انجمن آبخیزداری ایران مجله اکوهیدرولوژی 2423-6098 13 1 2026 03 21 Time Series Modeling of Jiroft Dam Inflow Using Tow Deep Learning models case study (Jiroft and Nesa Dams) مدل‏سازی سری ‏زمانی آورد ورودی به سدهای جیرفت و نساء با استفاده از یادگیری عمیق مطالعه موردی: (سدهای جیرفت و نساء) 1106 1123 104599 10.22059/ije.2025.398750.1879 FA نسرین سیاری استادیار، بخش علوم و مهندسی آب، دانشکدۀ کشاورزی، دانشگاه شهید باهنر کرمان 0000-0002-2829-4472 آرمین شاهرخی دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد مهندسی منابع آب، بخش علوم و مهندسی آب، دانشکدۀ کشاورزی، دانشگاه شهید باهنر کرمان Journal Article 2025 12 29 Analyzing temporal and spatial changes in precipitation, temperature, and surface runoff is essential for water resources discussions and long-term forecasts for watershed management. Therefore, the aim of this study was to model the time series of inflow discharge to Jiroft and Nesa dams under different climatic conditions. For this purpose, two LSTM and GRU models were used in Jiroft and Nesa dams over a period of 25 and 12 years in the Python program environment. Based on the output results, the model is in its best state when it has reached the convergence point. Based on the output results, the model is in its best state when it has reached the convergence point. In the Jiroft Dam LSTM model, the RMSE criteria for training and testing the model were 0.72 and 0.78, respectively, and the MAE values were 0.10 and 0.12, respectively. These values in the GRU model were 0.94, 1.02, 0.15, and 0.20, respectively. Also, in the Nesa Dam in the LSTM model, the RMSE criteria for training and testing the model were 0.11 and 0.10, respectively, and the MAE values were 0.05 and 0.04, respectively. These values in the GRU model were 0.01, 0.09, 0.04, and 0.03, respectively. Also, by planning, it is possible to prevent damage from the dam outlet downstream and to drain and control possible floods as much as possible. تحلیل تغییرات زمانی و مکانی بارش، دما و همچنین، آبدهی سطحی در مباحث منابع آب و پیش‏بینی‏های بلندمدت برای مدیریت حوضۀ آبخیز امری ضروری است. از این‌رو هدف از این مطالعه، مدل‏سازی سری ‏زمانی دبی ورودی به سدهای جیرفت و نساء در شرایط مختلف آب‌و‌هوایی بود. به این‌منظور، از دو مدل LSTM و GRU در سدهای جیرفت و نساء طی بازۀ زمانی 25 و 12 سال در محیط برنامۀ Python استفاده شد. براساس نتایج حاصل از خروجی، مدل زمانی در بهترین حالت خود قرار دارد که به نقطۀ همگرایی رسیده است. در سد جیرفت مدل LSTM، معیارهای RMSE، برای آموزش و آزمون مدل به‌ترتیب 0/72 و 0/78 و مقادیر MAE به‌ترتیب 0/10 و 0/12 بود. این مقادیر در مدل GRU به‌ترتیب 0/94 و 1/02 و 0/15 و 0/20 بود. همچنین در سد نساء در مدل LSTM، معیارهای RMSE، برای آموزش و آزمون مدل به‌ترتیب 0/11 و 0/10 و مقادیر MAE به‌ترتیب 0/05 و 0/04 بود. این مقادیر در مدل GRU به‌ترتیب 0/10 و 0/09 و 0/04 و 0/03 بود. همچنین، می‏توان با برنامه‏ریزی از ایجاد خسار‌ت‌های ناشی از خروجی سد در پایین‏دست و تخلیه و مهار سیلاب‏های احتمالی در حد امکان جلوگیری کرد.

https://ije.ut.ac.ir/article_104599_36af1d9b4d4cb7da8f22e720108b8abe.pdf

انجمن آبخیزداری ایران مجله اکوهیدرولوژی 2423-6098 13 1 2026 03 21 Assessment of Karst Ecohydrology and Groundwater Recharge Potential in the Dorfak Forest Area, Northern Iran ارزیابی اکوهیدرولوژی کارست و پتانسیل تغذیۀ آب‌های زیرزمینی در منطقۀ جنگلی درفک، شمال ایران 1124 1144 107125 10.22059/ije.2026.409955.1905 FA بهزاد خدایی دانشجوی دکتری هیدروژئولوژی، دانشکدۀ علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران رحیم باقری عضو هیات علمی دانشکده علوم زمین- گروه آبشناسی و زمین شناسی زیست محیطی- دانشگاه صنعتی شاهرود سمیه زارعی دودجی استادیار، دانشکدۀ علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران Journal Article 2026 01 23 Objective Groundwater recharge in karst aquifers of carbonate formations plays a fundamental role in supplying freshwater resources and sustaining water-dependent ecosystems. From a karst ecohydrology perspective, this process results from complex interactions among hydrogeological characteristics, structural features, vegetation cover, and climatic conditions. The Dorfak karst-forested area in Gilan Province, characterized by humid climate and complex topography, represents a typical example of ecohydrological systems where groundwater recharge is strongly influenced by lithology, fracture networks, soil type, forest cover, and climatic variables. Methods In this study, a modified APLIS model was employed to assess groundwater recharge potential in this heterogeneous environment, incorporating not only classical parameters but also ecohydrological variables including vegetation cover, drainage density, fracture density, slope aspect, precipitation, and temperature. Spatial layers were prepared using GIS and remote sensing data and weighted through the Analytic Hierarchy Process (AHP). Subsequently, the final recharge potential map was generated using weighted overlay analysis. Results Results indicate that 30.4% of the area exhibits moderate recharge potential (annual recharge rate of 40-42%), while low (38-40%) and high (42-44%) recharge potential areas comprise 23.1% and 22.4% of the region, respectively. Very high (exceeding 44%) and very low (less than 38%) recharge potential zones account for 14.6% and 9.5% of the study area, respectively. Analysis of results reveals a strong correlation between recharge distribution and lithology, with karstic limestones demonstrating the highest recharge potential. Annual recharge volume in this region, considering the mean annual precipitation of 762 mm, and average recharge rate of 42%, is estimated at approximately 163 Mm³/y. Conclusions This study demonstrates that the modified APLIS approach, combined with AHP and GIS, provides an efficient model for analyzing karst ecohydrology and assessing groundwater recharge in humid, forested karst environments. The findings can serve as a reliable basis for sustainable water resource management, protection of karst springs, determination of water quality and quantity protection zones, and land-use planning in forested areas. هدف: تغذیۀ آب‌های زیرزمینی در آبخوان‌های کارستی سازندهای کربناته نقش اساسی در تأمین منابع آب شیرین و پایداری اکوسیستم‌های وابسته به آب دارد. از دیدگاه اکوهیدرولوژی کارست، این فرایند حاصل تعامل پیچیده میان ویژگی‌های هیدروژئولوژیکی، ساختاری، پوشش گیاهی و شرایط اقلیمی است. منطقۀ کارستی ـ جنگلی درفک در استان گیلان، با اقلیم مرطوب و توپوگرافی پیچیده، نمونه‌ای شاخص از سامانه‌های اکوهیدرولوژیکی است که در آن تغذیۀ آب‌های زیرزمینی به‌شدت تحت تأثیر سنگ‌شناسی، شبکۀ شکستگی‌ها، نوع خاک، پوشش جنگلی و متغیرهای اقلیمی قرار دارد. روش پژوهش: در این مطالعه، به‌ منظور ارزیابی پتانسیل تغذیۀ آب‌های زیرزمینی در این محیط ناهمگن، از مدل اصلاح‌شدۀ APLIS استفاده شده است که علاوه بر پارامترهای کلاسیک، متغیرهای مرتبط با اکوهیدرولوژی شامل پوشش گیاهی، تراکم زهکشی، تراکم شکستگی، جهت شیب، بارندگی و دما را نیز در بر می‌گیرد. لایه‌های اطلاعاتی با استفاده از داده‌های GIS و سنجش از دور تهیه و از طریق فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) وزن‌دهی شدند. یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد 30/4درصد از منطقه دارای پتانسیل تغذیۀ متوسط (نرخ تغذیۀ سالانه ۴۰-۴۲ درصد) است، در حالی که مناطق با پتانسیل تغذیۀ کم (۳۸-۴۰ درصد) و زیاد (۴۲-۴۴ درصد) به‌ترتیب 23/1 و 22/4 درصد از مساحت منطقه را شامل می‌شوند. همچنین، پهنه‌های دارای پتانسیل تغذیۀ بسیار زیاد (بیش از ۴۴ درصد) و بسیار کم (کمتر از ۳۸ درصد) به‌ترتیب 14/6 و 9/5 درصد از محدودۀ مورد مطالعه را تشکیل می‌دهند. سنگ‌آهک‌های کارستی بالاترین پتانسیل تغذیه را نشان می‌دهند. حجم تغذیۀ سالانه با توجه به میانگین بارندگی سالانه ۷۶۲ میلی‌متر و نرخ تغذیه ۴۲ درصد، حدود ۱۶۳ میلیون مترمکعب در سال برآورد شده است. نتیجه‌گیری این مطالعه نشان می‌دهد رویکرد اصلاح‌شده APLIS، در ترکیب با AHP و GIS، مدلی کارآمد برای تحلیل اکوهیدرولوژی و ارزیابی تغذیۀ آب‌های زیرزمینی در محیط‌های کارستی مرطوب و جنگلی فراهم می‌کند. نتایج این پژوهش می‌تواند مبنایی قابل اعتماد برای مدیریت پایدار منابع آب، حفاظت از چشمه‌های کارستی، تعیین حریم کیفی و کمی منابع آب، و برنامه‌ریزی کاربری اراضی در مناطق جنگلی ارائه دهد.

https://ije.ut.ac.ir/article_107125_e51fb9fb9f364c79229b0cd37a86b188.pdf

انجمن آبخیزداری ایران مجله اکوهیدرولوژی 2423-6098 13 1 2026 03 21 Assessment of Water Quality of Telvar River Using Hydrochemical Diagrams ارزیابی کیفیت آب رودخانه تلوار با استفاده از نمودارهای هیدروشیمی 1145 1162 106544 10.22059/ije.2026.408169.1899 FA سحر موسویان دانشجوی کارشناسی ارشد آبخیزداری، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران مهدی وفاخواه استاد، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران وحید موسوی دانشیار‌، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران Journal Article 2025 12 29 This study investigates the chemical quality of surface waters at three stations in a semi-arid watershed using major ion analysis alongside Piper, Durov, Gibbs, Stiff, and USSL diagrams. The results indicate a clear dominance of sodium and potassium cations, as well as chloride and sulfate anions, while calcium and bicarbonate are present only in specific locations. These findings highlight the significant influence of ion exchange and carbonate dissolution processes on water composition. Durov and Gibbs diagrams further demonstrate that evaporation, increasing salinity, ion exchange, and dissolution of evaporite and carbonate minerals are the main factors controlling the evolution of water chemistry, leading to a shift from Ca–HCO₃ to Na–Cl/Na–SO₄ water types. Based on the USSL diagram and agricultural indices, most water samples fall into medium to high salinity classes (C3–C4) and high sodium hazard classes (S2–S3), limiting their direct use for irrigation without proper soil management.Overall, water quality in this semi-arid watershed is primarily controlled by evaporation, mixing with saline sources, and ion exchange, underscoring the importance of careful management to prevent soil salinization and sodicity. این پژوهش، کیفیت شیمیایی آب‌های سطحی در سه ایستگاه مهرآباد، چم‌‌شور ـ شادی‌آباد و چم‌‌شور ـ دلبران را با استفاده از نمودارهای Piper، Durov، Gibbs،Stiff ، USSL‌ و تحلیل یون‌های اصلی بررسی کرد. مقادیر هدایت الکتریکی (EC) بین ۲۲۵۲ تا ۴۰۴۵ میکروزیمنس بر سانتی‌متر، مواد جامد محلول (TDS) بین ۱۵۰۰ تا ۴۰۰۰ میلی‌گرم بر لیتر و نسبت جذب سدیم (SAR) بین 2/6 تا 14/8 اندازه‌گیری شد. نتایج نشان‌دهندۀ غلبۀ کاتیون‌های سدیم و پتاسیم و آنیون‌های کلراید و سولفات بود، در حالی که کلسیم و بی‌کربنات تنها در برخی نقاط مشاهده شد. نمودارهای Durov و Gibbs تأیید کردند که فرایندهای تبخیر، تبادل یونی و انحلال کانی‌های تبخیری و کربناتی، عوامل اصلی کنترل ترکیب آب هستند و تحول از Ca–HCO₃ به Na–Cl/Na–SO₄‌ را موجب شدند. بر پایۀ شاخص‌های کشاورزی و نمودار ‌USSL، بیشتر نمونه‌ها در رده‌های شوری C3–C4 و سدیم S2–S3 قرار گرفتند که استفادۀ مستقیم از آن‌ها برای آبیاری را بدون مدیریت خاک محدود می‌کند. در مجموع، کیفیت آب در این حوضۀ نیمه‌خشک عمدتاً تحت تأثیر تبخیر، اختلاط با منابع شور و تبادل یونی است و مدیریت آن برای پیشگیری از شور و سدیمی‌ شدن خاک ضروری است.

https://ije.ut.ac.ir/article_106544_a1a92977c35b634ec61a3a5fccbf2bd5.pdf

انجمن آبخیزداری ایران مجله اکوهیدرولوژی 2423-6098 13 1 2026 03 21 Monitoring Vegetation Degradation and Recovery Patterns Using NDVI Time Series in Hormozgan Province پایش الگوهای تخریب و بازیابی پوشش گیاهی با استفاده از سری زمانی NDVI در استان هرمزگان 1163 1185 107188 10.22059/ije.2025.404133.1890 FA معصومه فروزان فرد دانشجوی دکتری مدیریت و کنترل بیابان، گروه مهندسی منابع طبیعی، دانشکدۀ کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه هرمزگان، بندر عباس، ایران ام البنین بذر افشان گروه مهندسی منابع طبیعی، دانشکدۀ کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه هرمزگان، بندر عباس، ایران یحیی اسماعیل پور گروه مهندسی منابع طبیعی، دانشکدۀ کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه هرمزگان، بندر عباس، ایران حسین زمانی گروه آمار، دانشکدۀ علوم پایه، دانشگاه هرمزگان، بندر عباس، ایران مجتبی محمدی گروه مدیریت و کنترل بیابان، دانشکدۀ علوم محیطی، برنامه‌ریزی و توسعۀ پایدار، دانشگاه سراوان، سیستان و بلوچستان، ایران 0000-0002-5614-8376 Journal Article 2026 01 25 Background: This research evaluates the spatiotemporal patterns of vegetation degradation and restoration in the arid and fragile ecosystems of Hormozgan province. Objective: The main objective of this study was to analyze the trends of Normalized Difference Vegetation Index (NDVI) changes at overall, seasonal, and monthly time scales during the 2000-2018 period, and to identify the main hotspots of vegetation increase (greening) and decrease (browning) across the province. Method: This study utilized 19-year time-series data of the NDVI from the MOD13Q1 product with a spatial resolution of 250 meters. For trend analysis at the pixel level, the non-parametric Mann-Kendall test was used to detect significant trends, and Sen’s Slope estimator was employed to determine the magnitude of changes. All analyses were conducted in the R software environment. Results: The results indicate the dominance of a widespread declining trend (browning) in the western and central regions of the province. Seasonal analysis revealed a key paradox: the degradation trend occurred not only in the hot and dry summer but also significantly during the wet winter season. In contrast, autumn showed a dual pattern, where the eastern half of the province experienced a notable increasing trend (greening) due to the impact of monsoon precipitation. June and July were identified as the most critical periods of degradation, while August and September were the only periods of significant restoration (limited to the eastern part of the province). Conclusion: The ecosystem of Hormozgan province is undergoing an increasing degradation trend, and the ecological balance is shifting towards a reduction in plant biomass. The discovery of a declining trend during the winter precipitation season is a serious warning for the region’s water security and biological sustainability, emphasizing the need to adopt adaptive, location-based, and evidence-based management strategies to combat the consequences of climate change and prevent irreversible alterations. موضوع: این پژوهش به ارزیابی الگوهای مکانی ـ زمانی تخریب و بازیابی پوشش گیاهی در اکوسیستم‌های خشک و شکنندۀ استان هرمزگان می‌پردازد. هدف: هدف اصلی این تحقیق، تحلیل روند تغییرات شاخص تفاضل نرمال‌شدۀ پوشش گیاهی (NDVI) در مقیاس‌های زمانی کلی، فصلی و ماهانه طی دورۀ 2000 تا 2018 و شناسایی کانون‌های اصلی افزایش (سبز شدن) و کاهش (قهوه‌ای شدن) پوشش گیاهی در سطح استان بود. روش تحقیق: در این مطالعه از داده‌های سری زمانی 19ساله شاخص NDVI محصول MOD13Q1 با قدرت تفکیک مکانی 250 متر استفاده شد. برای تحلیل روند در هر پیکسل، از آزمون ناپارامتریک من ـ کندال (Mann-Kendall) برای تشخیص وجود روند معنا‌دار و از برآوردگر شیب سن (Sen’s Slope) برای تعیین شدت تغییرات بهره گرفته شد. تمامی تحلیل‌ها در نرم‌افزار R انجام گرفت. یافته‌ها: نتایج نشان‌دهندۀ حاکمیت یک روند کاهشی گسترده (قهوه‌ای شدن) در نواحی غربی و مرکزی استان است. تحلیل فصلی، یک پارادوکس کلیدی را آشکار ساخت: روند تخریب نه تنها در فصل گرم و خشک تابستان، بلکه به طور معنا‌داری در فصل مرطوب زمستان نیز رخ داده است. در مقابل، فصل پاییز الگویی دوگانه از خود نشان داد که در آن نیمۀ شرقی استان به دلیل تأثیر بارش‌های موسمی، روند افزایشی (سبز شدن) قابل توجهی را تجربه کرده است. ماه‌های ژوئن و ژوئیه به عنوان بحرانی‌ترین دورۀ تخریب و ماه‌های اوت و سپتامبر به عنوان تنها دورۀ بازیابی معنا‌دار (محدود به شرق استان) شناسایی شدند. نتایج: اکوسیستم استان هرمزگان تحت یک روند تخریب فزاینده قرار دارد و موازنۀ اکولوژیک به سمت کاهش زیست‌تودۀ گیاهی در حال تغییر است. کشف روند کاهشی در فصل بارش زمستان، زنگ خطری جدی برای امنیت آبی و پایداری زیستی منطقه است و بر لزوم اتخاذ راهبردهای مدیریتی تطبیقی، مکان‌محور و مبتنی بر شواهد علمی برای مقابله با پیامدهای تغییر اقلیم و جلوگیری از تغییرات غیرقابل بازگشت تأکید دارد.

https://ije.ut.ac.ir/article_107188_c2e5fdc8dd157677c8ae00c8d40efd5d.pdf

انجمن آبخیزداری ایران مجله اکوهیدرولوژی 2423-6098 13 1 2026 03 21 Hydrological Modeling and Flood-Generating Sub-Basin Prioritization Using HEC-HMS in the Kalan Dam Watershed مدل‌سازی هیدرولوژیکی و اولویت‌بندی زیرحوضه‌های مولد سیلاب با استفاده از مدل HEC-HMS در حوزه آبخیز سد کلان 1187 1207 106781 10.22059/ije.2026.408949.1903 FA محمد بشیرگنبد استادیار، گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و محیط‌زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران شادی جعفری دانش آموختۀ کارشناسی ارشد آبخیزداری، دانشکدۀ منابع طبیعی و محیط ‌زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران Journal Article 2026 02 09 Objective: Floods are among the most destructive natural disasters, and in Iran, land use changes and vegetation degradation have significantly increased flood frequency and intensity. Integrated watershed management requires identifying critical flood-producing sub-basins, as treating an entire watershed is impractical. This study aims to identify and prioritize flood-producing sub-basins in the Kalan Dam watershed by integrating the HEC-HMS hydrological model with an individual sub-basin removal sensitivity analysis. Method: The Kalan Dam watershed in Hamadan Province, Iran, was studied using a 1:25,000 DEM. Physiographic and hydrological parameters were extracted using ArcGIS, ArcHydro, and HEC-GeoHMS. Ten rainfall-runoff events were selected; eight for calibration and two for validation of the HEC-HMS model. The SCS-CN method was used for loss calculation, the Clark unit hydrograph for runoff transformation, and the Muskingum method for routing. Model performance was evaluated using NSE, RMSE, and PBIAS. Critical sub-basins were identified by sequentially removing each sub-basin and calculating the percentage reduction in outlet peak discharge. Specific discharge and reduction per unit area were also computed to eliminate area effects. Results: The HEC-HMS model showed good performance during validation (high NSE, low RMSE and PBIAS). The individual sub-basin removal analysis revealed uneven contributions to outlet peak discharge. Sub-basin W530, despite having a moderate area, caused the highest reduction in outlet peak discharge when removed, identifying it as the most critical flood-producing sub-basin. Rankings based on specific discharge and reduction per unit area differed significantly from rankings based on absolute discharge, confirming that area alone is an insufficient criterion. Sub-basins with steeper slopes, higher Curve Numbers, and shorter time of concentration contributed more to flood generation. Conclusions: Integrating HEC-HMS with sub-basin removal sensitivity analysis provides a robust, quantitative framework for prioritizing critical flood-producing areas. For the Kalan Dam watershed, sub-basin W530 requires urgent flood control interventions. Prioritization should not rely solely on area but should incorporate specific discharge and reduction per unit area. This methodology can be extended to other flood-prone semi-arid regions. مقدمه: سیلاب‌ها از جمله مخرب‌ترین بلایای طبیعی هستند که خسارت‌های جبران‌ناپذیری به جوامع انسانی و اکوسیستم‌ها وارد می‌کنند. در ایران، شرایط اقلیمی خشک و نیمه‌خشک همراه با تغییرات کاربری اراضی و تخریب پوشش گیاهی، موجب افزایش قابل توجه فراوانی و شدت سیلاب‌ها شده است. هدف: این مطالعه با هدف شناسایی و اولویت‌بندی دقیق زیرحوضه‌های بحرانی مولد سیل در حوضۀ آبخیز سد کلان از طریق تلفیق مدل هیدرولوژیکی HEC-HMS و رویکرد تحلیل حساسیت حذف انفرادی زیرحوضه‌ها انجام شده است. روش پژوهش: حوضۀ آبخیز سد کلان به مساحت ۳۳۲۸۶ هکتار در استان همدان واقع شده است. پارامترهای فیزیوگرافی و هیدرولوژیکی با استفاده از ArcGIS، ArcHydro و HEC-GeoHMS استخراج شد. ده رویداد بارش ـ رواناب انتخاب شد؛ هشت رویداد برای کالیبراسیون و دو رویداد برای اعتبارسنجی مدل HEC-HMS استفاده شد. روش SCS-CN برای محاسبۀ تلفات، هیدروگراف واحد کلارک برای تبدیل بارش مؤثر به رواناب و روش ماسکینگام برای روندیابی جریان به کار رفت. کارایی مدل با ضرایب نش ـ ساتکلیف، ریشۀ میانگین مربعات خطا و درصد خطای اریب ارزیابی شد. زیرحوضه‌های بحرانی با حذف متوالی هر زیرحوضه و محاسبۀ درصد کاهش دبی اوج خروجی شناسایی شدند. همچنین برای حذف اثر مساحت، دبی ویژه و درصد کاهش به ازای واحد سطح محاسبه شد. یافته‌ها: مدل HEC-HMS عملکرد مطلوبی در مرحله اعتبارسنجی نشان داد (نش-ساتکلیف برابر0/947، ریشۀ میانگین مربعات خطا برابر 0/2 و درصد خطای کلی برابر 8/56-). تحلیل حذف انفرادی زیرحوضه‌ها نشان داد سهم زیرحوضه‌ها در تولید دبی اوج خروجی یکسان نیست. زیرحوضه W530 با وجود مساحت متوسط، بیشترین درصد کاهش را در دبی اوج خروجی هنگام حذف ایجاد کرد و به عنوان بحرانی‌ترین زیرحوضه مولد سیل معرفی شد. اولویت‌بندی بر اساس دبی ویژه و درصد کاهش به ازای واحد سطح تفاوت قابل ‌توجهی با اولویت‌بندی بر اساس دبی مطلق داشت که نشان می‌دهد مساحت به‌تنهایی معیار کافی برای اولویت‌بندی نیست. نتیجه‌گیری: تلفیق مدل HEC-HMS با تحلیل حساسیت حذف انفرادی زیرحوضه‌ها چارچوبی کمی و قابل اعتماد برای اولویت‌بندی مناطق بحرانی مولد سیل فراهم می‌کند. در حوضۀ آبخیز سد کلان، زیرحوضه W530 نیاز فوری به اقدامات کنترل سیل دارد. اولویت‌بندی نباید تنها بر اساس مساحت باشد، بلکه باید دبی ویژه و درصد کاهش به ازای واحد سطح نیز در نظر گرفته شود.

https://ije.ut.ac.ir/article_106781_aa3653315399211e05f04482534af883.pdf

انجمن آبخیزداری ایران مجله اکوهیدرولوژی 2423-6098 13 1 2026 03 21 The status of exchangeable currents and discharge from the opening section of Shahid Kalantari Bridge, Urmia Lake وضعیت جریان و دبی تبادلی از میان‌گذر پل شهید کلانتری دریاچه ارومیه 1208 1219 107190 10.22059/ije.2026.408497.1900 FA محمدرضا غریب‌رضا دانشیار رسوب‌شناسی کاربردی، پژوهشکدۀ حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران عمار صفایی استادیار گروه مهندسی آب و محیط زیست، دانشکدۀ مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی شریف منصور مهدیزاده کارشناس پژوهشی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان غربی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران Journal Article 2025 12 20 Research Topic: The exchange flow between the northern and southern basins of Lake Urmia through the opening of the Shahid Kalantari Causeway is a key issue in the lake management; however, the flow discharge has not been measured in the field to date. This study aimed to determine the flow velocity and discharge through the causeway opening between the northern and southern sections of Lake Urmia. Methods: Hydrographic surveys were conducted at a scale of 1:200, using a scaled rod with an accuracy of one centimeter. Flow velocity and direction were measured at the center of the 17 spans fo the causeway at three depths (0.2, 0.5, and 0.8 meters) using a BFM-001 Valeport current meter during the relatively high-water conditions of spring 2025. Results: The study determined a cross-sectional area of 2383.44 m2, with maximum exchange flow velocities of 26 cm/s and 29 cm/s recorded on 24 and 25 May 2025, respectively. The maximum exchange flow discharge between the northern and southern sides fo the causeway reached 2.691 m3/s, equating to a total daily exchange volume of approximately 7.59 million m3. The dominant current was observed to flow from the southeast (N165˚) and northwest (N298˚) directions, often with rotational shifts following changes in wind direction. Additionally, the average current speeds were 24.8 cm/s on the southern side and 22 cm/s on the northern side of the causeway. Conclusion: The study concluded that wind was the primary driver of the exchange flow during the study period, outweighing factors such as density and temperature variations. عنوان پژوهش: دبی جریان تبادلی بین دو سوی پل شهید کلانتری موضوع‌ کلیدی در مدیریت دریاچۀ ارومیه به ‌شمار می‌رود که تا کنون به روش میدانی اندازه‌گیری نشده است. دستیابی به سرعت و دبی جریان بین شمال و جنوب دریاچۀ ارومیه هدف این پژوهش بود. مواد و روش: هیدروگرافی مقطع میان‌گذر با مقیاس 1:200 با استفاده از اشل‌ مدرج با دقت یک سانتی‌متر به‌انجام رسید. اندازه‌گیری سرعت و جهت جریان از میانۀ 17 دهانۀ پل شهیدکلانتری و در سه تراز 0/2، 0/5 و 0/8 عمق با استفاده از دستگاه BFM-001 مدل Valeport و در بهار 1404 برای ثبت جریان در شرایط پرآبی انجام شده است. نتایج: نتایج نشان داد مساحت نیم‌رخ عمقی 2383/44 مترمربع است. بیشینۀ سرعت جریان تبادلی در روزهای سوم و چهارم خردادماه به‌ترتیب 26 و 29 سانتی‌متر در ثانیه به ‌دست آمد. بیشینۀ دبی جریان تبادلی بین بخش‌های شمالی و جنوبی پل 691/2 مترمکعب در ثانیه و پتانسیل روزانه 59/7 میلیون مترمکعب است. جریان‌های غالب به ترتیب درصد وقوع از جنوب شرق (N165˚) و شمال‌غرب (N298˚) طی شبانه‌روز و یا پاره‌ای از ساعت‌ها پس از تغییر وزش باد به‌ صورت چرخشی مشاهده شد. به‌علاوه، متوسط سرعت جریان‌ها در سطح جنوب و شمال پل 24/8 و 22 سانتی‌متر در ثانیه به ‌دست آمده است. نتیجه‌گیری: این پژوهش تأکید دارد که وزش باد نسبت به تغییرات چگالی و دما، مهم‌ترین نیروی پیشران جریان تبادلی در مدت داده‌برداری در این مطالعه به ‌شمار می‌رود. احداث میان‌گذر شهید کلانتری با افزایش طول خط ساحل باعث کاهش سرعت جریان در کرانه‌ها و افزایش تبادل جریان از بازشدگی شده است.

https://ije.ut.ac.ir/article_107190_fed7631d090d03aba7f6de34d7386245.pdf

انجمن آبخیزداری ایران مجله اکوهیدرولوژی 2423-6098 13 1 2026 03 21 Simulation and Zonation of Flood Potential by Integrating WMS and HEC-RAS Models (Case Study: Savadkuh County) شبیه‌سازی و پهنه‌بندی پتانسیل سیلاب با تلفیق مدل‌های WMS و HEC-RAS (مطالعه موردی: شهرستان سوادکوه) 1220 1240 107189 10.22059/ije.2026.411871.1908 FA بهناز سلیمانی گروه .ریاضی، واحد ماهشهر. دانشگاه زاد اسلامی، ماهشهر، ایران مریم ایلانلو گروه جغرافیا، واحدماهشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، ماهشهر، ایران مجید غروبی گروه جغرافیا، واحد الکترونیکی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 2026 01 10 Objective: This study aimed to analyze the hydrological behavior of the Savadkouh watershed in Savadkouh County, simulate flood flow, and perform flood risk zoning using hydrological and hydraulic models, considering the region’s mountainous conditions, steep slopes, heavy rainfall, and extensive land use changes. Method: Topographic data, land use maps, soil hydrological groups, and rainfall information were collected and processed. The Watershed Modeling System (WMS) model and the Soil Conservation Service (SCS) method were applied to estimate runoff curve number (CN), moisture retention capacity, runoff depth and volume, and flood hydrograph. Hydraulic flow simulation was then conducted using the Hydrologic Engineering Center’s River Analysis System (HEC-RAS) based on 21 river cross-sections. Finally, flood zoning and flow depth maps were generated. Results: The findings indicated that topography, soil permeability, land use type, and rainfall intensity are the most influential factors in runoff generation and flood risk increase. The average curve number (CN) of the basin was estimated at approximately 78.3, reflecting a relatively high runoff potential. Areas with hydrological soil groups C and D, intensive agricultural lands, residential areas, and steep slopes showed the highest runoff volume and flood depth. Hydrographic analysis revealed a rapid watershed response, short concentration time, and high peak discharge, increasing the probability of flash floods. Flood zoning results were consistent with locations of previous flood events. Conclusions: The study concludes that land use change and reduction of vegetation cover have significantly increased flood risk in the basin. Effective flood risk mitigation strategies include vegetation conservation, controlling development within floodplains, reforming land use management practices, and implementing comprehensive watershed management measures. شهرستان سوادکوه به ‌دلیل شرایط کوهستانی، شیب‌های تند، بارش‌های شدید و تغییرات گستردۀ کاربری اراضی، از مناطق مستعد سیلاب در استان مازندران به ‌شمار می‌رود. گسترش سکونتگاه‌ها، کشاورزی فشرده و کاهش پوشش گیاهی در سال‌های اخیر موجب افزایش رواناب سطحی و تشدید خطر سیلاب شده است. این پژوهش با هدف تحلیل رفتار هیدرولوژیکی حوضۀ آبریز سوادکوه، شبیه‌سازی جریان سیلاب و پهنه‌بندی خطر سیلاب با استفاده از مدل‌های هیدرولوژیکی و هیدرولیکی انجام شد. ابتدا داده‌های توپوگرافی، کاربری اراضی، گروه‌های هیدرولوژیکی خاک و اطلاعات بارندگی گردآوری و پردازش شد. سپس، با بهره‌گیری از مدل WMS و روش SCS، پارامترهایی نظیر شمارۀ منحنی رواناب (CN)، ظرفیت نگهداشت رطوبتی، عمق و حجم رواناب و هیدروگراف سیلاب محاسبه شد. در ادامه، شبیه‌سازی هیدرولیکی جریان با استفاده از مدل HEC-RAS و بر اساس 21 مقطع عرضی رودخانه انجام شده و نقشه‌های پهنه‌بندی سیلاب و عمق جریان استخراج شد. نتایج نشان داد توپوگرافی، نفوذپذیری خاک، نوع کاربری اراضی و شدت بارش مهم‌ترین عوامل مؤثر بر تولید رواناب و افزایش خطر سیلاب هستند. میانگین CN حوضه حدود 78/3 برآورد شد که بیانگر پتانسیل نسبتاً بالای تولید رواناب است. همچنین، مناطق دارای خاک‌های گروه C و D، کاربری‌های کشاورزی متراکم، نواحی مسکونی و دامنه‌های پرشیب بیشترین حجم رواناب و عمق سیلاب را داشتند. تحلیل هیدروگراف نیز نشان‌دهندۀ پاسخ سریع حوضه، زمان تمرکز کوتاه و دبی اوج بالا و در نتیجه، افزایش احتمال سیلاب‌های ناگهانی بود. نتایج پهنه‌بندی، انطباق مناطق پرخطر با سیلاب‌های رخ‌دادۀ گذشته را تأیید کرد. در پایان، حفاظت پوشش گیاهی، کنترل توسعه در سیلاب‌دشت‌ها، اصلاح مدیریت کاربری اراضی و اجرای اقدامات آبخیزداری به‌ عنوان راهکارهای مؤثر کاهش خطر سیلاب پیشنهاد شد.

https://ije.ut.ac.ir/article_107189_21c50d887036fd3b0fdb78c45cd5f43b.pdf