انجمن آبخیزداری ایران مجله اکوهیدرولوژی 2423-6098 5 4 2018 12 22 Development of Water Resources Risk Index Using the Fault Tree Analysis (Case Study: Urmia Lake Basin) توسعۀ شاخص ریسک منابع آب با روش تحلیل درخت خطا (مطالعۀ موردی: حوضۀ دریاچۀ ارومیه) 1321 1334 69051 10.22059/ije.2018.259636.902 FA مهدی گچلو کارشناسی ارشد مهندسی منابع آب، گروه آبیاری زهکشی، پردیس ابوریحان، دانشگاه تهران عباس روزبهانی استادیار گروه مهندسی آبیاری و زهکشی، پردیس ابوریحان، دانشگاه تهران 0000-0002-8458-4538 محمد ابراهیم بنی‏ حبیب دانشیار گروه مهندسی آبیاری و زهکشی، پردیس ابوریحان، دانشگاه تهران 0000-0003-4249-8305 Journal Article 2018 04 30 The negative consequences of losing water resources on human life and other biological diversity has led to requirement of the study on the reliability of basins in supplying water. Therefore, in the present research, for the first time, a risk analysis method was used to identify the vulnerability points of water resources, and provide a comprehensive index in the basin scale. Thus, the undesirable event of the basin was determined using risk analysis method called Fault Tree (FTA). Then, the factors that led to fault occurrence including natural hazards and human threats were identified through causal relationships and with the help of logical gates. The proposed model was applied to a case study in the Urmia Basin which is facing water crisis in recent years. The main risk of Lake Urmia Basin was considered as a top event in the structure of the fault tree due to the occurrence of the factors such as water quantity, water quality, ecological, social and economic failure events. Failure likelihood of the top event was calculated about 58% based on the aggregating the probabilities obtained from experts. Due to this high failure likelihood, in order to increase the confidence of the basin, the Birnbaum Index was used to determine the importance measure of the basic events. According to the results, three events of "Improper governance", "the low level of awareness of people", and ''non-release of environmental rights" had the highest contribution in the occurrence of the top event. According to result of this study, comprehensive index can be proposed as a general benchmark for the study water resources risk in other basins of Iran. پیامدهای منفی از بین‏ رفتن منابع آب برای حیات انسان و دیگر گونه‏های زیستی موجب شده تا بررسی اطمینان‏پذیری حوضه‏های آبریز برای تأمین این نیاز اساسی ضرورت یابد. از این رو، در پژوهش حاضر برای نخستین‏بار روش تحلیل ریسک برای شناسایی نقاط آسیب‏پذیر و ارائۀ یک شاخص جامع در مقیاس حوضۀ آبریز به کار گرفته شد. به این ترتیب، با استفاده از روش تحلیل ریسک درخت خطا رویداد نامطلوب حوضه تعیین شد. سپس، عوامل منجر بـه وقـوع آن شـامل مخـاطرات طبیعـی و تهدیدهای انسانی شناسایی و با کمک دروازه‏های منطقی، راه‏های منجر به وقوع شکست در حوضه به کمک روابط علی- معلولی مشخص شدند. این مدل در قالب یک مطالعۀ موردی برای حوضۀ دریاچۀ ارومیه ارائه شد. «ریسک شکست حوضۀ دریاچۀ ارومیه» به عنوان رویداد رأس در ساختار درخت خطا، از وقوع عواملی همچون شکست‏های کمیت آب، کیفیت آب، اکولوژیکی، اجتماعی و اقتصادی در نظر گرفته شد. احتمال شکست رویداد رأس، بر اساس نتایج به‏دست‏آمده از احتمال تجمیع‏شده توسط دیدگاه‌های کارشناسان، 57 درصد برآورد شد. به دلیل احتمال زیاد شکست، برای افزایش اطمینان‏پذیری حوضه، از شاخص بیرنبام برای «اندازه‏گیری اهمیت» رویدادهای پایه استفاده شد. بر اساس نتایج، به‏ترتیب سه رویداد «حکمرانی نامناسب»، «پایین‏بودن سطح آگاهی حوضه‏نشینان»، و «عدم رهاسازی حقابۀ زیست‏محیطی» بیشترین سهم را در وقوع رویداد رأس داشتند. درنتیجه، شاخص جامع به‏دست‏آمده می‏تواند به عنوان یک معیار کلی برای بررسی ریسک منابع آب در سایر حوضه‏های ایران توصیه شود. https://ije.ut.ac.ir/article_69051_e2329f7f72c45827d31e6bc2ffd51826.pdf