2021-05-04T21:02:35Z
https://ije.ut.ac.ir/?_action=export&rf=summon&issue=7664
اکوهیدرولوژی
اکوهیدرولوژی
2423-6098
2423-6098
1394
2
3
ارزیابی تأثیر عملیات مکانیکی بر پهنهبندی خصوصیات هیدرودینامیکی سیل
حمید
نوری
علی رضا
ایلدرومی
مهدی
سپهری
نبی الله
سپهری
محمد مهدی
آرتیمانی
سیل یکی از بلایای طبیعی است که به خودی خود بهوجود نمیآید، بلکه اغلب، چگونگی تغییر کاربری اراضی موجب بروز آن میشود و هرساله خسارتهای جانی و مالی فراوانی ایجاد میکند. در این مطالعه در حوضة گنبدچای برای بررسی تأثیر عملیات مکانیکی آبخیزداری بر پهنهبندی سیل، ابتدا با استفاده از روش فازیسازی و AHP و ترکیب چهار نقشۀ شیب، ارتفاع، کاربری اراضی و نفوذپذیری نقشۀ پایه تهیه شد و در قدم بعدی با تعیین جانمایی عملیات مکانیکی و تفکیکبندی این عملیات بر اساس ارتفاع سدها و تعیین دامنۀ تأثیر هر یک از این عملیات مکانیکی با استفاده از خطوط تراز ارتفاعی، نقشۀ مربوط به دامنۀ تأثیر عملیات آبخیزداری تهیه شد. درنهایت با تلفیق نقشۀ مربوط به دامنۀ تأثیر عملیات آبخیزداری با نقشۀ پایه به بررسی پهنهبندی سیل در منطقۀ مطالعهشده پرداخته شد. نتایج گرچه تأثیر مثبت حدود 9 درصدی عملیات آبخیزداری را بر کاهش خطرات ناشی از سیل نشان میدهد، این نتایج در صورت پراکنده بودن مناسب این عملیات و تعداد کافی میتوانست تأثیر بیشتری از خود نشان دهد.
بهنهبندی سیل
عملیات مکانیکی
فازیسازی
گنبد چای
AHP
2015
09
23
245
252
https://ije.ut.ac.ir/article_57294_7b43b398fdaa778cb2716b1ea004d06d.pdf
اکوهیدرولوژی
اکوهیدرولوژی
2423-6098
2423-6098
1394
2
3
استفاده از شاخصهای کلروفیل فلورسنس برای تشخیص تنشهای محیطی (خشکی و شوری) در برگ گیاه بَنه (Pistacia mutica L.)
ابوالفضل
رنجبر
سید جواد
ساداتی تژاد
دمای زیاد، تشعشعات خورشیدی زیاد، فشار بخار آب پایین و فقدان بارندگی در بیشتر ماههای سال از ویژگیهای اکوسیستمهای خشک است. در این شرایط، درختانی مانند پسته تحت تنش شوری و خشکی قرار میگیرند. بهمنظور بررسی اثر تنش همزمان خشکی و شوری بر عملکرد دستگاه فتوسنتزکننده، نهالهای بنه تحت تأثیر تیمارهای شاهد، و سه سطح تنش اسمزی (حاصل از ترکیب نمک و پلیاتیلن گلیکول) شامل: کم، متوسط و زیاد قرار گرفتند. بدینمنظور، پارامترهای فلورسنس پایه (F0)، فلورسنس حداکثر (Fm)، فلورسنس متغیر (Fv)، فلورسنس پایه در نور اشباع (Fʹ0)، فلورسنس حداکثر در نور اشباع (Fʹm)، فلورسنس متغیر در نور اشباع (Fʹv)، فلورسنس ثابت (Fs)، بازده کوانتوم مبنا (F0 /Fm)، بیشترین کارایی فتوشیمیایی فتوسیستم2 (Fv/ Fm)، فعالیت مجموعۀ شکافت مولکولهای آب (Fv/F0)، بازده کوانتوم مبنا در نور اشباع (Fʹv/Fʹm)، کارایی واقعی فتوشیمیایی فتوسیستم2 (ΦPSII)، میزان انتقال الکترون (ETR) و ظرفیت واقعی فتوشیمیایی فتوسیستم2 (qP) اندازهگیری و محاسبه شدند. تغییر شاخصهای F0 و Fm فقط در تنش زیاد معنادار بود که گویای آسیبدیدگی فرایند انتقال فوتونهای جذبشده از آنتنها به مراکز واکنش است.کاهش معنادار Fv / Fm در تنش زیاد بیانکنندۀ فتواکسیداسیون نوری فتوسیستم2 است. زیادبودن بازده F0 / Fm در تنش زیاد، گویای کاهش فعالیت فتوسیستم1 است. کاهش ΦPSII و افزایش پراکنش غیرفتوشیمیایی فوتونهای جذبشده (NPQ) در تنش زیاد نشان داد که پراکنش غیرشیمیایی بالاست. کاهش معنادار qP در تنش متوسط و تنش زیاد نشان داد که بازده استفاده از نور در گیاه کاهش یافته است. در این بررسی مشخص شد که جدای از شاخصهای کلروفیل فلورسنس وابسته، متغیرهای غیروابسته هم نقش برجستهای در بررسی اثر تنشهای محیطی مانند تنش اسمزی بر دستگاه فتوسنتزکنندۀ گیاه دارند.
پلاستوکینون
تنش
فتوسیستم
فتوشیمیایی
کلروفیل
2015
09
23
253
260
https://ije.ut.ac.ir/article_57295_a5f882b4265cb358e708c2bc6f37e9b2.pdf
اکوهیدرولوژی
اکوهیدرولوژی
2423-6098
2423-6098
1394
2
3
اولویت بندی زیرحوضه ها با استفاده از آنالیز مورفومتری و تغییرات کاربری اراضی
مقدسه
فلاح
مازیار
محمدی
عطااله
کاویان
اولویتبندی حوضۀ آبخیز در مدیریت منابع طبیعی و خصوصاً مدیریت آبخیز بسیار مهم است. در این مطالعه از پارامترهای مورفومتری و تغییرات کاربری اراضی با استفاده از تکنیک RS و GIS بهمنظور شناسایی زیرحوضههای حساس به فرسایش استفاده شده است. پارامترهای مورفومتری در نظر گرفتهشده شامل اختلاف ارتفاع، پارامترهای خطی (تراکم زهکشی، نسبت انشعاب، طول جریان روی سطح زمین، فراوانی آبراهه و بافت زهکشی) و پارامترهای شکل (نسبت کشیدگی، ضریب فشردگی، ضریب گردی، شاخص شکل و فاکتور شکل) هستند. با استفاده از تکنیک RS، نقشۀ کاربری اراضی حوضۀ آبخیز تالار در پنج کاربری شامل، اراضی مرتع، جنگل، مسکونی، کشاورزی آبی و کشاورزی دیم در سالهای 1991 و 2014 تهیه شد. اولویتبندی زیرحوضهها در چهار اولویت خیلی زیاد، زیاد، متوسط و کم برمبنای پارامترهای مورفومتری، پارامترهای کاربری اراضی و درنهایت با ادغام دو پارامتر مورفومتری و تغییرات کاربری اراضی صورت گرفت. برمبنای اولویتبندی تأثیر دو پارامتر مورفومتری و کاربری اراضی با هم از بین 21 زیرحوضۀ تالار نه زیرحوضه با 56/60 درصد مساحت در اولویت خیلی زیاد، شش زیرحوضه با 22/25 درصد مساحت در اولویت زیاد، پنج زیرحوضه با 19/12 درصد مساحت در اولویت متوسط و یک زیرحوضه با مساحت 03/2 درصد در اولویت کم قرار گرفتند. بیشترین مساحت حوضه در اولویت زیاد واقع شده است که نیاز به اقدامات فوری برای کنترل فرسایش و برنامههای حفاظتی حوضۀ آبخیز دارد.
حساسیت به فرسایش
حوضۀ آبخیز تالار
عملیات آبخیزداری
2015
09
23
261
274
https://ije.ut.ac.ir/article_57296_86657bdb397b08021ecdfe6668893e70.pdf
اکوهیدرولوژی
اکوهیدرولوژی
2423-6098
2423-6098
1394
2
3
برآورد جریان پایۀ رودخانۀ تیرۀ لرستان بهمنظور ارزیابی جریان زیستمحیطی
رفعت
زارع بیدکی
مریم
مهدیانفرد
افشین
هنربخش
حسین
زینی وند
روشهای معمول ارزیابی جریان زیستمحیطی از نظر پیچیدگی متنوعاند. برخی فقط به دادههای جریان احتیاج دارند، ولی برخی نیازهای زیستگاهی هر گونۀ خاص را در نظر میگیرند. روشهای هیدرولوژیک ارزیابی جریان زیستمحیطی، اولین گام لازم در برنامهریزی برای تخصیصهای زیستمحیطی در کشورهای در حال توسعهاند. برای تعیین حقابۀ زیستمحیطی یک اکوسیستم آبی رودخانه نیاز به دانستن مقادیر جریان حداقل است که در هیدرولوژی به آن جریان پایه گفته میشود و برای تعیین مقادیر آن به تجزیۀ هیدروگراف نیاز است. به همین منظور آمار سیسالۀ دبی روزانۀ جریان در ایستگاه تیرۀ دورود بر رودخانۀ تیرۀ لرستان انتخاب شد. مقدار جریان پایه در دورۀ 1361 تا 1390 با استفاده از روشهای BFI، فیلتر دیجیتال برگشتی و Hysep محاسبه شد. نتایج نشان داد بین 74 تا 78 درصد جریان رودخانه را آب پایه تشکیل میدهد. نتایج حاصل از مقایسۀ روشهای یادشده با استفاده از معیارهای خطا نشان داد روشهای محدودۀ زمانی جابهجاشونده و فیلتر دیجیتال برگشتی لین و هولیک با ضریب فیلتر 9/0 روشهای مناسبی برای جداسازی آب پایه از جریان روزانۀ این رودخانه هستند.
اکهارت
شاخص جریان پایه
فیلتر دیجیتال برگشتی
لین و هولیک
Hysep
2015
09
23
275
287
https://ije.ut.ac.ir/article_57297_1f10e3a743f2d2f9827226a09d23e21e.pdf
اکوهیدرولوژی
اکوهیدرولوژی
2423-6098
2423-6098
1394
2
3
بررسی الزامات برآورد جریان زیستمحیطی در رودخانهها با روشهای هیدرواکولوژیکی (مطالعۀ موردی: رودخانۀ دلیچای واقع در استان تهران)
مهدی
صدیق کیا
سید علی
ایوب زاده
محبوبه
حاجی اسماعیلی
در پژوهش حاضر الزامات برآورد جریان زیستمحیطی در رودخانهها با تمرکز بر رودخانۀ دلیچای بهعنوان نمونۀ مطالعاتی با استفاده از روشهای هیدرواکولوژیکی بررسی شده است. ابتدا با استفاده از دو روش مرسوم تنانت و محیط ترشده به تخمین جریان زیستمحیطی پرداخته شده است. سپس با توجه به اهمیت و غالببودن گونۀ قزلآلای رنگینکمان در این رودخانه شرایط اکولوژیکی رودخانه برای اینگونه بررسی شده و ارزیابی زیستگاهی صورت گرفته است. براساس نتایج، جریان زیستمحیطی تخمین زدهشده با استفاده از دو روش استفادهشده در این پژوهش اختلاف زیادی دارد و عملاً نتایج این دو بسیار مبهم خواهد بود. مطابق با نمودار سری زمانی زیستگاه نیز، شرایط مطلوبیت زیستگاهی برای سه گروه سنی مختلف قزلآلای رنگینکمان بسیار متفاوت است. میزان زیستگاههای مطلوب در دسترس نیز در ماههای مختلف سال بسیار متغیر است. بنابراین تخمین یک میزان خاص برای جریان زیستمحیطی کار مشکلی خواهد بود. در صورت استفاده از روش محیط ترشده عملاً ذینفعان در رودخانه حق بهرهبرداری از آن را نخواهند داشت، و در صورت استفاده از روشهایی مانند حداقل تنانت برای تخمین حداقل جریان زیستمحیطی طبق سری زمانی زیستگاهی عملاً تنشهای جبرانناپذیری برای اکوسیستم رودخانه بهخصوص در ماههای بحرانی مانند تخمریزی گونۀ مد نظر (اسفند و فروردین) ایجاد میشود. درمجموع ابتدا باید توزیع مکانی زیستگاهی در طول رودخانه استخراج و سپس با توجه به نمودار سری زمانی مطلوبیت هر بازه میزان جریان زیستمحیطی تخمین زده شود.
جریان زیست محیطی
رودخانۀ دلیچای
روشهای هیدرواکولوژیکی
قزل آلای رنگینکمان
مطلوبیت زیستگاه
2015
09
23
289
300
https://ije.ut.ac.ir/article_57298_989d30f0cb8503183a6b4509ce625f29.pdf
اکوهیدرولوژی
اکوهیدرولوژی
2423-6098
2423-6098
1394
2
3
بررسی تأثیر شیرابههای مرکز دفن زباله بر کیفیت آبهای زیرزمینی شهرستان بجنورد با رویکرد طراحی محل دفن استاندارد و یا جایگزینی هاضم بی هوازی
احمد
حاجی نژاد
پوریا
ثروتی
حسین
یوسفی
یکی از عوامل مهمی که سهم بسزایی در آلودگی منابع آب زیرزمینی دارد، دفع مواد زاید جامد و زبالههای شهری است. در شهرستان بجنورد روزانه 200 تن زباله تولید میشود و این مقدار زباله سبب رهاسازی 33 میلیون لیتر شیرابه در سال میشود که بهعلت نبود سیستمی صحیح در دفع مواد زاید و طراحی نامناسب مراکز دفن زباله، سبب بروز نگرانی دربارۀ نفوذ هیدروکربنها و فلزات سنگین به آبهای زیرزمینی شده است. در این پژوهش از 2 چاه بالادست و 2 چاه پاییندست محل دفن زباله نمونهبرداری صورت گرفت. میانگین غلظت متغیرهای NH3، NO3-، PO43-، SO42-، Cl، Mg2+، K+ و Na+ در چاههای بالادست بهترتیب 02/0، 27/20، 17/0، 2/141، 8/89، 52/38، 8/2 و 6/27 میلیگرم در لیتر و در چاههای پاییندست 08/0، 25/51، 5/0، 1/200، 2/182، 32/71، 1/7 و 8/218 میلیگرم در لیتر اندازهگیری شده است. با توجه به زیادبودن غلظت آلایندههای NO3-، PO43-، Mg2+، K+، Na+ و TDS نسبت به میزان استاندارد، میتوان دریافت که نفوذ شیرابههای زبالههای محل دفن به آبهای زیرزمینی این منطقه سبب آلودگی آب چاههای مجاور محل دفن زباله شده است. به همینمنظور در این مقاله علاوه بر بررسی آلایندگی آبهای زیرزمینی در شهرستان بجنورد، پیشنهاد میشود با طراحی و مکانیابی محل دفن استاندارد جدید با استفاده از منطق فازی و امتیازدهی به معیارهای اصلی، 4 مکان مناسب برای دفن مشخص شود و یا از هاضم بیهوازی به جای دفع زباله استفاده شود تا علاوه بر واردنشدن شیرابههای زباله به آبهای زیرزمینی، مقدار حدود 47 میلیون مترمکعب بیوگاز در سال تولید شود.
آبخوان
آبهای زیرزمینی
بجنورد
شیرابه
مراکز دفن
2015
09
23
301
310
https://ije.ut.ac.ir/article_57299_c623ec2ec86fbf83f80ebb7bf7b19ed6.pdf
اکوهیدرولوژی
اکوهیدرولوژی
2423-6098
2423-6098
1394
2
3
بهینه سازی مدل دراستیک با استفاده از ماشین بردار پشتیبان و شبکۀ عصبی مصنوعی بهمنظور ارزیابی آسیب پذیری ذاتی آبخوان دشت اردبیل
مریم
قره خانی
عطا الله
ندیری
اصغر
اصغری مقدم
فریبا
صادقی اقدم
با توجه به افزایش جمعیت و توسعۀ کشاورزی در دشت اردبیل، ارزیابی آسیبپذیری آبخوان این دشت برای مدیریت منابع آب زیرزمینی و جلوگیری از آلودگی آبهای زیرزمینی ضروری است. در این پژوهش آسیبپذیری آبخوان دشت اردبیل در برابر آلودگی با استفاده از روش دراستیک بررسی شد. در مدل دراستیک هفت پارامتر مؤثر در آسیبپذیری شامل عمق آب زیرزمینی، تغذیۀ خالص، محیط آبخوان، محیط خاک، توپوگرافی، محیط غیراشباع و هدایت هیدرولیکی، بهصورت هفت لایۀ رستری با مقیاس 30000: 1 تهیه شد و بعد از رتبهدهی و وزندهی شاخص دراستیک محاسبه شد که برای دشت اردبیل بین 82 تا 151 بهدست آمد. سپس بهمنظور بهینهسازی مدل دراستیک از مدل ماشین بردار پشتیبان، شبکۀ عصبی پیشرو و شبکۀ عصبی برگشتی استفاده شد تا بدینطریق بتوان به نتایج دقیقتری از ارزیابی آسیبپذیری دست یافت. به این منظور پارامترهای دراستیک بهعنوان ورودی مدل و شاخص دراستیک بهعنوان خروجی مدل تعریف شدند و مقادیر نیترات مربوطه به 2 دستۀ آموزش و آزمون تقسیم شد. شاخص دراستیک مربوط به مرحلۀ آموزش با مقادیر نیترات مربوط تصحیح شد و بعد از آموزش مدل، در مرحلۀ آزمون نتایج مدلها با استفاده از مقادیر نیترات ارزیابی شد. نتایج نشان داد که هر سه مدل هوش مصنوعی توانایی زیادی در ارزیابی آسیبپذیری آبخوان دارند، اما در این بین، مدل ماشین بردار پشتیبان در مرحلۀ آزمون برای هر سه قسمت شرقی، غربی و جنوبی دشت با کمترین مقدار RMSE بهترتیب 74/6، 93/3 و 78/3 و بیشترین مقدار R2 بهترتیب 73/0، 79/0 و 72/0نتایج بهتری را دربرداشت. براساس این مدل، قسمتهای شمالی و غربی دشت پتانسیل آلودگی بالایی دارد و باید محافظت بیشتری از این مناطق صورت گیرد.
آسیب پذیری آبخوان
دشت اردبیل
ماشین بردار پشتیبان
مدل دراستیک
هوش مصنوعی.
2015
09
23
311
324
https://ije.ut.ac.ir/article_57300_feb3634bf083c902c153c8c911d90232.pdf
اکوهیدرولوژی
اکوهیدرولوژی
2423-6098
2423-6098
1394
2
3
تأثیر عوامل اقلیمی و زمین شناسی بر کمّیت و کیفیت منابع آب زیرزمینی دشت مه ولات
هانیه
نجف زاده
غلامرضا
زهتابیان
حسن
خسروی
علی
گلکاریان
بهمنظور بررسی کمّیت و کیفیت آب زیرزمینی دشت مهولات با استفاده از دادههای سطح آب، هدایت الکتریکی و غلظت کل نمکهای محلول نقشۀ نوسانات سطح آب زیرزمینی و متغیرهای کیفی یادشده در سه دورۀ آماری 1380، 1386 و 1391در محیط نرمافزار Arc GIS9.3، با روش زمینآماری تهیه شد. در مرحلۀ دوم برای تعیین عوامل مؤثر بر تغییرات کمّی و کیفی آب زیرزمینی به بررسی عواملی همچون کاهش میزان بارش و خشکسالیها (با استفاده از نمودار شاخص بارش استاندارد)، شرایط زمینشناسی، رسوبشناسی (با ترسیم نقشۀ زمینشناسی منطقۀ مطالعاتی) و پیشروی جبهههای آب شور از کویرهای مجاور پرداخته شد. نتایج حاصل از تهیۀ نقشههای پهنهبندی مکانی کمّیت و کیفیت آب زیرزمینی نشان داد که سطح آب در بخش اعظمی از منطقه افت داشته است و دربارۀ متغیرهای هیدروشیمی آب زیرزمینی نیز مشخص شد که در طول دورۀ آماری بیشترین تمرکز متغیرهای یادشده در خروجی منطقه در بخشهای غرب و جنوب غرب محدوده قرار داشته و روند تغییرات بهطور معمول تا انتهای دورۀ آماری افزایشی و رو به حالت شوری بوده است. نتایج مؤثر تغییرات کمّی و کیفی آبهای زیرزمینی نشان داد که روند رو به رشد تعداد چاههای بهرهبرداری از راههای مختلف همچون افزایش اراضی باغی (بهخصوص پستهکاری) و در کنار آن کاهش بارش و خشکسالیهای اخیر، سبب افت سطح آب زیرزمینی در منطقه شده است که بهدنبال آن پیشروی جبهههای آب شور از کویرهای مجاور در جنوب و غرب منطقۀ مطالعاتی را از طریق مسیلها و کانالها تحت تأثیر قرار میدهد و کیفیت آنها کاهش مییابد. از طرفی این پهنهها از نظر کیفی با توجه به دانهریز بودن رسوبات و وجود املاح فراوان و رسوبات تبخیری بیشک سبب کاهش نفوذ و تغذیه از سطح سفرۀ آب زیرزمینی میشود. که در صورت ادامۀ این روند و انجامندادن اقدامات جدی و عملی برای کاهش برداشتهای بیرویه و به تعادل رساندن سفرۀ آب زیرزمینی، در آیندهای نهچندان دور علاوه بر ایجاد و تشدید آثار نامطلوب زیستمحیطی، شاهد آسیب شدید به کشاورزی منطقه خواهیم بود.
آب شور
پهنهبندی
خشکسالی
سازند
متغیر
2015
09
23
325
336
https://ije.ut.ac.ir/article_57301_59948751af697e0fc0deb0f44569f069.pdf
اکوهیدرولوژی
اکوهیدرولوژی
2423-6098
2423-6098
1394
2
3
مدیریت و پهنهبندی خشکسالی با استفاده از شاخصهای SPI و RDI (مطالعۀ موردی: استان مرکزی)
حسین
یوسفی
احمد
نوحه گر
زهرا
خسروی
مسعوده
عزیز آبادی فراهانی
خشکسالی، کمبود رطوبت مستمر و غیرطبیعی تعریف شده است و پدیدهای اجتنابناپذیر بهشمار میرود که بیشتر نقاط جهان با آن روبهروست. خشکسالی یکی از بلایای طبیعی است که خسارتهای فراوانی به انسان و اکوسیستمهای طبیعی وارد میآورد. در خشکسالی چهار ویژگی عمده مطالعه میشود که عبارتاند از شدت، مدت، فراوانی و گسترۀ خشکسالی که هدف از این تحقیق، تعیین شدت و مدت و گسترۀ خشکسالی در استان مرکزی است. بهمنظور بررسی و پهنهبندی خشکسالی، شاخصهای متنوعی ابداع شده است؛ یکی از آنها، شاخص بارش استاندارد و دیگری شاخص خشکسالی احیائی است. برای بررسی از 10 ایستگاه سینوپتیک با طول دورۀ آماری مشترک 13ساله (1379ـ 1392) در مقیاس زمانی ماهانه استفاده شد. پس از محاسبۀ شاخصها توسط نرمافزار drinc، نقشههای پهنهبندی خشکسالی بهطور مجزا برای منطقه توسط Arc GIS تهیه شد؛ ایستگاه آشتیان بیشترین شدت خشکسالی را در سال آبی 1386ـ 1387 و منطقۀ مربوط به ایستگاه کمیجان کمترین خشکسالی را در سال 1386ـ 1387 آبی داشتند. نقشۀ خشکسالی استان مرکزی با استفاده از شاخص بارش استاندارد و شاخص خشکسالی احیایی آسیبپذیری مناطق دشت در زمان وقوع خشکسالی را نشان میدهد. این مناطق در بخش مرکزی و غربی دشت واقع شدهاند که در این میان شهرهای اراک، کمیجان و شازند ریسکپذیری شایان توجهی دارند.
پهنه بندی خشکسالی
شاخص بارش استاندارد
شاخص خشکسالی احیایی
نرمافزار drinc
Arc GIS
2015
09
23
337
344
https://ije.ut.ac.ir/article_57302_888a7b5537e9d840703090d7fa2e6c6a.pdf
اکوهیدرولوژی
اکوهیدرولوژی
2423-6098
2423-6098
1394
2
3
چکیده های انگلیسی
2015
09
23
1
9
https://ije.ut.ac.ir/article_59961_46168b873609e4efec9e83a98f2850c6.pdf