2021-05-03T04:12:41Z https://ije.ut.ac.ir/?_action=export&rf=summon&issue=9961

2020-03-20 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1399 7 1 2020 03 20 1 3 https://ije.ut.ac.ir/article_79291_90726526a2130998f932538163200624.pdf

2020-03-20 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1399 7 1 محمد رضائی چرمهینی حسین یوسفی زینب منصوری پارسا حقیقی هدف از پژوهش حاضر، پیش‏بینی تغییرات اقلیمی و بررسی اثر تغییر احتمالی اقلیم روی مقادیر درجه- روز رشد و تعداد روز کل رشد گندم در استان فارس است. به این منظور، با استفاده از داده‏های اقلیمی سه ایستگاه سینوپتیک شیراز، لار و آبادۀ استان فارس و داده‏های دو مدل HADGEM2-ES و EC-EART تحت سناریوهای RCP45 و RCP85 ریزمقیاس شده‏اند. به‏منظور ریزمقیاس‌نمایی، از مدل آماری LARS-WG استفاده ‏شده است. نتایج نشان داد مدل LARS-WG ‌دقت مناسب در ریزمقیاس‌نمایی پارامترهای اقلیمی بارش، دمای کمینه و بیشینۀ استان فارس را دارد. دمای کمینه و بیشینۀ هر سه ایستگاه شیراز، لار و آباده تحت دو سناریوی RCP45 و RCP85 روندی افزایشی داشته است. مقدار افزایش دمای کمینۀ دورۀ پایه (1980ـ 2015) استان فارس نسبت به دورۀ 2021ـ 2040 برای سناریوی RCP45 و RCP85 به‌ترتیب برابر با 43/1 و 65/1 درجۀ سانتی‏گراد است. مقدار افزایش دمای بیشینۀ دورۀ پایه نسبت به این دوره برای سناریوی RCP45 و RCP85 به‌ترتیب برابر با 51/1 و 66/1 درجۀ سانتی‏گراد است. مقدار تغییرات بارش دورۀ پایه نسبت به دورۀ یادشده برای سناریوی RCP45 و RCP85 به‌ترتیب برابر با 93/2 و 95/1 درصد افزایش را نشان می‏دهد. در ادامه، با استفاده از معادلۀ ADP مقدار شاخص تعداد-روز تحت دو آستانۀ دمایی 4 و 25 درجۀ سانتی‏گراد برای بازۀ زمانی پایه و آینده (2021-2040) محاسبه و نتایج نشان داد درجۀ روزهای دورۀ رشد گندم (GDD) و تعداد روز کل دورۀ رشد (DAP) نسبت به دورۀ پایه به‌ترتیب روندی افزایشی و کاهشی داشته است. تعداد روز کل دورۀ رشد ایستگاه شیراز مدل HadGEM2-ES تحت دو سناریوی RCP45 و RCP85 از 244 (دورۀ پایه) به 169 و 165 کاهش داشته و برای ایستگاه آباده از 277 به 220 و 217 و برای ایستگاه لار از 198 به 143 و 145 کاهش داشته است. استان فارس تغییر اقلیم سناریوهای RCP ریزمقیاس‌نمایی GDD ADP‌ 2020 03 20 1 15 https://ije.ut.ac.ir/article_75816_f720eb050a0fafe53eefd39408808668.pdf

2020-03-20 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1399 7 1 محمد نبی جلالی مهدی سرائی تبریزی حسین بابازاده تغییرات اقلیمی می‏تواند تهدید بزرگی برای تنوع زیستی و یکپارچگی اکوسیستم‏ها‏ باشد. از این‏رو، ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ رﻓﺘﺎر ﻫﯿﺪروﻟﻮژﯾﮑﯽ ﺣﻮضهﻫﺎی آبخیز برای حفاظت و بازسازی اکوسیستم‏ها ضروری است. حوضۀ آبخیز سد لتیان به‏عنوان یکی از حوضه‏های کوهستانی کشور با وسعت تقریبی 710 کیلومترمربع در شمال شرق تهران و در غرب شهرستان دماوند واقع شده است. در پژوهش حاضر، برای ارزیابی رواناب و بیلان آبی بر اثر تغییرات اقلیمی، از مدل هیدرولوژیکی نیمه‏توزیعی SWAT براساس داده‏های جمع‏آوری‌شده طی سال‏های 1988ـ 2014 استفاده شده است. با توجه به ‏دقت زیاد مدل‌های سری CMIP5، خروجی‏های این مدل‏ها تحت دو سناریوی RCP2.6 و RCP8.5 برای آیندۀ نزدیک با استفاده از مدل اقلیمی LARS-WG به مدل وارد شد. نتایج شبیه‏سازی اقلیمی برای دورۀ 2021-2050 میلادی نشان داد میانگین دما با در نظر گرفتن سناریوی خوش‏بینانۀ RCP2.6، به‏طور متوسط  C°75/0 و در سناریوی بدبینانۀ RCP8.5،C° 45/1 افزایش خواهد یافت. همچنین، نتایج کاهش 2 درصدی بارش در سناریوی RCP8.5 و 5 درصدی بارش در سناریوی RCP2.6 را نشان داد. نتایج رواناب نیز بیانگر بیشترین تغییرات رواناب طی دورۀ آینده، در ماه می با 4/2 مترمکعب بر ثانیه کاهش و در ماه آوریل با 49/1 مترمکعب بر ثانیه افزایش در سناریوی خوش‏بینانه است. بیشترین کاهش رواناب نیز در سناریوی بدبینانۀ RCP8.5 در ماه‏های می و ژوئن پیش‏بینی شده که می‏تواند آثار بسیار بدی روی مقادیر آب ذخیره‌شده در مخزن سد تا شروع بارندگی‏های مجدد داشته باشد. میزان تبخیر و تعرق واقعی متوسط سالانه در سناریوی خوش‏بینانه با 3 میلی‏متر افزایش و در سناریوی بدبینانه با 8 میلی‏متر افزایش، تأثیر منفی روی منابع آب قابل‏ دسترس در حوضۀ آبریز خواهد گذاشت. نتایج تحقیق حاضر بر ضرورت اعمال سیاست‏های مناسب به‏منظور سازگاری تغییرات اقلیمی مبتنی بر اکوسیستم‏ها در مدیریت حوضۀ آبریز لتیان تأکید می‏کند. بیلان آب سد لتیان LARS-WG RCP SUFI2 2020 03 20 17 28 https://ije.ut.ac.ir/article_75817_3a83498fd34ee25553b4e0300d5cbc7f.pdf

2020-03-20 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1399 7 1 سعیده عابدزاده عباس روزبهانی علی حیدری امروزه پراکنش نامناسب بارش وکاهش نزولات جوی، به علاوۀ افزایش جمعیت و به تبع آن، افزایش مصرف و تقاضای آب، جامعه را به استفاده از طرح‌های توسعۀ منابع آب سوق داده است. همچنین، یکی از اهداف بلندمدت راهبردی آب کشور، برقرار کردن تعادل بین میزان تقاضای آب و منابع آب موجود با توجه به شاخص‏های اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی است. از این‌رو، تحلیل ریسک طرح‌های توسعۀ منابع آب با توجه به شاخص‏های توسعۀ پایدار ضرورت می‏یابد. در پژوهش حاضر برای نخستین‌بار، تکنیک تحلیل درخت خطا به منظور ارزیابی ریسک طرح‌های توسعۀ منابع آب، تحت چارچوب توسعۀ پایدار استفاده شده است. پس از تعیین رویداد رأس، عوامل منجر به وقوع آن شامل شکست شاخص‌های اجتماعی، اقتصادی، زیست‌محیطی و منابع آب، شناسایی شدند. مدل پیشنهادی در قالب مطالعۀ موردی برای طرح‌های توسعۀ منابع آب ناحیۀ 4 سواحل مکران تا شهر بندرعباس ارائه شد. پس از محاسبۀ عملکرد منطقه در ونسیم، احتمال شکست شاخص‌های توسعۀ پایدار براساس خروجی ونسیم برآورد شد و به عنوان ورودی درخت خطای پیشنهادی به کار رفت. نتایج مطالعۀ حاضر نشان داد احتمال شکست بهترین و بدترین سناریو و همچنین شرایط موجود برای نیازهای آتی، به‌ترتیب برابر 38، 90 و50 درصد برآورد شد. در نهایت، به دلیل ریسک زیاد محاسبه‌شده، به رتبه‌بندی رویدادهای پایه براساس سهمی که در وقوع رویداد رأس دارند، پرداخته شد. نتایج رتبه‏بندی نشان داد مؤثرترین رویدادهای پایه در بهترین سناریو به‌ترتیب، شکست اجتماعی و اقتصادی و در بدترین سناریو، شکست اقتصادی و اجتماعی هستند. تحلیل درخت خطا توسعۀ پایدار طرح‌های توسعۀ منابع آب ناحیه مکران ونسیم 2020 03 20 29 45 https://ije.ut.ac.ir/article_75818_cd18bdd1751d9f3a4867f883da702667.pdf

2020-03-20 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1399 7 1 زهرا نصیری علی طالبی سیل یکی از پدیده‏های پیچیده و مخرب طبیعی است که هرساله خسارت‌های سنگینی به وجود می‌آورد. از این‏رو، برای اجرای برنامه‏های کنترل سیلاب در بالادست حوضه‏های بزرگ باید چگونگی تأثیر آنها را بر سیلاب حوضه ارزیابی کرد. در تحقیق حاضر به اولویت‏بندی زیرحوضه‏‏ها از نظر سیل‏خیزی در حوضۀ آبخیز چنارسوخته با مساحت 036/141 کیلومترمربع با استفاده از نرم‏افزار HEC-HMS پرداخته ‏شده است. در تحقیق پیش رو پس از تهیۀ اطلاعات مورد نیاز برای تهیۀ هیدروگراف سیل، از روش شبیه‏سازی هیدرولوژیکی SCS در شبیه‏سازی تبدیل بارش به رواناب در سطح زیرحوضه‏ها و همچنین به‏منظور استخراج هیدروگراف سیل خروجی حوضه از روش SCS استفاده ‏شده است. اولویت‏بندی زیرحوضه‏ها از نظر سیل‏خیزی با به‏کارگیری مدل HEC-HMS و واسنجی لازم با پارامترهای تلفات اولیه، شمارۀ منحنی و زمان تأخیر صورت گرفت. همچنین، به‏منظور ارزیابی آثار سیل‏خیزی دو معیار فیزیکی شامل دبی اوج جریان و حجم جریان در نظر گرفته‏ شد. هیدروگراف‏های سیل متناظر با بارش، برای هر یک از زیرحوضه‏ها محاسبه شد و سپس با حذف متوالی زیرحوضه‏ها، میزان تأثیر هر یک از آنها در تولید سیل خروجی به دست آمد. با در نظر گرفتن شرایط پیشین خاک بر اساس مجموع بارندگی پنج روز قبل، شمارۀ منحنی در شرایط مرطوب و متوسط برای رویدادها محاسبه شد. نتایج نشان داد در رویدادهایی که با CN های کالیبره‌شده در شرایط متوسط اجرا شدند، زیرحوضۀ 5 ‌اولویت اول از نظر سیل‏خیزی دارد و در رویدادهایی که با CN های کالیبره‌شدۀ مرطوب اجرا شدند، زیرحوضۀ 6 ‌اولویت اول از نظر سیل‏خیزی دارد. اولویت‏بندی حوضۀ آبخیز چنارسوخته سیل‏خیزی مدل HEC-HMS 2020 03 20 47 57 https://ije.ut.ac.ir/article_75819_d3b89d3b8477cfb13f5f01b3481cb416.pdf

2020-03-20 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1399 7 1 محمد باقر بهشتی داود بهبودی نادر زالی فهیمه احمدزاده دلجوان سیستم‏ منابع آبی تحت تأثیر عوامل متعددی است که این عوامل می‏توانند در یک محیط جغرافیایی خاص یا در فضای گسترده‏تری تأثیر‏گذار باشند. گاه این تأثیر‏گذاری به گونه‌ای است که شرایط دستیابی به منابع آب سالم را با مشکلات گسترده‏ای روبه‌رو ساخته و کارایی برنامه‏ریزی و مدیریت منابع آبی را به چالش کشانده است. هدف از برنامه‏ریزی و مدیریت منابع آب، انطباق هر چه بیشتر تقاضای سیستم‏های اجتماعی- اقتصادی آب با عرضۀ آب از طریق کنترل و مدیریت اداری و بدون آسیب رساندن به پایداری اکوسیستم است. این امر می‏تواند با شناسایی عوامل کلیدی و اثرگذار چه از سوی عرضۀ آب و نیز از سوی تقاضای مصرفی بخش‏های مختلف جامعه میسر شود. از این‏رو، در مطالعۀ حاضر تلاش شده است تا بر مبنای دیدگاه مدیریت یکپارچۀ منابع آبی، متغیرهای کلیدی و پیشران‏های اثرگذار در آیندۀ منابع آب شهرستان تبریز در افق 1420 شناسایی شده و در نهایت راهبردهای سیاستی مناسب اعمال شود. بر این اساس، 46 عامل اولیه زیر نظر گروه خبرگان و با استفاده از روش مرور منابع و دلفی شناسایی شد. در ادامه، به منظور تعیین عوامل کلیدی در این سیستم با استفاده از ماتریس تأثیرات متقاطع 15 عامل معرفی شد. یافته‏های نهایی نشان می‌دهد عوامل زیست‏محیطی و اقتصادی بیشترین سهم را به عنوان متغیرهای اصلی در این مجموعه دارند و تأثیر بیشتری بر آیندۀ منابع آبی خواهند داشت و انتظار می‏رود پیشران سازندۀ منابع آبی شهرستان از بین مؤلفه‏های زیست‏محیطی و اقتصادی باشد. ‌عوامل پیشران مدیریت یکپارچۀ منابع آبی (IWRM) ماتریس تأثیرات متقاطع 2020 03 20 59 76 https://ije.ut.ac.ir/article_75821_bee0352181f9dbbb05d9441c8d002ccc.pdf

2020-03-20 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1399 7 1 حمزه مجددی ریزه ئی محمود حبیب نژاد روشن کاکا شاهدی بیسواجیت پرادهان جاری شدن سیل آثاری منفی بر محیط زیست، اقتصاد، جوامع انسانی و صنعت دارد. امروزه، کاربرد مدل‌های پیشرفتۀ سیلاب برای شناسایی مناطق حساس و بهبود سیستم مدیریت سیل رشد چشمگیری داشته است. در این میان، تعدادی از محققان با ترکیب برخی مدل‌‌ها به نتایج قابل قبولی برای شناسایی مناطق مستعد سیل دست یافتند. از آنجا که آبخیز کلات از منظر سیلاب به‌خصوص سیلاب‌های اخیر سال 1398 جزء مناطق پرخطر استان خراسان رضوی محسوب می‌شود و تا کنون نیز در آن از تکنیک‌های پیشرفته برای برآورد احتمال وقوع سیل استفاده نشده است، بنابراین مدل ترکیبی نسبت فراوانی- ماشین بردار پشتیبان FR-SVM برای مدل‌سازی سیلاب انتخاب شده و با مدل مستقل SVM مقایسه شد. پس از بررسی‌های صورت‌گرفته 73 نقطۀ سیل‌گیر ثبت شده و 15 عامل مؤثر بر وقوع سیل شامل بارش سالانه، زمین‌شناسی، کاربری اراضی/پوشش زمین، طول شیب، فاصله از رودخانه، تحلیل سایۀ پستی و بلندی‌ها، ارتفاع، شاخص همگرایی، تحدب و تعقر طولی و عرضی، شیب، شاخص قدرت جریان، شاخص زبری توپوگرافی، شاخص رطوبت توپوگرافی و عمق دره، در نظر گرفته شد. ارزیابی مدل‌‌ها توسط معیارهای مختلف سنجش دقت از جمله ضریب کاپا، ریشۀ میانگین مربعات خطا، منحنی مشخصۀ عملکرد سیستم و منحنی میزان پیش‌بینی، صورت گرفت. مدل FR-SVM با منحنی میزان پیش‌بینی 8862/0، دقت زیاد و کارایی بهتری را نسبت به SVM نشان داد. این نتایج می‌تواند برای مدیریت مناطق آسیب‌پذیر سیل و سایر کاربردهای منابع طبیعی استفاده شود. آبخیز کلات احتمال وقوع سیل ماشین بردار پشتیبان مدل ترکیبی سیلاب نسبت فراوانی 2020 03 20 77 95 https://ije.ut.ac.ir/article_75823_5d1ef0426d2d6b787b1afc0750e0e372.pdf

2020-03-20 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1399 7 1 محمدعلی جمالی زاده ام البنین بذرافشان رسولل مهدوی نجف آبادی علی آذره الهام رفیعی ساردوئی آگاهی از تغییرات بارش به عنوان یک مؤلفۀ هیدرولوژیکی در منابع آب، مهم و ضروری است تا با ارائۀ راه‏کارها و روش‏های مدیریتی مناسب، به بهره‏برداری مناسب از آب‏های زیرزمینی در مناطق خشک و نیمه‏خشک با توجه به کمبود بارش در این مناطق پرداخت. با توجه به اهمیت موضوع، در پژوهش حاضر پیش‏بینی نوسانات سطح آب زیرزمینی تحت تأثیر مدل‏های سری زمانی در دشت رفسنجان صورت گرفت. بارش آینده با استفاده از مدل ARIMA در نرم‏افزار EViews9 برای دورۀ 1396ـ 1402 پیش‏بینی شد. سپس، افت آب زیرزمینی نیز با استفاده از مدل آب زیرزمینی GMS در دورۀ پایه (1382ـ 1395) و نتایج حاصل از مدل ARIMA برای دورۀ آتی شبیه‏سازی شد. نتایج شبیه‌سازی افت آب زیرزمینی نیز نشان داد در تمامی منطقه افت سطح آب زیرزمینی در دورۀ آتی نسبت به دورۀ پایه رخ داده و بیشترین میزان افت آب زیرزمینی در بخش‏های جنوب غرب دشت صورت گرفته است و سالیانه حدود 130 میلیون مترمکعب اضافه‌برداشت از منابع آب زیرزمینی صورت می‏گیرد. در حالت کلی، آب زیرزمینی در ابتدای دوره بیشترین مقدار (سطح بالا) و در اواخر دورۀ آماری، کمترین مقدار (پایین‌ترین سطح) را داشته است. پس از مدل‏سازی سطح آب زیرزمینی برای دورۀ پایه، پیش‏بینی بارندگی حاصل از مدل ARIMA با فرض ثابت بودن میزان بهره‏برداری از آبخوان، بر مدل آب زیرزمینی اعمال شد. نتایج نشان داد کسری حجم آبخوان به میزان 09/1021 میلیون‌مترمکعب در سال پایانی مدل‏سازی (سال 1402) صورت گرفته است. همچنین، تغییرات سطح آبخوان دشت رفسنجان از سال 1382 تا سال 1402 بیان‌کنندۀ آن بود که با توجه به برآورد بارش حاصل از مدل ARIMA می‌توان گفت که سالانه به طور متوسط یک متر افت آبخوان در این دشت رخ خواهد داد. آب زیرزمینی دشت رفسنجان مدل ARIMA GMS 2020 03 20 97 109 https://ije.ut.ac.ir/article_75824_55a4977b377ac595a117a2b3aa53d795.pdf

2020-03-20 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1399 7 1 زهرا اطمینان میلاد رستمی کاظم نصرتی پدیدۀ فرسایش و انتقال رسوب از جمله فرایندهای هیدرودینامیکی مهمی است که بسیاری از سیستم‌های هیدرولیکی نظیر حوضه‌های آبریز، رودخانه، سواحل، بنادر، سدها، پل‌ها، جاده‌ها، کشتزارها و تأسیسات عمرانی را متأثر می‌سازد. در این میان، مطالعۀ ناپایداری کنارۀ رودخانه برای فعالیت مهندسی به منظور پایدارسازی کناره در برابر فرسایش از اقدامات ضروری است. بنابراین، در پژوهش حاضر ضریب ناپایداری رودخانۀ طالقان و راهکار مهندسی برای پایدارسازی کنارۀ آن با استفاده از مدل لین بررسی شد. به این منظور، کلیۀ پارامترهای مورد نیاز با استفاده از بررسی میدانی و تصاویر گوگل ارث اندازه‌گیری شد و در نهایت شیب، تنش برشی، زاویۀ شیب، ضریب پایداری ذره‌، ضریب پایداری و سپس اندازۀ پاره‌سنگ مؤثر برای سنگ‌چینی کناره‌های مقاطع مد نظر در رودخانۀ طالقان به دست آمد. با توجه به نتایج به‌دست‌آمده، بیشترین میزان فرسایش و در نتیجۀ آن، کمترین ضریب پایداری (0002/0 و 0001/0) و بزرگ‌ترین پاره‌سنگ در آستانۀ حرکت (33/0 و 48/0 متر) و مؤثر برای سنگ‌چینی مربوط به مقطع 4 در هر دو کناره است که به محدودۀ روستای گوران مربوط می‌شود و کمترین میزان فرسایش و در نتیجۀ آن، بیشترین ضریب پایداری (002/0 و 017/0) و کوچک‌ترین پاره‌سنگ در آستانۀ حرکت (75/0 و 95/0 متر) برای سنگ‌چینی مربوط به مقطع یک در محدودۀ روستای مهران است. از دلایل آن می‌توان اندازۀ ذرات کناره‌ها، شیب بستر، شیب کناره و عرض دبی لبالبی را بیان کرد. با توجه به موقعیت منطقه بهترین راه برای جلوگیری از فرسایش کناره‏ای ایجاد سنگ‌چین در کناره‌های با فرسایش زیاد است. اندازۀ پاره‌سنگ رودخانۀ طالقان ضریب پایداری فرسایش کناره‏ای مدل لین 2020 03 20 111 119 https://ije.ut.ac.ir/article_75825_91f0a23c31e0875a7d03f2615c11e13f.pdf

2020-03-20 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1399 7 1 علی محمدی حسین یوسفی ترویج تأمین انرژی از زیست‏توده برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‏ای، سبب تمرکز بر تولید محصولات مهم از منظر انرژی و در نهایت، افزایش مصرف آب شده است. از این‏رو، در پژوهش حاضر برای بررسی پیوند آب و انرژی زیستی، از شاخصی با عنوان «رد پای آب» استفاده شد. به این منظور، اطلاعات مرتبط با محصول ذرت دانه‏ای در دشت‏های استان خوزستان جمع‏آوری شد. براساس محاسبات انجام‌شده مشخص شد که رد پای آب محصول ذرت در سطح استان، میانگینی برابر با (m3/ton) 6/3355 دارد و رد پای آب زیست‏تودۀ آن نیز برابر با (m3/ton) 9/214 است. همچنین، بررسی رد پای آب انرژی زیست‏تودۀ ذرت نشان داد بیشترین و کمترین رد پای آب هر واحد از انرژی به‌ترتیب در دشت بهبهان (m3/GJ) 1/27 و در دشت عباس‏آباد (m3/GJ) 10 وجود دارد. بر این اساس، استان خوزستان با میانگین رد پای آب (m3/GJ) 13، وضعیت بهتری از منظر رد پای آب زیست‏تودۀ ذرت نسبت به کشورهایی نظیر زیمباوه، برزیل و آمریکا به‌ترتیب با رد پای آب برابر با 200، 39 و 18 (m3/GJ) دارد. با تهیۀ نقشۀ پتانسیل تولید انرژی زیست‏توده با رویکرد رد پای آب نیز مشخص شد که دشت‏های جنوب شرقی استان (به‏ویژه بهبهان، امیدیه، هندیجان)، به دلیل آنکه رد پای آب انرژی زیست‏تودۀ آنها ‌بین 12 تا 1/27 (m3/GJ) است، اولویت کمی برای تولید زیست‏توده دارند و در مقابل، دشت‏های شمالی و شرقی (به‏ویژه عباس‏آباد، اندیمشک، صیدون و قلعه تل) با رد پای آب انرژی زیستی 10 تا 9/10 (m3/GJ)، اولویت زیادی برای استفاده از زیست‏تودۀ ذرت برای تولید انرژی دارند. خوزستان ذرت زیست‏توده گازهای گلخانه‏ای 2020 03 20 121 129 https://ije.ut.ac.ir/article_75826_5f8f775e677e0295912580616fbbc29b.pdf

2020-03-20 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1399 7 1 رضا خسروی رضا حسن زاده مهدیه حسینجانی زاده صدیقه محمدی زیستگاه‏های تالابی مهم‏ترین اکوسیستم‏های طبیعی کرۀ زمین هستند و نتایج ‌بررسی تغییرات تالاب‏ها، یکی از نیازهای اساسی در مدیریت منابع طبیعی این زیست‌بوم‌های طبیعی است. هدف از انجام تحقیق حاضر، بررسی و مقایسۀ تغییرات تالاب‏های شهرستان پلدختر طی چهار دهۀ گذشته (1985تا 2018) با استفاده از تصاویر ماهواره‏ای لندست و کاربرد 7 شاخص پهنۀ آبی و گوگل ارث انجین است. این شاخص‏ها شامل AWEInsh، AWEIsh، NDWI، MNDWI، NDWI plus VI، mNDWI plus VI، LSWI plus VI می‌شود و در گوگل ارث انجین از Landsat Water Product استفاده ‏شده است. نتایج به‌دست‌آمده جنبه‏های مختلفی از توزیع فضایی و زمانی پهنۀ آبی تالاب‏ها را در ۳3 سال اخیر ترسیم می‏کند. مرز پهنۀ آبی تالاب‏ها با استفاده از شاخص‏های یادشده و سرویس گوگل ارث انجین استخراج شد و سپس، با داده‏های واقعی محدودۀ تالاب‏ها مقایسه شدند. نتایج نشان می‏دهد شاخص‏های AWEInsh و AWEIsh با صحت کلی 39/99 و 19/99 درصد و ضریب کاپای 94/0 و 91/0 بهترین شاخص‏ها برای تعیین پهنۀ آبی هستند و اعتبارسنجی نتایج به‌دست‌آمده از سرویس گوگل ارث انجین نشان‏دهندۀ 87 درصد صحت کلی و ضریب کاپای 86/0 است. این نتایج نشان می‌دهد شاخص‌های آب و گوگل ارث انجین ابزاری مفید برای شناسایی روند افزایشی و کاهشی سطح آب تالاب‌ها هستند که می‌توانند برنامه‌ریزان و سیاست‌گذاران را در حفاظت و مدیریت منابع طبیعی در منطقۀ مطالعه‌شده یاری رسانند. آب‌های سطحی تالاب‌های پلدختر تصاویر لندست شاخص پهنه‌های آبی Engine Google Earth 2020 03 20 131 146 https://ije.ut.ac.ir/article_75846_84594facc55b634ae18f62b032074f1b.pdf

2020-03-20 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1399 7 1 فریبرز محمدی علیرضا نفرزادگان محمد کاظمی ارزیابی ریسک شوری آبخوان به‏خصوص در مناطق نزدیک ساحل اهمیت زیادی دارد. در پژوهش حاضر تلاش شد از طریق ترکیب مدل‏ پتانسیل آسیب‏پذیری آبخوان و الگوریتم‏های یادگیری ماشین، چارچوب جامعی برای ارزیابی ریسک شوری در آبخوان سرخون واقع در استان هرمزگان ایجاد شود. در مرحلۀ نخست لایه‏های ورودی مورد نیاز برای تولید نقشۀ پتانسیل آسیب‏پذیری آبخوان براساس مدل دراستیک تهیه و ترکیب شد. سپس، با استفاده از سه الگوریتم یادگیری ماشین شامل جنگل تصادفی، افزایش گرادیان اکسترمم (XGBoost) و درختان رگرسیون جمع‏شدۀ بیزی (BART) و با استفاده از 12 فاکتور تأثیرگذار روی آب زیرزمینی از جمله رطوبت توپوگرافیک، خاک، پوشش گیاهی و عوامل دیگر، نقشۀ احتمال خطر شور شدن تهیه شد. قبل از مدل‏سازی آزمون هم‏خطی روی داده‏ها انجام شد و مشاهده شد که هم‏خطی در بین پارامترهای ورودی مدل‏ها وجود ندارد. ارزیابی کارایی مدل‏سازی با منحنی ویژگی عملگر نسبی ROC)) نشان داد هر سه الگوریتم دقت بسیار خوب و سطح زیرمنحنی AUC)) بیش از 90 درصد دارند. بنابراین، هر سه مدل بر اساس میزان سطح زیرمنحنی خود ترکیب شدند تا یک نقشۀ واحد برای احتمال وقوع خطر شوری به دست آید. در انتها، نقشۀ ریسک شوری براساس مقادیر آسیب‏پذیری، شوری و احتمال وقوع خطر تهیه شد. نقشۀ ریسک به‌دست‏آمده نشان داد قسمت‏های شرقی آبخوان ریسک شوری بسیار زیاد دارد که علت این امر تمرکز زیاد زمین‏های کشاورزی در این بخش دشت است. نتایج پژوهش حاضر نشان داد دستیابی به یک نقشۀ‏ قابل اتکا برای ارزیابی ریسک شوری آبخوان به وسیلۀ ترکیب مدل‏های یادگیری ماشین و مدل‏های آسیب‏پذیری آبخوان امکان‏پذیر است. آب‏ زیرزمینی خطر شوری جنگل تصادفی شاخص دراستیک پتانسیل آسیب‏پذیری 2020 03 20 147 163 https://ije.ut.ac.ir/article_75847_5f21445417496b8b3fcaddf0161279d8.pdf

2020-03-20 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1399 7 1 مهدی فولادی رسول مهدوی نجف آبادی مرضیه رضایی حمید مسلمی مدیریت پایدار تالاب‏ها با توجه به ترکیب ویژگی‏های اکوسیستم‏های آبی و خشکی در آنها به رویکردهای چندبخشی و علمی نیاز دارد. ‌پژوهش حاضر با هدف تدوین راهبردهای مدیریتی برای حفاظت تالاب جازموریان با استفاده از مدل‏های تصمیم‏گیری چندمعیاره طی دورۀ 1397ـ 1398 انجام گرفت. مطالعۀ حاضر از نوع ارزیابی‌ـ تحلیلی بوده که جمع‏آوری اطلاعات به صورت کتابخانه‏ای و اسنادی و میدانی بوده است. در مطالعۀ پیش رو ابتدا با استفاده از چارچوب DPSIR معیارهای بررسی‌شده تدوین شد. سپس، به دلیل اولویت‏بندی راهکارهای مدیریتی حفظ و احیای تالاب از روش واسپاس استفاده شد. همچنین، به دلیل استخراج راهبردها و تعیین چگونگی جهت‌دهی راهبردها برای مدیریت منابع آبی از روش سوات (SWOT) و ماتریس برنامه‏ریزی استراتژیک کمی (QSPM) استفاده شد. در ادامه، ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻣﺎﺗﺮﯾﺲﻫﺎی ارزیابی عوامل داخلی و خارجی، اﻣﺘﯿﺎز ﻋﻮاﻣﻞ داخلی ﺑﺮاﺑﺮ 254/0 و ﻋﻮاﻣﻞ خارجی 213/0به دست آمد ﮐﻪ ﻧﺸﺎن ﻣﯽ‌دﻫﺪ ﺑﺎﯾد راﻫﺒﺮدی تهاجمی اتخاذ شود، یعنی ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده قوت‌ها از فرصت‏ها بهره‏برداری کرد. ﻧﺘﺎﯾﺞ به‌دست‌آمده از ﻣﺪل واسپاس، به دلیل سنجش و تحلیل سلسله‌مراتبی راهکارهای مدیریتی نشان‌دهندۀ این موضوع است که به‌ترتیب حفظ و احیای پوشش گیاهی بومی با وزن 403/0، بیشترین اولویت و در صدر تحلیل سلسله‌مراتبی و سپس مشارکت مردمی در مدیریت حوضۀ آبریز با وزن 373/0، احداث آب‌بندهای کوچک به جای سدهای بزرگ با وزن 321/0، ایجاد اشتغال در بخش خدمات و صنایع دستی با وزن 291/0، کشت گیاهان به‌صرفه به لحاظ آب مجازی با وزن 234/0، سامان‏دهی چاه‏های حفرشده با وزن 223/0، استفاده از آب فاضلاب تصفیه‌شده برای آبیاری با وزن 219/0، گسترش استفاده از سیستم‏های نوین آبیاری با وزن 207/0، تعیین آب‌بهای واقعی در بخش کشاورزی با وزن 204/0، توسعه و گسترش کشت گلخانه‏ای و زیرپلاستیک با وزن 193/0و در نهایت، راهکار سیمان کردن، روپوش و لوله‌گذاری نهرها با اختصاص وزن 146/0 در کمترین میزان اولویت قرار گرفت. ارزیابی راهبردی محیط زیست اولویت‏بندی ماتریس برنامه‏ریزی استراتژیک کمی مدل DPSIR 2020 03 20 165 182 https://ije.ut.ac.ir/article_75848_81181709f86ad230581c1cca339a5599.pdf

2020-03-20 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1399 7 1 صالح طاهری زنگی عبدالرضا واعظی هیر در پژوهش حاضر عوامل مؤثر بر فرونشست سطح زمین در دشت شازند با به‌کارگیری روش وزن‌دهی و تحلیل سلسله‌مراتبی بررسی شده است. در این مدل هفت پارامتر مؤثر، محیط آبخوان، کاربری زمین، پمپاژ، تغذیه، ضخامت آبخوان، فاصله از گسل و افت سطح آب زیرزمینی طبق نظر کارشناسی ارائه‌شده، رتبه‌بندی و کلاسه‌بندی شد و از تلفیق این پارامترها در محیط ArcGIS نقشۀ آسیب‌پذیری دشت با شاخص بین 87 تا 170 به دست آمد. سپس، به‌منظور بهینه‌سازی و تطابق بیشتر، هفت لایۀ مؤثر بر فرونشست فازی‌سازی‌ شده و نقشۀ نهایی تهیه شد. در مرحلۀ بعد، با اعمال وزن‌های کارشناسی به روش AHP نیز نقشۀ نهایی پتانسیل فرونشست تهیه شد. میزان آسیب‌پذیری فرونشست دشت با تلفیق لایه‌ها در محیط Arc GIS طی یک سال (1395-1396) به دست آمد و برای صحت‌سنجی این مدل از نقشۀ ماهواره‌ای InSAR استفاده شد. برای بهبود نتایج به‌دست‌آمده و بهینه‏سازی وزن‏های اعمال‌شده از روش‌های وزن‌دهی و فازی با تحلیل سلسله‌مراتبی استفاده شد. نتایج به‌دست‌آمده از تحقیق حاضر نشان می‌دهد هر سه روش همبستگی تقریباً یکسانی با داده‌های ماهواره‌ای دارند و از بین آنها، روش فازی بیشترین همبستگی را با داده‌های ماهواره‌ای و فرونشست واقعی نشان می‌دهد. بر اساس این مدل، نواحی شمالی و شمال غربی در معرض فرونشست قرار دارند. شایان یادآوری است که پالایشگاه شازند در منطقه‌ای با پتانسیل فرونشست زیاد قرار دارد و باید برنامه‌های مدیریتی لازم برای کنترل فرونشست در این نواحی اعمال شود. پتانسیل فرونشست دشت شازند مدل وزن‌دهی نقشۀ ماهوارۀ InSAR 2020 03 20 183 194 https://ije.ut.ac.ir/article_75849_e47d7df10e3776a1512179462b167c9d.pdf

2020-03-20 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1399 7 1 ارسلان بی نیاز محمود احمدپور برازجانی سامان ضیایی حمید محمدی بیشترین مصرف آب در مصارف کشاورزی و آبیاری مزارع است که حدود 70 درصد از کل آب شیرین جهان را در بر می‏گیرد. به دلیل رشد سریع جمعیت، افزایش شهرنشینی و همچنین تغییرات اقلیمی، منابع آب در سراسر جهان کمیاب شده است. در پژوهش حاضر آثار بالقوۀ قیمت‏گذاری آب بر افزایش کارایی، بهبود عدالت و انصاف در تخصیص آب و پایداری منابع آب‌های سطحی و زیرزمینی بررسی شده است. داده‏های مورد نیاز تحقیق از طریق پرسشنامه و مصاحبۀ حضوری با کشاورزان مناطق مختلفی که کشاورزان در آن ناحیه به صورت تعرفه هزینه‏های مربوط به آبیاری را پرداخت می‏کنند، جمع‏آوری شد. نتایج نشان داد برای مزارع تولیدی، از بین 139 مزرعه، تعداد 14 مزرعه در مصرف آب به صورت کاملاً کارا عمل کرده و مقدار آب اضافی مصرف‌شده برای این تعداد از مزارع برابر صفر است. نتایج به‌دست‌آمده از تخمین آب اضافی دامداری نشان می‏دهد از بین 112 دامدار، فقط 19 دامدار مصارف آب کاملاً کارا داشته‏اند و آب اضافی مصرف نکرده‏اند. نتایج به‌دست‌آمده از تخمین آب اضافی باغداران نشان می‏دهد از بین 112 باغدار، فقط 16 باغدار مصرف آب کاملاً کارا داشته‏اند و آب اضافی مصرف نکرده‏اند. نتایج شاخص پایداری نشان داد اگر کشاورزان و دامداران در مصرف آب بهینه‏تر عمل کنند و هدررفت آب را کاهش دهند، شاخص پایداری برای آنها افزایش می‏یابد. نتایج الگوی VAR نشان‌دهندۀ بردار تعادلی بود که این بردار رابطۀ تعادلی بلندمدت بین سیاست قیمت‏گذاری و تولیدات بخش کشاورزی را نشان می‌دهد. به بیانی دیگر، نتایج به‌وضوح گویای آن است که سیاست قیمت‏گذاری آب سبب افزایش تولیدات کشاورزی در واحدهای مورد مطالعه شده است. پایداری آب تحلیل پوششی داده‌ها قیمت‌گذاری آب مدل VAR 2020 03 20 195 207 https://ije.ut.ac.ir/article_75850_91f7a7b7ed0fd1f0b629b48d5c725203.pdf

2020-03-20 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1399 7 1 صادق پرتانی روح اله نوری سید هادی ابطحی هدف اصلی پژوهش حاضر، بررسی ارتباط کلیفرم کل (TC) و کلیفرم مدفوعی (FC) با پارامترهای فیزیکی و شیمیایی آب در اعماق مختلف مخزن سد سبلان در شرایط لایه‏بندی حرارتی تابستانه است. به این منظور، نمونه‏برداری از اعماق مختلف سد در ماه‏های خرداد، تیر و مرداد که سد در شرایط لایه‏بندی شدید حرارتی بود، انجام شد. سپس، در هر نمونه پارامترهای pH، TC، FC، هدایت الکتریکی (EC)، فشار (P)، فسفر کل (TP)، کل جامدات محلول (TDS)، اکسیژن محلول (DO) و دمای آب (T) اندازه‏گیری شد. نتایج بررسی‏های اولیه نشان داد با افزایش عمق در ستون آب پارامترهای pH، DO و T کاهش یافته و از طرف دیگر EC، TDS و TP افزایش می‏یابند. نتایج به‌دست‌آمده از روش‏های تحلیل آماری چندمتغیره مانند خوشه‏بندی، همبستگی زوجی و رگرسیون چندمتغیره خطی بیانگر تأثیرپذیری TC و FC از تغییرات P و TDS بود. از طرفی، با حرکت از سطح به سمت کف مخزن سد، پراکنش کلیفرم‏ها کاهش یافت، که افزایش و کاهش کلیفرم به‏صورت نامتوازن است و نمی‏توان الگوی خاصی برای پراکنش آنها در نظر گرفت. با توجه به آنالیز روابط به‌دست‏آمده مشخص شد 58 درصد از تغییرات TC و 59 درصد از تغییرات FC در صورت اطلاع از مقادیر TDS و P، قابل پیش‏بینی هستند. همچنین، نتایج تحقیق حاضر مشخص کرد که FC و TC با T، Do و pH رابطۀ مستقیم دارند و رابطۀ آنها با EC، TDS و P ‌معکوس است. حفاظت کیفی دریاچۀ سد کلیفرم‏های کل کلیفرم‏های مدفوعی لایه‌بندی بیولوژیکی 2020 03 20 209 222 https://ije.ut.ac.ir/article_75851_7ca515400fdd7a9bf7205fd1e43ca8a1.pdf

2020-03-20 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1399 7 1 زهرا سبحانیه محمد حسین نیک سخن بابک امیدوار طالقان‌رود به دلیل منتهی شدن به سد طالقان که تأمین‏کنندۀ آب شرب این منطقه و نیز بخشی از شهر تهران است و نیز به دلیل استقرار مناطق مسکونی زیاد در حاشیۀ آن، یکی از رودخانه‏های مهم کشور محسوب می‏شود. داده‏های بلندمدت دبی رودخانه برای طراحی ایستگاه‏های برق‏آبی و مدیریت منابع آب ضروری‌اند. در جایی که ایستگاه‏های پایش موجود پراکنده است و نمی‏تواند داده‏های هیدرولوژیکی کافی برای حوضه فراهم کند، مدل‏های بارش-رواناب ابزارهایی پرکاربرد برای گسترش دادن داده‏های هیدرولوژیکی در زمان و مکان هستند. در مقالۀ حاضر امکان‏پذیری اعمال مدل مفهومی بارش-روانابی با نام HYMOD، به حوضۀ آبریز رودخانۀ طالقان بررسی شد‌. همچنین، سه روش تخمین بیزین برای برآورد عدم قطعیت‏های پارامتری برای کالیبراسیون مدل و تحلیل عدم قطعیت به‏کار گرفته شد. نتایج نشان می‏دهند با استفاده از این روش و پس از اعمال صحت‏سنجی، دبی تخمینی به طور رضایت‏بخشی با دبی مشاهداتی تطابق دارند؛ که بیانگر این است که شبیه‏سازی حوضۀ یادشده با استفاده از این مدل هیدرولوژیکی به‌خوبی انجام شده است و اعمال HYMOD برای تخمین سری‏های زمانی طولانی از دبی رودخانه در محدودۀ مطالعه‌شده، نتایج منطقی ارائه می‏دهد. حوضۀ آبریز طالقان‏رود روش بیزین بارش رواناب عدم قطعیت HYMOD 2020 03 20 223 236 https://ije.ut.ac.ir/article_75852_3bcce159a28bffcc2b0dfac59adb3e52.pdf

2020-03-20 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1399 7 1 زهرا اژدری ام البنین بذرافشان مرضیه شکاری حسین زمانی همبستگی میان مشخصه‏های خشکسالی زیاد است. تحلیل‏های تک‌متغیرۀ خشکسالی قادر به وارد کردن تأثیرات این همبستگی در محاسبات نیستند. بنابراین، بهترین روش برای پایش خشکسالی، تحلیل هم‌زمان مشخصه‏های آن است. هدف از ‌تحقیق حاضر، بررسی خشکسالی هیدرولوژیکی در حوضۀ آبخیز کل مهران و بندر سدیج است. به این منظور، از توابع کاپولای تجربی برای محاسبۀ تابع توزیع تجمعی رواناب و محاسبۀ شاخص کمبود هم‌زمان (JDI) استفاده شد. بعد از محاسبۀ JDI، سه مشخصۀ شدت، مدت و بزرگی خشکسالی استخراج شده و کاپولاهای تئوری خانوادۀ ارشمیدسی و بیضوی بر آنها برازش داده شد. سپس، کوپل سه‌متغیرۀ مشخصه‏های خشکسالی صورت پذیرفت. نتایج بررسی JDI و SRI-12 در منطقۀ مطالعه‌شده نشان داد شاخص کمبود هم‌زمان، برای پایش خشکسالی هیدرولوژیکی مناسب است و تخمین دقیق‏تری نسبت به SRI-12 از خشکسالی می‏دهد. نتایج نشان داد دورۀ بازگشت سه‌متغیرۀ هم‌زمان مقادیر بزرگ‌تری را نسبت به دورۀ بازگشت سه‌متغیرۀ شرطی نشان می‏دهد. بنابراین، احتمال هم‌زمان یا شرطی با مقادیر زیاد و یا کم دورۀ بازگشت، برای پیش‌آگاهی از وقایع خشکسالی بسیار بااهمیت است، چرا که با کم‏برآورد یا بیش‌برآورد خطر خشکسالی، در بررسی تأثیر منفی خشکسالی بر منابع طبیعی، رطوبت خاک و کیفیت آب، بسیار کارا هستند. در مجموع، کاپولاهای چندبعدی می‏توانند روشی مطمئن برای حل رابطۀ پیچیده و غیرخطی بین مشخصه‏های خشکسالی و ارائۀ یک شاخص جامع خشکسالی فراهم کنند. تابع کاپولا خشکسالی هیدرولوژیکی‌ شاخص کمبود هم‌زمان مشخصه‏های خشکسالی 2020 03 20 237 249 https://ije.ut.ac.ir/article_75853_4ee21908a2b2ef8cf6d3d59d03d9cc72.pdf

2020-03-20 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1399 7 1 حسین یوسفی حجت اله یونسی بابک شاهی نژاد آزاده ارشیا حافظ میرزاپور یزدان یاراحمدی مکان‏یابی مناطق مناسب برای احداث سازه‏های پخش سیلاب و نفوذ آب به داخل سفره‏‏های زیرزمینی با هدف ذخیرۀ رواناب‏ها و افزایش ذخایر آب زیرزمینی به منظور تأمین آب مورد نیاز برای اهداف مختلف و نیز کنترل خسارت‌های ناشی از سیل، اهمیت و ضرورت زیاد این مطالعات را برای حفاظت از منابع طبیعی و انسانی نشان می‏د‏هد. در پژوهش حاضر، تلاش شده است تا مکان‏های مناسب برای پخش سیلاب در حوضۀ آبخیز خرم‏آباد ارائه شود. به این منظور پارامترهای کاربری اراضی، ارتفاع، تراکم زهکشی، زمین‏شناسی، فاصله از مناطق مسکونی، فاصله از رودخانه، فاصله از جاده، شیب، رده‏های خاک، بافت خاک، هدایت الکتریکی و ضخامت غیراشباع در محیط ArcGIS10.5 تهیه و بررسی شدند. ابتدا پارامترهای مد نظر با استفاده از روش Fuzzy بین صفر و یک قرار گرفتند و سپس، با استفاده از تحلیل سلسله‌مراتبی، مقایسۀ زوجی متغیرها به‏صورت طبقه‏بندی کمی، صورت گرفت و سپس با استفاده از نرم‏افزار Expert Choice که اصول آن بر اساس روش AHP استوار است، وزن هریک از معیارها به دست آمد. پارامترهای فاصله از مناطق مسکونی، کاربری اراضی و ضخامت غیراشباع مؤثرترین معیارها در مطالعۀ حاضر بودند. درنهایت، با استفاده از تکنیک‏های ArcGIS10.5 و با ترکیب خطی-وزنی، مکان‏یابی برای پخش سیلاب انجام شد. نتایج نشان داد طبق نقشۀ نهایی پخش سیلاب، 99/13 درصد از حوضۀ آبخیز خرم‏آباد، مطلوبیت مناسب و 04/26 درصد مطلوبیت متوسط برای احداث سازه‏هایی با هدف پخش سیلاب دارد. این مناطق را می‏توان در برنامه‏ریزی‏های اقدامات لازم برای پخش سیلاب در این منطقه در نظر گرفت. روش AHP مدل Fuzzy مکان‏ یابی مهار سیل GIS 2020 03 20 251 261 https://ije.ut.ac.ir/article_75854_750b9256e4c0374278c0439f525663cb.pdf

2020-03-20 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1399 7 1 سعید مظفری محمد ابراهیم بنی حبیب سامان جوادی حمید کاردان مقدم ‌آب‌های ‏زیرزمینی یکی از منابع مهم تأمین آب به‌خصوص در مناطق خشک و کم‌بارش به ‏شمار می‏رود. از این‏رو، تعیین کیفیت و پیش‏بینی آن امری ضروری است. مطالعۀ حاضر به ارزیابی کیفیت منابع آب ‏زیرزمینی و پیش‏بینی آن در آبخوان زنجان می‏پردازد. شاخص GWQI در پژوهش‌های پیشین، وزن‌دهی ساده بر پایۀ دیدگاه‌های کارشناسی بوده است. از این‌رو، در شاخص جدید (C-GWQI) برای تعیین وزن‏ها، از روش آنتروپی شانون و از تصمیم‏گیری چند‏معیارۀ COPRAS، به منظور توسعۀ این شاخص استفاده شد. با تعریف دو محدودۀ کیفی مجاز و مطلوب برای مصارف شرب طبق استاندارد WHO، کیفیت آبخوان در سه محدودۀ مطلوب، مجاز و غیرمجاز برای طبقه‏بندی آب شرب استفاده شد. نتایج نشان داد در همۀ دوره‏های زمانی سطح کیفیت آب ‏زیرزمینی در محدودۀ شهری پایین‏تر از سایر نقاط است. با این حال، در بیشتر چاه‏های بررسی‌شده، کیفیت آب برای شرب ارزیابی مطلوب شد. شاخص توسعه داده‌شده با استفاده از مدل شبکۀ بیزین تحت ۸ راهبرد ساختاری ارزیابی و پیش‏بینی شد و از بین راهبردهای مختلف، با توجه به معیارهای میانگین مطلق خطای نسبی (MARE) و ضریب همبستگی (R) راهبرد برتر انتخاب شد. راهبرد برتر کیفیت آب‏ زیرزمینی در مرحلۀ آموزش و آزمون به‌ترتیب دارای مقادیر ۹۳۲/۱ و ۹۹۲/۰ درصد از نظر شاخص MARE ارزیابی شد. پارامترهای پیش‏بینی‌کنندۀ راهبرد منتخب شامل آب‏ برگشتی، تخلیه، بارش، دما و کیفیت این ماه توانستند با دقت زیادی کیفیت ماه بعد را پیش‏بینی کنند. نتایج مطالعۀ حاضر می‏تواند به مدیران برای حفظ و مدیریت بهتر آبخوان کمک کند. آبخوان زنجان شبکۀ بیزین کیفیت آب ‏زیرزمینی COPRAS 2020 03 20 263 275 https://ije.ut.ac.ir/article_75855_f9671a665c5612151ec969337df48f05.pdf

2020-03-20 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1399 7 1 سکینه حاتمی محمد ابراهیم بنی حبیب جابر سلطانی هدف از پژوهش حاضر، ارزیابی تلفات تبخیر و تراوش در روش‏های مختلف بهره‏برداری از مخازن سدهاست. در تحقیق حاضر برای ارزیابی شاخص‏های تلفات آب و کمبود و شاخص‏های کارایی مخزن طی سال‌های 1390-1397، ابتدا روش بهره‏برداری گرادیان کاهشی تعمیم‏یافته تدوین شد. سپس، این شاخص‏ها به ازای روش‏های گرادیان کاهشی تعمیم‏یافته، بهره‏برداری فعلی و منحنی فرمان پیشنهادی برآورد شده و با هم مقایسه ‌شدند. برای برآورد دقیق تراوش، از واسنجی مدل‌سازی عددی Seep/w با استفاده از پیزومترهای موجود استفاده شد. نتایج به‌دست‌آمده نشان داد روش بهره‏برداری گرادیان کاهشی تعمیم‏یافته (GRG) نسبت به روش بهره‏برداری استاندارد از نظر شاخص‏های تراوش، تبخیر و کمبود سالانه به‌ترتیب به میزان 86/67، 24/54 و 68/67 درصد بهبود یافته است. از نظر شاخص‏های اعتمادپذیری، برگشت‏پذیری، آسیب‏پذیری و انعطاف‏پذیری به‌ترتیب به میزان 95/368، 26/110، 68/67 و 40/4750 درصد بهبود یافته است. همچنین، این روش نسبت به روش بهره‏برداری فعلی از نظر شاخص‏های تبخیر و کمبود سالانه به‌ترتیب به میزان 88/15 و 86/41 درصد بهبود یافت. از نظر شاخص‏های اعتمادپذیری، برگشت‏پذیری، آسیب‏پذیری و انعطاف‏پذیری به‌ترتیب به میزان 54/25، 34/30، 86/41 و 15/125 درصد بهبود یافته و شاخص تراوش این روش نسبت به روش بهره‏برداری فعلی 65/18 درصد افزایش داشته است. بنابراین، روش بهره‏برداری بهینۀ گرادیان کاهشی تعمیم‏یافته نسبت به دو روش‏ بهره‏برداری منحنی فرمان و فعلی به صورت مطلوبی در بهبود شاخص‏های کمبود، تلفات تبخیر و انعطاف‏پذیری مخزن سد مؤثر بوده و پیشنهاد می‏شود برای کاهش تلفات تبخیر و کمبود تأمین و بهبود کارایی مخزن، از این روش در سایر مخازن استفاده شود. تبخیر تراوش سد پیشین روش بهره‏برداری گرادیان کاهشی تعمیم‏یافته منحنی فرمان 2020 03 20 277 290 https://ije.ut.ac.ir/article_75856_9d24f0d0f1032309bf534bbd4b58e030.pdf

2020-03-20 10.22059

اکوهیدرولوژی اکوهیدرولوژی 2423-6098 2423-6098 1399 7 1 2020 03 20 1 20 https://ije.ut.ac.ir/article_79290_8d63378436d1fd7b95d6d04a6debaf83.pdf