انجمن آبخیزداری ایران مجله اکوهیدرولوژی 2423-6098 12 4 2025 12 22 Flood Hazard Spatial Zoning and Critical Area Assessment for Sustainable Management and Development (Case Study: Kelaroud Babol Watershed, Mazandaran Province) پهنه‌بندی مکانی خطر سیلاب و ارزیابی مناطق بحرانی در راستای مدیریت و توسعه پایدار ( مطالعه موردی: حوزه آبریز کلارود بابل، استان مازندران) 1025 1049 106175 10.22059/ije.2026.405335.1893 FA سید اسدالله حجازی دانشیار دانشگاه ژئومورفولوژی، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران معصومه رجبی استاد دانشگاه ژئومورفولوژی، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران سبیکه روحانی زاده دانشجوی دکتری رشته ژئومورفولوژی، دانشکده برنامه ریزی وعلوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Journal Article 2025 09 30 <strong>Research Topic:</strong> Flood hazard assessment is essential for mitigating the increasing impacts of floods intensified by climate change and land‑use alterations. The Kelarud –Babol watershed in northern Iran is highly vulnerable due to its geomorphological and climatic characteristics.<br /><strong>Objective:</strong> This study aims to evaluate spatial flood hazard susceptibility and identify the most influential conditioning factors using the Evidential Belief Function (EBF) model within a GIS environment.<br /><strong>Method:</strong> Historical flood occurrence data from 2024–2025 were used as training samples. Conditioning factors including elevation, slope, aspect, distance from river, drainage density, and Topographic Wetness Index (TWI) were derived from a digital elevation model. The EBF model, based on Dempster–Shafer evidence theory, was applied to assess the contribution of each factor. Model performance was validated using the Receiver Operating Characteristic (ROC) curve and the Area Under the Curve (AUC).<br /><strong>Results:</strong> The results indicated that distance from river, slope, and elevation were the most significant factors influencing flood occurrence. The flood susceptibility map showed a strong spatial agreement with observed flood events. The EBF model achieved a high predictive accuracy with an AUC value of 94/0.<br /><strong>Conclusions:</strong> The findings confirm that the EBF model is a reliable and efficient tool for flood hazard zonation and can support flood risk management and spatial planning in flood‑prone watersheds. <strong>موضوع: </strong>پهنه‌بندی خطر سیلاب و شناسایی مناطق بحرانی با استفاده از مدل تابع شواهد قطعی (EBF) در محیط GIS (حوضۀ آبریز کلارود بابل)<br /><strong>هدف: </strong>با توجه به افزایش فراوانی و شدت سیلاب‌ها تحت تأثیر تغییرات اقلیمی و تغییر کاربری اراضی، این پژوهش با هدف پهنه‌بندی مکانی خطر سیلاب و تحلیل عوامل مؤثر بر سیل‌خیزی در حوضۀ آبریز کلارود بابل، با بهره‌گیری از مدل تابع شواهد قطعی (EBF) در محیط GIS انجام شد.<br /><strong>روش تحقیق: </strong>در این مطالعه، داده‌های مکانی، توپوگرافی و هیدرولوژیکی سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ گردآوری شد. نقاط وقوع سیلاب‌های گذشته به‌ عنوان داده‌های آموزشی استفاده شد. متغیرهای ارتفاع، شیب، جهت شیب، فاصله از رودخانه، تراکم زهکشی و شاخص رطوبت توپوگرافی (TWI) از مدل رقومی ارتفاع استخراج و به‌عنوان ورودی‌های مدل EBF به‌ کار گرفته شدند. پردازش و مدل‌سازی در محیط ArcGIS انجام شد و دقت مدل با استفاده از منحنی ROC و شاخص AUC ارزیابی شد.<br /><strong>یافته‌ها: </strong>نتایج نشان داد فاصله از رودخانه، شیب و ارتفاع بیشترین نقش را در وقوع سیلاب دارند. مناطق کم‌ارتفاع با شیب نسبتاً زیاد و مجاور آبراهه‌ها بالاترین خطر سیلاب را نشان دادند. بیشترین وزن به فاصله از رودخانه (0.36) و کمترین وزن به شاخص TWI (0.09) اختصاص یافت. ارزیابی دقت مدل EBF با مقدار AUC برابر 0.94 بیانگر عملکرد بسیار مطلوب مدل در تفکیک مناطق پایدار، متوسط و بحرانی سیلابی است.<br /><strong>نتیجه‌گیری: </strong>یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد مدل EBF ابزاری کارآمد و دقیق برای شناسایی مناطق مستعد سیلاب در حوضۀ کلارود است. نتایج این مطالعه می‌تواند در مدیریت ریسک سیلاب، برنامه‌ریزی کاربری اراضی و تصمیم‌گیری‌های مدیریتی مورد استفاده قرار گیرد. همچنین، ترکیب مدل EBF با روش‌های فازی و هوش مصنوعی می‌تواند دقت پیش‌بینی سیلاب را در حوضه‌های مرطوب شمال کشور افزایش دهد. https://ije.ut.ac.ir/article_106175_86b1a114d5de69354af4b9a73ee82e0c.pdf