌یابی بالاست. در بین روش‌هایی که از داده‌های کمکی استفاده نمی‌کنند، روش‌های فازی سوگنو و IDW به‌ترتیب با RMSE برابر با ppb 5/26 و ppb 28 در قیاس با روش‌های کریجینگ برآورد بهتری داشتند. استفاده از داده‌های کمکی کلر، سدیم و آهن، دقتِ روش‌های کوکریجینگ و فازی را نسبت به حالت تک‌متغیره به‌ترتیب 46 و 51 درصد بهبود بخشید. علت اصلی برتری 19 درصدی روش فازی بر کوکریجینگ وابسته نبودن عملکرد روش فازی به نرمال بودن توزیع داده‌هاست. نتایج نشان داد که روش نوینِ­ فازی سوگنو در درون‌یابی مکانی انعطاف‌پذیرتر است و راحت­تر و سریع‌تر (هم از نظر اجرای کاربر و هم به‌لحاظ نرم­افزاری) ‌اجرا می‌شود. آرسنیک درون‌یابی زمین‌آمار فازی سوگنو 2015 03 21 63 77 https://ije.ut.ac.ir/article_55129_8ef871637211081a50dbf4be363e07c9.pdf

2015-03-21 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1394 2 1 محمد ذونعمت کرمانی خاطره امیرخانی مجید رحیم پور در تحقیق حاضر آشوب‌پذیری سری زمانی بارش در مقیاس‌های روزانه، هفتگی و ماهانه در ایستگاه‌های پل‌کهنه و قورباغستان واقع در حوضۀ رودخانۀ قره‌سو شهر کرمانشاه بررسی شد. در ابتدا به‌منظور ارزیابی تصادفی نبودن داده‌ها، آزمون روش داده‌های جایگزین مدنظر قرار گرفت. سپس واکاوی غیرتناوبی بودن سری‌های زمانی با استفاده از آنالیز توان طیف انجام گرفت. نتایج بررسی آشوبناکی نشان داد که براساس دو روش توان لیاپانوف و بُعد همبستگی، سری زمانی بارش در مقیاس روزانه آشوبناک نیست و رفتاری کاملاً تصادفی دارد، درحالی ‌که در دو مقیاس هفتگی و ماهانه دارای رفتاری آشوبناک است (وجود بزرگ‌ترین نمای مثبت لیاپانوف و بُعد همبستگی بین 4 تا 7). در ادامه، بازسازی فضای فاز با به‌کارگیری شیوۀ زمان تأخیر و بُعد محاط (تعبیه) صورت پذیرفت (ابعاد محاط بین 7 تا 10 و زمان تأخیر بین 2 تا 4 برای ایستگاه پل کهنه؛ ابعاد محاط بین 9 تا 19 و زمان تأخیر بین 2 تا 3 برای ایستگاه قورباغستان). یافته‌های تحقیق مبین تصادفی بودن سری‌های زمانی بارش در مقیاس کوتاه‌مدت (روزانه) و آشوبناک بودن آنها در مقیاس‌های میان‌مدت (هفتگی و ماهانه) است. بُعد همبستگی توان لیاپانوف حوضۀ آبریز قره‌سو سری زمانی بارش نظریۀ آشوب 2015 03 21 79 90 https://ije.ut.ac.ir/article_55130_70d2b7974f716c263937a5ec43657225.pdf

2015-03-21 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1394 2 1 امید اسدی نلیوان نرگس سقازاده مریم سلحشور دستگردی محبوبه بای اولویت‌بندی زیرحوضه‌ها از مهم‌ترین راهکارهای مدیریت جامع حوضۀ آبخیز و پایداری توسعه است. حفاظت از منابع طبیعی موجود از طریق علامت­گذاری زون‌های پتانسیل تخریب در سطوح کوچک برای توسعۀ پایدار، نیازی بنیادین محسوب می‌شود. طرح زون‌های پتانسیل تخریب برای اجرای اقدامات حفاظتی آبخیز، بدون برنامه­ریزی، اقتصادی نیست؛ در نتیجه این پیش‌نیازی برای پذیرش اولویت‌بندی زیرحوضه‌هاست. آنالیز مورفومتری به‌عنوان روشی کم­هزینه و سریع در سال‌های اخیر توجه زیادی را به خود جلب کرده است. هدف این تحقیق، اولویت‌بندی زیرحوضه‌های حوضۀ آبخیز مراوه‌تپه در استان گلستان با آنالیز مورفومتری و استفاده از GIS است. در آنالیز مورفومتری پارامترهای ضریب فشردگی، ضریب گردی، ضریب شکل، ضریب کشیدگی، فراوانی آبراهه، تراکم زهکشی، نسبت انشعاب، بافت زهکشی، شکل حوضه، طول جریان و طول جریان روی زمینی از طریق ARCGIS و Arc Hydro محاسبه شده­اند که این پارامترها به دو دستۀ پارامترهای خطی (رابطۀ مستقیم با فرسایش) و پارامترهای شکلی (رابطۀ عکس با فرسایش) تقسیم شدند. در نهایت اولویت هر یک از زیرحوضه‌ها با توجه به میانگین کل پارامترهای مورفومتری تعیین شد که از این نظر زیرحوضۀ C3 دچار وضعیت بحرانی، و زیرحوضۀ Cint1 دارای وضعیت مناسب نسبت به دیگر زیرحوضه‌ها بود. مطالعات میدانی نتایج کار را به‌خوبی نشان می‌دهد، چراکه زیرحوضۀ C3 دارای بیشترین حد فرسایش و خاک ضعیف (گروه­ هیدرولوژیکی C) است. ازاین‌رو می‌توان از این نوع تحقیقات که هم کم‌هزینه و هم سریع‌اند بهره گرفت و آبخیزها را به‌منظور اقدامات آبخیزداری اولویت‌بندی کرد آبخیز مراوه‌تپه آنالیز مورفومتری اولویت‌بندی زون پتانسیل مدیریت جامع 2015 03 21 90 103 https://ije.ut.ac.ir/article_55131_00dee51681530df2438d0cb29a69eb43.pdf

2015-03-21 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1394 2 1 کاظم صابر چناری حسین سلمانی مجتبی محمدی هدف این مطالعه، ارزیابی خطر زمین‌لغزش در حوضۀ آبخیز زیارت استان گلستان با استفاده از مدل‌های ارزش اطلاعات و وLandslide nominal risk factor  (LNRF) در سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) است. در گام اول با استفاده از گزارش‌های موجود و تفسیر عکس‌های هوایی، نقشۀ پراکنش نقاط لغزشی منطقۀ تحقیق تهیه شد. 70 درصد کل نقاط لغزشی (35 نقطه) برای تهیۀ نقشۀ پهنه‌بندی خطر و 30 درصد (15 نقطه) برای ارزیابی مدل در نظر گرفته شد. در گام دوم 14 عامل مؤثر بر زمین‌لغزش برای تهیۀ نقشۀ پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش به‌کار گرفته شد. این عوامل شامل درصد شیب، جهت شیب، ارتفاع، انحنای سطح، خطوط هم‌باران، زمین‌شناسی، کاربری اراضی، بافت خاک، فاصله از جاده، فاصله از گسل، فاصله از رودخانه، شاخص رطوبت­پذیری توپوگرافیکی، شاخص حمل رسوب، و شاخص قدرت رودخانه‌اند. سپس نقشۀ پهنه­بندی خطر زمین‌لغزش با استفاده از مدل­های ارزش اطلاعات و LNRF تهیه شد. سرانجام برای ارزیابی مدل‌ها از منحنی ROC و سطح زیرمنحنی (AUC) استفاده شد. نتایج ارزیابی، منحنیROC‌ و انحراف معیار آن ­را برای مدل ارزش اطلاعات معادل 2/98 درصد و 018/0 و برای مدلLNRF  4/80 درصد و 08/0 نشان داد. ازاین‌رو، نقشۀ خطر زمین‌لغزش تهیه‌شده برای منطقۀ تحقیق می­تواند برای برنامه­ریزان و مهندسان در شناسایی مناطق مستعد خطر زمین‌لغزش و معرفی راهکارهای مناسب برای کاهش و مدیریت خطر مفید باشد. ارزش اطلاعات خطر زمین‌لغزش زیارت LNRF 2015 03 21 105 116 https://ije.ut.ac.ir/article_55132_2b2d186caaa3655ec5114215a264032b.pdf

2015-03-21 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1394 2 1 ناصر عبادتی سارا سپهوندی آبخوان اشتهارد بخشی از حوضة آبریز رودخانة شور محسوب می‌شود. پتانسیل آبی در مناطق مختلف حوضة اشتهارد، به‌دلیل تنوع سازندها و ساختارهای زمین‌شناسی متفاوت است. در این مقاله به ارتباط ویژگی‌های کمی و کیفی منابع آب با ویژگی‌های زمین‌شناسی محدوده به‌لحاظ سنگ‌شناسی و ساختاری پرداخته شده است. به این منظور با تعیین محدوده در منطقة اشتهارد به بررسی میدانی و شناسایی و پراکندگی سازند‌های زمین‌شناسی و موقعیت گسل‌ها با استفاده از نقشه‌های زمین‌شناسی موجود پرداخته شد. سپس با شناسایی موقعیت چاه‌ها و براساس نتایج تجزیه نمونه‌های آب منطقه، نقشه‌های هم‌غلظت کلر، سولفات‌، کلسیم‌، منیزیم و... ترسیم شد. تفسیر نقشه‌های رسم‌شده نشان داد که بیشترین تمرکز عناصر در نیمة شمالی دشت بوده و روند تغییرات آنها، از ارتفاعات شمالی به‌سمت مرکز و شرق محدوده است که با مسیر رودخانة شور تطابق دارد. با توجه به نتایج کیفی آب، نواحی شمالی دشت دارای تیپ کلرور سدیک است و این منطقه از نظر شرب در ردة متوسط تا کاملاً نامطبوع و از لحاظ کشاورزی در ردة شور و مضر برای کشاورزی قرار دارد. بررسی‌ها نشان داد که وجود پهنة نمکی در شمال دشت به‌همراه افت ایجادشده در مرکز دشت که ناشی از برداشت بی‌رویه از منابع آبی است، تأثیر زیادی در کاهش کیفیت آب منطقه داشته است. اشتهارد‌ پهنه‌های نمکی سنگشناسی منابع آب‌ هیدروژئولوژی 2015 03 21 117 128 https://ije.ut.ac.ir/article_55133_aaf1421dd126029d3c5e415cfab7e10f.pdf

2015-03-21 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1394 2 1 2015 03 21 1 11 https://ije.ut.ac.ir/article_55664_e4b51f96140590dd3d094eec2da97db7.pdf