انجمن آبخیزداری ایران مجله اکوهیدرولوژی 2423-6098 13 2 2026 06 22 Evaluation of Environmental Flows in a River using Eco-hydrology and Hydraulic Methods based on the Natural Flow Regime (Case study: Darerud River, Aras Basin) ارزیابی جریان محیط زیستی از روش‌های اکوهیدرولوژیکی و هیدرولیکی بر اساس رژیم طبیعی جریان در رودخانه (مطالعه موردی: دره رود- حوضه ارس) 1241 1267 108153 10.22059/ije.2026.414537.1914 FA حسین فاخری گروه مهندسی آبیاری و آبادانی ، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران مهدی یاسی گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، پردیس کرج، دانشگاه تهران 0000-0002-2512-2317 Journal Article 2026 03 31 Objective: This study presents an integrated framework for environmental flow assessment by combining ecohydrological and hydraulic methods based on the reconstructed natural flow regime. Method: Long-term hydrometric records from the Darerud River at the Moshiran hydrometric station were analyzed. The natural flow regime was first reconstructed, after which environmental flows were estimated using the Tennant, Modified Tennant, Tessman, Aquatic Base Flow, Flow Duration Curve (FDC), Flow Duration Curve Shifting (FDC-Shifting), Desktop Reserve Model (DRM), Range of Variability Approach (RVA), hydraulic Wetted Perimeter, and Water Quality methods. Results: The observed mean annual discharge of the Darerud River at the Moshiran station is 11.8 m³/s, whereas the reconstructed natural flow regime yields a mean annual discharge of 21.6 m³/s. Using the Tennant method, the required environmental flow is 2.2 m³/s during the first six months of the water year, and 6.5 m³/s for the next six months. In contrast, the Modified Tennant, Tessman , Flow Duration Curve Shifting (FDC-Shifting), and Desktop Reserve Model (DRM) methods produce distributed monthly environmental flows that reflect the natural seasonal flow regime. The corresponding mean annual environmental flows are 4.7, 10.7, 7.5, and 7.6 m³/s. The Aquatic Base Flow, Flow Duration Curve (FDC), hydraulic method (wetted perimeter curve slope), hydraulic method (maximum curvature), and water quality methods estimate constant environmental flows of 8.3, 6.3, 12.5, 8.9, and 8.1 m³/s, respectively. The Range of Variability Approach (RVA), however, presents a yearly flexible environmental flow range between 9.6 and 27.6 m³/s, rather than prescribing a single discharge value. Conclusions: The Modified Tennant, FDC-Shifting (Class D), DRM (Class B/C) methods are considered to be more reasonable approaches for the Darerud River. These three methods present the mean annual environmental flows of 4.7, 7.5, and 7.6 m³/s, respectively, corresponding to 22%, 35%, and 35% of the mean annual natural flow regime. The Spearman rank correlation coefficients are 0.99, 0.98, and 0.92, respectively. These three methods represent seasonal environmental flow variability in consistent with the hydrological characteristics of the natural river system. The findings of this study provide a flexible scientific tool for river management and the conservation of flow-dependent ecosystems in the Darerud watershed. هدف: این پژوهش با هدف ارائۀ یک نمونۀ کاربردی از تلفیق روش‌های مختلف اکو ـ هیدرولوژیکی ـ هیدرولیکی برای برآورد جریان محیط زیستی، براساس رژیم طبیعی جریان در یک رودخانه انجام شده است. روش پژوهش: در این تحقیق، داده‌های بلندمدت رودخانۀ دره‌رود در ایستگاه‌ هیدرومتری مشیران مورد استفاده قرار گرفت. ابتدا طبیعی‌سازی داد‌‌ه‌های جریان انجام شد. سپس جریان محیط ‌زیستی با بهره‌گیری از روش‌های اکوهیدرولوژیکی شامل تنانت، تنانت اصلاح‌شده، تسمن، جریان پایه آبزیان، منحنی تداوم جریان (FDC)، انتقال منحنی تداوم جریان (FDC-Shifting)، ذخیره رو میزی (DRM)، محدودۀ تغییرپذیری (RVA)، روش هیدرولیکی محیط خیس‌شده و روش کیفیت آب مورد ارزیابی و مقایسه قرار گرفت. یافته‌ها: آبدهی رودخانۀ دره‌رود (ایستگاه مشیران) در شرایط حاضر 11/8مترمکعب بر ثانیه است که پس از طبیعی‌سازی رژیم جریان به مقدار 21/6 مترمکعب بر ثانیه افزایش می‌یابد. روش تنانت برای شش ماه اول سال آبی مقدار 2/2 و برای شش ماه دوم برابر 6/5 مترمکعب بر ثانیه؛ روش تنانت اصلاح‌شده، تسمن، FDC-Shifting و DRM برای هر ماه مقداری متفاوت و متناسب با الگوی جریان‌طبیعی به‌ترتیب با مقدار متوسط جریان سالانه 4/7، 10/7، 7/5 و 7/6 مترمکعب بر ثانیه؛ روش جریان پایه آبزیان، FDC، هیدرولیکی (شیب منحنی)، هیدرولیکی (حداکثر انحنا) و کیفیت آب مقدار ثابت به‌ترتیب 8/3، 6/3، 12/5، 8/9 و 8/1 مترمکعب بر ثانیه و روش RVA، محدود‌ه‌ای بین متوسط جریان سالانه 9/6 تا 27/6 مترمکعب بر ثانیه را برای جریان محیط‌ زیستی برآورد می‌کند. نتیجه‌گیری: مقایسۀ روش‌ها نشان داد رویکردهای شاخص درصدی تمایل به ساده‌سازی رفتار جریان داشته، در حالی‌ که روش‌های مبتنی بر انطباق با رژیم طبیعی جریان ماهانه، تصویر واقع‌ بینانه‌تری از نیاز اکوسیستم ارائه می‌کنند. بنابراین کاربرد سه روش‌ تنانت اصلاح‌شده، FDC-Shifting در کلاس D و DRM در کلاس B/C به‌ترتیب با متوسط جریان 4/7، 7/5 و 7/6 مترمکعب بر ثانیه، معادل 22، 35 و 35 درصد متوسط سالانه جریان طبیعی با ضریب همبستگی 0/99، 0/98 و 0/92، انطباق بیشتری با شرایط هیدرولوژیکی حوضۀ دره‌رود و بازنمایی تغییرات زمانی جریان دارند. نتایج این پژوهش می‌تواند به ‌عنوان مبنای علمی برای مدیریت رودخانه و زیست‌بوم‌های وابسته در حوضۀ آبریز دره‌رود مورد استفاده قرار گیرد.

https://ije.ut.ac.ir/article_108153_29c9380596dd74e1b799da97c016358e.pdf

انجمن آبخیزداری ایران مجله اکوهیدرولوژی 2423-6098 13 2 2026 06 22 Evaluation of the Role of Spatial Neighborhood Structures in Flood Susceptibility Zonation Using the Fuzzy Weighting Model (Case Study: Abdollah-Abad Watershed, Semnan) ارزیابی نقش ساختارهای همسایگی مکانی در پهنه‌بندی پتانسیل سیل‌خیزی بر پایه مدل وزن‌دهی فازی (مطالعه موردی: حوضه آبخیز عبدالله آباد سمنان) 1268 1295 108155 10.22059/ije.2026.412878.1912 FA پیمان پیمان خواه دانشجوی دکتری سنجش از دور و GIS، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، ایران 0009-0008-4957-9531 محمدرضا جلوخانی نیارکی گروه سنجش از دور و GIS - دانشکده جغرافیا - دانشگاه تهران - ایران 0000-0001-7448-7833 سعید حمزه دانشیار گروه سنجش از دور و GIS، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، ایران. 0000-0001-9233-8460 Journal Article 2026 04 02 Objective: This study aimed to zone the flood susceptibility in the Abdollah‑Abad watershed of Sorkheh County, with an emphasis on evaluating the role of spatial neighborhood structures in improving spatial analyses. Given the limited availability of hydrological data in many watersheds, the use of multi‑criteria analysis and fuzzy logic provides an effective approach for identifying flood‑prone areas. Method: Nine environmental criteria influencing flood occurrence were analyzed in a GIS environment. First, thematic layers were standardized using fuzzy membership functions, and the weights of the criteria were determined through the Analytic Hierarchy Process (AHP). The flood susceptibility map was then generated using the fuzzy Gamma operator. To examine the effects of spatial dependencies, two types of spatial neighborhood structures, distance‑based and boundary‑based were incorporated into the model, and the final map was produced by integrating their outputs. Results: The results indicated that slope and precipitation had the highest influence on flood susceptibility. Comparing the baseline model with the models incorporating neighborhood structures showed that applying spatial neighborhoods reduced spatial noise and increased the spatial continuity of susceptibility zones. The distance‑based structure smoothed spatial patterns by accounting for the gradual influence of adjacent units, whereas the boundary‑based structure enhanced the continuity along the boundaries of hazard classes. The final flood susceptibility map revealed that the moderate class occupies the largest proportion of the watershed (42.24%), followed by the high (26.70%) and low (21.78%) classes, whereas the very high and very low classes represent only 2.35% and 6.93% of the total area, respectively. Conclusions: The findings demonstrate that integrating fuzzy logic, multi‑criteria decision‑making methods, and spatial neighborhood structures provides an effective framework for flood susceptibility zonation. Considering spatial dependencies among spatial units enhances the coherence of output maps and leads to a more accurate understanding of the spatial pattern of flood susceptibility. This approach can support flood‑risk management and land‑use planning. هدف: هدف این پژوهش، پهنه‌بندی پتانسیل سیل‌خیزی در حوضۀ آبخیز عبدالله‌آباد شهرستان سرخه با تأکید بر بررسی نقش ساختارهای همسایگی مکانی در بهبود تحلیل‌های فضایی بود. با توجه به محدودیت داده‌های هیدرولوژیکی در بسیاری از حوضه‌ها، استفاده از روش‌های مبتنی بر تحلیل چندمعیاره و منطق فازی می‌تواند رویکردی مناسب برای شناسایی مناطق مستعد سیلاب فراهم کند. روش پژوهش: در این پژوهش عوامل مؤثر در بروز سیلاب شامل ۹ معیار محیطی مؤثر بر بروز سیلاب در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی تحلیل شدند. ابتدا لایه‌های اطلاعاتی با استفاده از توابع عضویت فازی استانداردسازی شدند و سپس وزن معیارها با روش تحلیل سلسله‌مراتبی تعیین شد. در ادامه، نقشۀ پتانسیل سیل‌خیزی با استفاده از عملگر گامای فازی تولید شد. به منظور بررسی اثر وابستگی‌های فضایی، دو نوع ساختار همسایگی مکانی شامل Distance-based و Boundary-based بر نتایج مدل اعمال و در نهایت نقشۀ نهایی از ترکیب نتایج تهیه شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد ‌شیب و بارش بیشترین نقش را در تعیین پتانسیل سیل‌خیزی دارند. مقایسۀ نقشه‌های حاصل از مدل پایه و مدل‌های دارای ساختار همسایگی نشان داد اعمال همسایگی مکانی موجب کاهش پراکندگی لکه‌ای و افزایش پیوستگی فضایی پهنه‌های خطر می‌شود. ساختار Distance-based با در نظر گرفتن تأثیر تدریجی واحدهای مجاور باعث هموارسازی الگوهای فضایی شد، در حالی که ساختار Boundary-based پیوستگی بیشتری در مرز پهنه‌های خطر ایجاد کرد. براساس نتایج حاصل 42/24 درصد از مساحت حوضه در طبقۀ پتانسیل متوسط، 26/70 درصد در طبقۀ پتانسیل زیاد و 21/78 درصد در طبقۀ پتانسیل کم قرار دارد، در حالی که طبقات بسیار زیاد و بسیار کم به‌ترتیب تنها 2/35 و 6/93 درصد از مساحت حوضه را شامل می‌شوند. نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان می‌دهد ترکیب منطق فازی، روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره و تحلیل ساختارهای همسایگی مکانی می‌تواند چارچوبی کارآمد برای پهنه‌بندی پتانسیل سیل‌خیزی فراهم کند. در نظر گرفتن وابستگی‌های فضایی میان واحدهای مکانی موجب افزایش انسجام نقشه‌های خروجی و درک دقیق‌تر الگوی فضایی پتانسیل سیل‌خیزی می‌شود و می‌تواند در مدیریت ریسک سیلاب و برنامه‌ریزی کاربری اراضی مورد استفاده قرار گیرد.

https://ije.ut.ac.ir/article_108155_03df3a833145a760c073b46d50bcf366.pdf

انجمن آبخیزداری ایران مجله اکوهیدرولوژی 2423-6098 13 2 2026 06 22 Scientometric Analysis of Research Trends and Identification of Knowledge Gaps in Land Subsidence Studies in Iran تحلیل علم‌سنجی روندهای پژوهشی و شناسایی خلأهای دانشی در مطالعات فرونشست زمین ایران 1296 1315 108156 10.22059/ije.2026.412357.1910 FA علیرضا محمودی دانشگاه شیراز- دانشکده کشارزی و منابع طبیعی داراب 0009-0000-4240-5717 سیده زینب صفوی دانشگاه شیراز- دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی داراب المیرا اسدی فرد دانش آموخته دکتری علوم و مهندسی محیط زیست، گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، مازندران، ایران. 0009-0008-5679-4686 اسماعیل سهیلی دانشگاه شیراز- دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی داراب 0009-0007-2698-3243 Journal Article 2026 04 09 Objective: Land subsidence is a national crisis in Iran, necessitating a systematic analysis of the state of research. This study aimed to develop a critical-analytical scientometric review by integrating quantitative and qualitative data to provide a comprehensive picture of the knowledge production structure, trends, focuses, and, most importantly, the major research gaps in this field. Method: This research is a scientometric review. A systematic search was conducted in Google Scholar and Ganj databases to collect all relevant scientific documents (articles, theses) on landsubsidence in Iran from 2001 to July 2025. After screening, 547 final documents were critically examined based on quantitative scientometric criteria (temporal and geographical distribution, document type, institutional affiliation) and through qualitative content analysis grounded in a four-pillar conceptual framework (groundwater, remote sensing, modeling, geotechnical-human factors). Results: The findings indicate a significant growth in research publications since 2015, with the highest number of documents related to 1401 (89 documents) and 1403 (86 documents). In terms of document type, theses and dissertations accounted for the largest share with 243, followed by domestic scientific-research articles with 224, while the share of international articles was only 37, indicating a deep gap in the maturity and scientific publication of this field. However, three major structural gaps were identified: first, a gap in integrated coverage due to an unbalanced geographical focus on Tehran and Mashhad and neglect of other critical areas, including the Mahyar and Najafabad plains of Isfahan; second, an excessive thematic focus on groundwater and remote sensing and relative neglect of fault and construction factors; And third, the gap in implementation resulting from the weakness of predictive modeling studies and the inadequate linking of findings to policy-making and executive management processes. Conclusions: This review demonstrates that despite quantitative growth, the quality of knowledge production in this field requires a strategic transformation. Overcoming the subsidence crisis necessitates a shift towards 1) Enhancing quality and international publication, 2) Designing integrated studies with balanced geographical-thematic coverage, and 3) Strengthening the science-policy-practice nexus. The results of this study can serve as a roadmap for targeting future research investments and effective policymaking. موضوع: پدیدۀ فرونشست زمین به عنوان یک بحران ملی در ایران، مستلزم تحلیل نظام‌مند وضعیت پژوهش‌های انجام‌ شده است. این مطالعه با هدف اصلی تدوین یک مرور علم‌سنجی انتقادی ـ تحلیلی انجام شد تا با تلفیق داده‌های کمی و کیفی، تصویری جامع از ساختار تولید علم، روندها، تمرکزها و به‌ویژه شکاف‌های پژوهشی کلان در این حوزه ترسیم کند. هدف: پژوهش حاضر یک مرور علم‌سنجی است. روش تحقیق: با جست‌وجوی نظام‌مند در پایگاه‌های Google Scholar و گنج، کلیۀ مدارک علمی مرتبط (مقاله، پایان‌نامه، کتاب) با موضوع فرونشست ایران در بازه ۱۳۸۰ تا تیر ۱۴۰۴ گردآوری شد. پس از غربالگری، ۵۴۷ مدرک نهایی براساس معیارهای علم‌سنجی کمی (توزیع زمانی، جغرافیایی، نوع مدرک، وابستگی نهادی) و با تحلیل محتوای کیفی بر مبنای یک چارچوب مفهومی چهارمحوری به ‌صورت انتقادی بررسی شدند. یافته‌ها: نتایج بیانگر رشد قابل‌ توجه انتشار تحقیقات از سال ۱۳۹۴ بوده، به ‌طوری ‌که بیشترین تعداد مدارک مربوط به سال‌های ۱۴۰۱ (۸۹ مدرک) و ۱۴۰۳ (۸۶ مدرک) است. از نظر نوع مدرک، پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها با ۲۴۳ مورد بیشترین سهم را به خود اختصاص داده‌اند و پس از آن مقالات علمی ـ پژوهشی داخلی با ۲۲۴ مورد قرار دارند، در حالی که سهم مقالات بین‌المللی تنها ۳۷ مورد بوده که نشان‌دهندۀ شکاف عمیق در بلوغ و انتشار علمی این حوزه است. با این‌وجود، سه شکاف ساختاری کلان شناسایی شد: نخست، شکاف در پوشش یکپارچه به ‌واسطۀ تمرکز جغرافیایی نامتوازن بر تهران و مشهد و غفلت از کانون‌های بحرانی دیگر از جمله دشت‌های مهیار و نجف‌آباد اصفهان؛ دوم، تمرکز موضوعی افراطی بر آب زیرزمینی و سنجش از دور و بی‌توجهی نسبی به عوامل گسل و ساخت‌وساز و سوم، شکاف در کاربردی‌سازی ناشی از ضعف مطالعات مدل‌سازی پیش‌بینانه و پیوند ناکافی یافته‌ها با فرایندهای سیاست‌گذاری و مدیریت اجرایی نتیجه‌گیری: این مرور نشان می‌دهد با وجود کمیت رو به رشد، تولید علم در این حوزه از نظر کیفی نیازمند یک تحول راهبردی است. عبور از بحران فرونشست مستلزم حرکت به سمت: ۱) ارتقای کیفیت و انتشار بین‌المللی؛ ۲) تعریف مطالعات یکپارچه با پوشش جغرافیایی ـ موضوعی متوازن؛ ۳) تقویت پیوند علم و عمل است. نتایج این مطالعه می‌تواند به عنوان نقشه‌ای برای هدفمندسازی سرمایه‌گذاری‌های پژوهشی آینده و سیاست‌گذاری مؤثر مورد استفاده قرار گیرد.

https://ije.ut.ac.ir/article_108156_2ac5c763221a1ca796638e111b3951a7.pdf

انجمن آبخیزداری ایران مجله اکوهیدرولوژی 2423-6098 13 2 2026 06 22 Modeling Nonlinear Soil-Vegetation Relationships in the Zouji Shoush Watershed: A Machine Learning Approach with Uncertainty Quantification مدلسازی روابط غیرخطی خاک-گیاه در آبخیز زوجی شوش با رویکرد یادگیری ماشین و تحلیل عدم قطعیت 1316 1341 107936 10.22059/ije.2026.412192.1909 FA کهزاد حیدری استادیار پژوهشی، بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان، سازمان تحقیقات، 0000-0001-5156-2511 مهری دیناروند دانشیار پژوهشی، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش صبا پیرو استادیار پژوهشی، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش سید حسین آرامی استادیار پژوهشی، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش Journal Article 2026 03 28 Research Topic: Modeling Vegetation Cover Dynamics in Arid Regions Using Deep Learning and Multi-Source Data Objective: This study aimed to model vegetation cover percentage based on soil characteristics in the Zojy Shush watershed, Khuzestan Province, Iran. Two topographic units (hill and valley) were considered. Machine learning algorithms were employed alongside interpretability and uncertainty quantification approaches. Method: Following sampling from 120 points, nine soil characteristics (pH, phosphorus, potassium, organic carbon, EC, lime, clay, silt, and sand) and vegetation cover percentage were measured. Three algorithms—Random Forest, XGBoost, and Gradient Boosting—were employed with cross-validation. Feature importance was assessed using Gini, permutation, and SHAP indices, while uncertainty was evaluated via the bootstrap method. Results: In the topographically-separated model for the Valley region, Gradient Boosting achieved a median R² of 0.73, outperforming XGBoost (0.68) and Random Forest (0.14). In contrast, for the combined dataset, XGBoost showed superior performance (median R² = 0.50). In contrast, the integrated model (combining both hills and valleys) yielded negative R² values due to topographic heterogeneity. Clay (0.245), organic matter (0.156), and phosphorus (0.130) were identified as the most important predictors. Gradient Boosting provided the best uncertainty coverage (60%), with epistemic uncertainty being dominant across the models. Topography-specific modeling (separate models for hills and valleys with performance around R² ≈ 0.78) demonstrated a significant advantage over a unified model (which yielded negative R² values). Furthermore, phosphorus, pH, and silt were identified as primary limiting factors for vegetation cover in 75%, 50%, and 25% of the study area, respectively. Conclusions: This study revealed that soil-vegetation relationships in arid regions are nonlinear and dependent on topographic heterogeneity. Phosphorus was identified as the primary limiting factor in calcareous soils. Despite a weak linear correlation, clay emerged as the most important predictor due to its threshold-based relationship with vegetation cover. The predominance of epistemic uncertainty suggests that enhancing the modeling framework is more effective than merely increasing measurement accuracy for improving predictions in such complex environments. موضوع: مدل‏سازی پویایی پوشش گیاهی در مناطق خشک با استفاده از یادگیری عمیق و داده‏های چندمنبعی هدف: این مطالعه با هدف مدل‏سازی درصد پوشش گیاهی بر اساس ویژگی‏های خاک در دو واحد توپوگرافی تپه و دره در حوضۀ آبخیز زوجی شوش استان خوزستان با استفاده از الگوریتم‏های یادگیری ماشین و رویکردهای تفسیرپذیری و عدم قطعیت انجام شد. روش پژوهش: پس از نمونه‏برداری از ۱۲۰ نقطه، ۹ ویژگی خاک (اسیدیته، فسفر، پتاسیم، کربن آلی، EC، آهک، رس، سیلت و شن) و درصد پوشش گیاهی اندازه‏گیری شد. سه الگوریتم جنگل تصادفی، XGBoost و گرادیان بوستینگ با اعتبارسنجی متقابل به کار رفتند. اهمیت ویژگی‏ها با شاخص‏های جینی، جایگشتی و SHAP و عدم قطعیت با روش بوت‏استرپ ارزیابی شد. یافته‏ها: نتایج نشان داد در مدل تفکیکی برای منطقۀ دره، گرادیان بوستینگ با میانه R² برابر 0/73 عملکرد بهتری نسبت به XGBoost (0/68) و جنگل تصادفی (0/14) داشت. در مقابل، مدل یکپارچه (ترکیب تپه و دره) به دلیل ناهمگونی توپوگرافی، مقادیر R² منفی نشان داد. رس (0/245)، مادۀ آلی (0/156) و فسفر (0/130) مهم‏ترین پیش‏بین‏ کننده‌‏ها بودند. گرادیان بوستینگ بهترین پوشش عدم قطعیت (۶۰ درصد) را ارائه داد و عدم قطعیت معرفتی بر مدل‏ها غالب بود. مدل‏سازی تفکیکی بر اساس واحدهای توپوگرافی (عملکرد حدود 0/78) نسبت به مدل یکپارچه (با عملکرد منفی) برتری چشمگیری داشت. همچنین فسفر، pH و سیلت به ترتیب در ۷۵ درصد، ۵۰ درصد و ۲۵ درصد مناطق به عنوان عوامل محدودکنندۀ اولیه پوشش گیاهی شناسایی شدند. نتیجه‏گیری: این مطالعه نشان داد روابط خاک ـ گیاه در مناطق خشک غیرخطی و وابسته به ناهمگونی توپوگرافی است. فسفر عامل محدودکنندۀ اصلی در خاک‏های آهکی شناسایی شد و علی‏رغم همبستگی خطی ضعیف، رس به دلیل رابطۀ آستانه‏ای با پوشش گیاهی به مهم‏ترین پیش‏بین‏کننده تبدیل شد. غلبۀ عدم قطعیت معرفتی نشان می‏دهد بهبود مدل‏سازی مؤثرتر از افزایش دقت اندازه‏گیری است.

https://ije.ut.ac.ir/article_107936_429a4a3156fb0aa4b2dc9a85117db118.pdf

انجمن آبخیزداری ایران مجله اکوهیدرولوژی 2423-6098 13 2 2026 06 22 Physicochemical Assessment and Spatial Analysis of Water Quality in the Rivers of Lar National Park Using a Multivariate Statistical Approach ارزیابی فیزیکوشیمیایی و تحلیل مکانی کیفیت آب رودخانه‌های پارک ملی لار با رویکرد آماری چندمتغیره 1342 1368 108158 10.22059/ije.2026.407619.1898 FA مینا محمودی گروه محیط زیست، دانشکده کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران اصغر عبدلی گروه تنوع زیستی و مدیریت اکوسیستم، پژوهشکدة علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. 0000-0003-1229-933X نعمت اله خراسانی گروه علوم و مهندسی محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2026 03 27 Objective: This study conducts a comprehensive evaluation of the physicochemical water quality and longitudinal monitoring of rivers in Lar National Park over two consecutive summers (2017 and 2018). Method: Water samples were collected from 20 stations across 10 rivers and springs. Nine key parameters were measured, including temperature, acidity (pH), dissolved oxygen (DO), biochemical oxygen demand (BOD₅), total nitrogen, total phosphorus, turbidity, electrical conductivity (EC), and total dissolved solids (TDS), along with two derived indices (BOD/DO and N/P ratios). Statistical analyses, including Spearman correlation, hierarchical cluster analysis, and the Kruskal-Wallis test, were performed using R software Results: Results indicated that overall water quality is favorable (mean BOD₅ ≤ 0/27 mg/L and DO ≥ 7/32 mg/L), with mean electrical conductivity ranging at 345 µS/cm; however, significant longitudinal heterogeneity was observed. Downstream sections, particularly the Siah-Polas River, exhibited intense anthropogenic pressure, with total phosphorus reaching a maximum of 0/59 mg/L at station LNP11 in 2018 and turbidity peaking at 9.2 NTU at station LNP12. Conclusions: A significant negative correlation was found between elevation and total nitrogen (p=0/004 ,r=0/45). Furthermore, the Kruskal-Wallis test revealed significant spatial differences among upstream, midstream, and downstream groups for total nitrogen (p<0/001) and electrical conductivity (p<0/01), confirming the accumulation of anthropogenic pollutants downstream. These findings underscore the necessity for targeted management based on spatial zoning in Lar National Park. هدف: این پژوهش به ارزیابی جامع کیفیت فیزیکوشیمیایی و پایش طولی آب رودخانه‌های پارک ملی لار در دو تابستان متوالی (۱۳۹۶ و ۱۳۹۷) می‌پردازد. روش پژوهش: نمونه‌های آب از ۲۰ ایستگاه در 10 رودخانه و چشمه جمع‌آوری شد. 9 پارامتر اصلی شامل دما، اسیدیته (pH)، اکسیژن محلول (DO)، اکسیژن‌خواهی زیستی (BOD₅)، نیتروژن کل، فسفر کل، کدورت، هدایت الکتریکی (EC) و مواد جامد محلول کل (TDS) اندازه‌گیری شدند و دو شاخص مشتق‌شده (نسبت‌های BOD/DO و N/P) نیز محاسبه شد. تحلیل‌های آماری شامل همبستگی اسپیرمن، تحلیل خوشه‌بندی سلسله‌مراتبی و آزمون کروسکال ـ والیس با استفاده از نرم‌افزار R انجام شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد کیفیت کلی آب مطلوب است (میانگین 0/27 ≥ BOD₅ و 7/32 ≤ DO میلی‌گرم در لیتر) و میانگین EC در محدودۀ ۳۴۵µS/cm قرار داشت؛ با این‌حال، ناهمگونی طولی معنا‌داری مشاهده شد. بخش‌های پایین‌دست، به‌ویژه رودخانۀ سیاه‌پلاس، فشار انسان‌زاد شدیدی را نشان دادند؛ به ‌طوری ‌که فسفر کل در ایستگاه LNP11 در سال ۱۳۹۷ به حداکثر 0/59 میلی‌گرم در لیتر و کدورت در ایستگاه LNP12 به NTU 9/2 رسید. نتیجه‌گیری: همبستگی منفی معنا‌داری بین ارتفاع و نیتروژن کل مشاهده شد (0/004=p، 0/45=r). علاوه بر این، آزمون کروسکال ـ والیس تفاوت‌های فضایی معنا‌داری را میان گروه‌های بالادست، میانی و پایین‌دست برای نیتروژن کل (0/001>p) و هدایت الکتریکی (0/01>p) آشکار ساخت که تأییدکننده تجمع آلاینده‌های انسان‌زاد در پایین‌دست است. این یافته‌ها بر ضرورت مدیریت هدفمند و مبتنی بر منطقه‌بندی فضایی در پارک ملی لار تأکید دارد.

https://ije.ut.ac.ir/article_108158_fba81cd9204653831e7cc59da3ad51f7.pdf

انجمن آبخیزداری ایران مجله اکوهیدرولوژی 2423-6098 13 2 2026 06 22 Regional assessment of the canal performance using hydraulic Modeling: a case study of Shoeybiyeh network ارزیابی منطقه‌ای عملکرد کانال با استفاده از مدل‌سازی هیدرولیکی: مطالعه موردی شبکه شعیبییه 1369 1387 107525 10.22059/ije.2026.411802.1907 FA کاظم شاهوردی گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران 0000-0001-8098-0931 Journal Article 2026 04 06 Objective: Water is a critical resource for agricultural development and national food security, particularly in arid and semi-arid regions. Due to increasing water demand and limited availability, equitable and efficient water distribution in irrigation networks has become a major management challenge. Performance evaluation of irrigation canals is essential for optimal water management and improving the performance. To hydraulically model and quantitatively evaluate the performance of the Shuaibiyah irrigation canal, with emphasis on efficiency, adequacy, and equity in water delivery and distribution. Method: An unsteady-flow hydraulic model was developed in HEC-RAS for the main canal, incorporating nine water-level control structures and fifteen offtakes. After calibration and validation using field data, the model simulated baseline conditions and eight operational scenarios with positive and negative inflow variations. Performance indicators—efficiency, adequacy, and equity—were computed at local and regional scales and classified using standard criteria. Results: Local assessments showed that efficiency remained within the “good” range for all offtakes across all scenarios, with a network-wide average of 0.998, indicating very high conveyance performance. However, adequacy for some downstream offtakes declined to the “fair” range under certain scenarios, reflecting supply shortfalls despite high efficiency. Equity analysis revealed marked structural imbalance: baseline equity values were 0.005 (upstream), 0.197 (middle), and 0.285 (downstream), demonstrating significant preferential allocation to upstream users. Conclusions: Although the Shuaibiyah irrigation canal exhibits excellent technical efficiency, it faces pronounced structural inequity that disadvantages middle and especially downstream regions. Achieving sustainable and balanced performance requires revising water allocation strategies and improving operational management to enhance equity throughout the system. هدف از این پژوهش، مدل‌سازی هیدرولیکی و ارزیابی کمی عملکرد شبکۀ آبیاری شعیبیه به‌ صورت محلی و منطقه‌ای بود. برای این‌منظور، مدل هیدرولیکی‌HEC-RAS برای شبیه‌سازی جریان غیرماندگار، با در نظر گرفتن 9 سازه آب‌بند آب و 15 سازه آبگیر توسعه داده شد و پس از اعتبارسنجی با داده‌های واقعی برای تحلیل شرایط پایه و 8 سناریو مختلف بهره‌برداری استفاده شد. نتایج ارزیابی محلی نشان داد سنجۀ‌ راندمان در کلیۀ آبگیرها و در تمامی سناریوها در محدودۀ خوب قرار دارد و میانگین آن در کل شبکه به 0/998 می‌رسد که نشان‌دهندۀ کارایی بالای سیستم در انتقال و توزیع آب است. در مقابل، سنجۀ‌ کفایت در آبگیرهای پایین‌دست در برخی سناریوها به محدودۀ متوسط رسید که نشان می‌دهد با وجود تحویل کارآمد آب، مقدار آن برای برآوردن نیازها در این مناطق کافی نیست. ارزیابی سنجۀ‌ عدالت نشان‌دهندۀ توزیع ناعادلانۀ منابع آب به نفع بهره‌برداران بالادست است به‌ گونه‌ای که این سنجه‌ در شرایط اولیه برای منطقۀ بالادست 0/005، برای منطقۀ میانی 0/197 و برای منطقۀ پایین‌دست 0/285 بود. بنابراین، شبکۀ آبیاری شعیبیه از نظر کارایی در وضعیت مطلوبی قرار دارد، اما از یک بی‌عدالتی در توزیع رنج می‌برد که موجب محرومیت نسبی مناطق پایین‌دست شده است.

https://ije.ut.ac.ir/article_107525_ea3d9534a076f2a6f7068da38e7552ac.pdf

انجمن آبخیزداری ایران مجله اکوهیدرولوژی 2423-6098 13 2 2026 06 22 Land Use Change Prediction Using CA-Markov Model in Manderjan Watershed, Zayandeh Rood کاربرد مدل CA-Markovدر حوضۀ آبخیز مندرجان زاینده‌رود جهت پیش‌بینی تغییرات کاربری اراضی 1388 1403 106063 10.22059/ije.2026.408768.1902 FA علی نجفی دانشجوی دکتری رشتۀ علوم و مهندسی آبخیز، گروه مهندسی طبیعت، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، ایران 0009-0000-9312-259X افشین هنربخش گروه مهندسی طبیعت، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم زمین، آبخیزداری، دانشگاه شهرکرد، ایران 0000-0003-0690-197X مهدی پژوهش گروه مهندسی طبیعت، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم زمین، آبخیزداری، عضو هیئت علمی دانشگاه شهرکرد، ایران 0000-0001-5872-2821 خدایار عبدالهی گروه مهندسی طبیعت، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم زمین، آبخیزداری، عضو هیئت علمی دانشگاه شهرکرد، ایران 0000-0001-7274-0823 Journal Article 2026 03 25 The Manderjan watershed has not been immune to drastic changes in land use. In general; the aim of this study is to predict land use changes using the CA-Markov model in Manderjan watershed area, Isfahan province. For this purpose, Landsat satellite images from 1991, 2001, 2011, and 2021 (in 10-year time intervals) were used. a land cover map was prepared in 4 land use classes (including agricultural land, mountainous land, pasture, and residential land). The kappa coefficient obtained from the land use map of 2011 and the forecast was 0.96 and for 2021 it was 0.969. The results show that the differences between different classes are different and their magnitude is generally less than 9% in 2011, and less than 15% in 2021. The study of the trend of land use changes in 2031 and 2041 compared to 2021 showed that the largest increase in terms of area is agricultural land. Among the decreasing changes, pasture will be seen with 315 and 868 hectares, respectively, in 2031 and 2041. The increase in the area of agricultural and residential land has caused the area of pasture land to decrease by the same amount in 2031 and 2041. حوضۀ آبخیز مندرجان از تغییرات شدید در نوع کاربری اراضی مصون نمانده است. به ‏طور کلی، هدف اصلی این مطالعه پیش‌بینی تغییرات کاربری اراضی با کاربرد مدل CA-Markov در حوضۀ آبخیز مندرجان استان اصفهان است. برای این‌منظور، از تصاویر ماهواره‌ای لندست مربوط به سال‌های 1991، 2001، 2011، 2021 (در مقاطع زمانی 10ساله) استفاده شد. نقشۀ پوشش اراضی در 4 کلاس کاربری اراضی (شامل اراضی کشاورزی، اراضی کوهستانی، مرتع و اراضی مسکونی) تهیه شد. ضریب کاپای حاصل از نقشۀ کاربری اراضی سال 2011 و پیش‌بینی‌شده برابر با 0/96 و برای سال 2021 برابر با 0/969 بود. نتایج نشان می‏دهد اختلاف‏های طبقه‏های مختلف متفاوت است و بزرگی آن به طور کلی در سال 2011 کمتر از 9 درصد و در سال 2021 کمتر از 15 درصد است. بررسی روند تغییرات کاربری اراضی سال‌های 2031 و 2041 نسبت به سال 2021 نشان داد بیشترین تغییرات افزایشی از لحاظ سطح، اراضی کشاورزی است. در بین تغییرات کاهشی نیز مرتع با 315 و 868 هکتار به‌ترتیب در سال‌های 2031 و 2041 شاهد خواهیم بود. افزایش سطح اراضی کشاورزی و مسکونی باعث کاهش سطح اراضی مرتعی به همین میزان در سال‌های 2031 و 2041 شده است.

https://ije.ut.ac.ir/article_106063_d218579a66992cae412fb54156448c6f.pdf