انجمن آبخیزداری ایران مجله اکوهیدرولوژی 2423-6098 2 4 2015 12 22 Separation of the effects of climate variability and human activities on runoff of Bakhtegan Basin جدا‏سازی اثرات تغییر‌پذیری اقلیمی و فعالیت‏‏های انسانی بر رواناب حوضۀ آبخیز بختگان 445 454 58070 10.22059/ije.2015.58070 FA حمیدرضا قره‌چایی دانشجوی دکتری، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج علیرضا مقدم نیا دانشیار، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج 0000-0002-9058-442X آرش ملکیان دانشیار، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج آزاده احمدی استادیار، دانشکدۀ عمران، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان Journal Article 2015 12 08 Arid and semi-arid ecosystems are very sensitivity to changes. Fluctuations in climate variables and increasing human activities; result in the changes in hydrological processes of these ecosystems, and consequently, their structures degradation. In this study, hydro-climatic data of the Bakhtegan basin for the period of 1972–2011, were analyzed to assess effects of climate variability and human activities on hydrology processes of the study area. A combined analysis of statistical tests for trend analysis and change pointe detection indicated that the basin runoff had have a significant decreasing trend over last 40 years. The change point of runoff occurred in 1999, the annual runoff of the study basin divided into two periods. The period of 1972–1999 was used as the base period for calibration and validation, and the period of 2000-2011 as a human-induced period for the model processing. Then, the hydrologic sensitivity analysis method was the approach employed to evaluate the effects of climate variability and human activities on runoff. According to the analyses conducted, contribution of climate variability in the runoff reduction of Bakhtegan basin was estimated equal to 62.45% and contribution of human activities equal to 37.55%. These results can be very useful as a reference for regional water resources assessment; management and maintaining the integrity of regional ecosystems.   اکوسیستم‏های مناطق خشک و نیمه‌خشک حساسیت بسیار زیادی در برابر تغییرات دارند. نوسانات در متغیرهای اقلیمی و افزایش فعالیت‏های انسانی دگرگونی در فرایندهای هیدرولوژیکی این اکوسیستم‏ها و به تبع آن تخریب ساختار آن‌ها را به‌دنبال دارد. در این پژوهش به‌منظور ارزیابی کمّی تأثیرات تغییر‌پذیری اقلیمی و فعالیت‏های انسانی بر فرایندهای هیدرولوژیکی حوضۀ آبخیز بختگان، داده‏های هیدرو‌ـ اقلیمی این حوضه در دورۀ آماری 1351‌ـ 1391 تجزیه و تحلیل شد. ترکیب آزمون‏های آماری در تحلیل روند و تعیین نقاط تغییر آشکار ساختند که رواناب حوضه در 40 سال گذشته کاهش معنا‏داری داشته است. نقطۀ تغییر رخ‌داده در رواناب در سال 1378؛ رواناب سالانۀ این حوضه را به دو دوره تقسیم کرد. دورۀ 1351‌ـ 1378 به‌منزلۀ دورۀ پایه برای واسنجی و اعتبارسنجی و دورۀ 1379‌ـ 1391 دوره‏ای که تأثیرات فعالیت‏های انسانی بر رواناب مشهود بوده است، به‌منظور پردازش مدل‏ استفاده شد. سپس روش تحلیل حساسیت هیدرولوژیک رویکردی بود که بر‌اساس بارش و تبخیر تعرق پتانسیل، تأثیرات تغییرپذیری اقلیمی و فعالیت‏های انسانی روی رواناب را ارزیابی کرد. با توجه به تحلیل‏های انجام‌شده‏ سهم تغییر‌پذیری اقلیمی در کاهش رواناب حوضۀ آبخیز بختگان 45/62 درصد و سهم فعالیت‏های انسانی 55/37 درصد برآورد شد. این نتایج می‏تواند به‌منظور تهیۀ منبعی برای ارزیابی و مدیریت منابع آب و حفظ یکپارچگی اکوسیستم منطقه‏ای بسیار مفید باشد.   <strong> </strong>   <strong><br clear="all" /> </strong> https://ije.ut.ac.ir/article_58070_3d41cee99f92bf5a14cd43e6a09279ef.pdf