انجمن آبخیزداری ایران مجله اکوهیدرولوژی 2423-6098 مقالات آماده انتشار 2026 07 29 Analysis of Socio-Economic Drivers of Stakeholder Participation in Watershed Governance (Case Study: Tochal–Pakdasht Watershed) تحلیل پیشران‌های اقتصادی - اجتماعی مشارکت ذینفعان در حکمرانی حوزه‌های آبخیز (مطالعه موردی: حوزه آبخیز توچال - پاکدشت) 108157 10.22059/ije.2026.418383.1920 FA حسین مرادی گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران. هدی قاسمیه گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران. 0000-0001-5208-2819 سید حسن علوی نیا گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران. 0000-0002-3471-4250 Journal Article 2026 07 12 Land degradation, accelerated soil erosion, and flash floods have necessitated extensive watershed management in Iran's semi-arid watersheds, yet long-term sustainability depends on local participation and satisfaction. This descriptive-analytical study assessed participation and satisfaction among rural residents of the Touchal-Pakdasht watershed. Data were collected via structured questionnaires and face-to-face interviews with 207 household heads across three villages using stratified random sampling and analyzed with SPSS. Results showed relatively favorable mean participation (3.78/5) and satisfaction (3.65/5). Executive participation scored highest (4.02), while monitoring-evaluation scored lowest (3.13). Social satisfaction (3.72) exceeded environmental (3.61) and economic satisfaction (3.59). A significant positive correlation between participation and satisfaction was confirmed (r=0.681). Significant spatial differences in participation emerged, with the upstream village scoring highest and the downstream village lowest. Education (r=0.42), prior project exposure (r=0.42), and income (r=0.31) showed the strongest correlations with participation. The regression model identified monthly income (β=0.278), occupation (β=0.226), and land and livestock ownership (β=0.221) as significant predictors of satisfaction. These findings indicate participation remains limited to information and implementation phases, with sharp decline in strategic decision-making. Reforming the current top-down, engineering-oriented approach toward participatory management through rural advisory councils, targeted economic incentives, and transparent reporting mechanisms is recommended. تخریب اراضی و وقوع سیلاب در حوزه‌های آبخیز نیمه‌خشک ایران، اقدامات آبخیزداری گسترده‌ای را ضروری ساخته، اما پایداری آن‌ها به مشارکت و رضایت جوامع محلی وابسته است. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی، مشارکت و رضایت ساکنان روستایی حوزه توچال-پاکدشت را ارزیابی می‌کند. داده‌ها با پرسشنامه و مصاحبه با ۲۰۷ سرپرست خانوار در سه روستا با نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌بندی‌شده گردآوری و با SPSS تحلیل شد. نتایج نشان داد میانگین مشارکت (78/3 از ۵) و رضایت (65/3 از ۵) نسبتاً مطلوب است. مشارکت اجرایی بیشترین (02/4) و نظارتی-ارزیابی کمترین میانگین (13/3) را داشت. رضایت اجتماعی (72/3) بالاتر از زیست‌محیطی (61/3) و اقتصادی (59/3) بود. همبستگی مستقیم و معناداری میان مشارکت و رضایت تأیید شد (681/0=r). تفاوت معنادار مکانی در مشارکت نیز مشاهده شد، به‌طوری‌که روستای بالادست بیشترین و پایین‌دست کمترین امتیاز را داشت. تحصیلات (42/0=r)، سابقه مواجهه با طرح‌ها (42/0=r) و درآمد (31/0=r) قوی‌ترین همبستگی رابا مشارکت داشتند. مدل رگرسیون، درآمد (278/0=β)،نوع شغل (226/0=β) ومالکیت زمین و دام (221/0=β) را پیش‌بینی‌کننده‌های معنادار رضایت معرفی کرد. این یافته‌ها نشان می‌دهد مشارکت به اطلاع‌رسانی و اجرا محدود و در تصمیم‌گیری راهبردی ضعیف است.اصلاح رویکرد مهندسی‌محور فعلی و گذار به مدیریت مشارکتی از طریق شوراهای روستایی، مشوق‌های اقتصادی و سازوکارهای گزارشدهی شفاف پیشنهاد می‌شود.