1
دانشیار رسوبشناسی کاربردی، پژوهشکدۀ حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
2
استادیار گروه مهندسی آب و محیط زیست، دانشکدۀ مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی شریف
3
کارشناس پژوهشی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان غربی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
10.22059/ije.2026.408497.1900
چکیده
عنوان پژوهش: دبی جریان تبادلی بین دو سوی پل شهید کلانتری موضوع کلیدی در مدیریت دریاچۀ ارومیه به شمار میرود که تا کنون به روش میدانی اندازهگیری نشده است. دستیابی به سرعت و دبی جریان بین شمال و جنوب دریاچۀ ارومیه هدف این پژوهش بود. مواد و روش: هیدروگرافی مقطع میانگذر با مقیاس 1:200 با استفاده از اشل مدرج با دقت یک سانتیمتر بهانجام رسید. اندازهگیری سرعت و جهت جریان از میانۀ 17 دهانۀ پل شهیدکلانتری و در سه تراز 0/2، 0/5 و 0/8 عمق با استفاده از دستگاه BFM-001 مدل Valeport و در بهار 1404 برای ثبت جریان در شرایط پرآبی انجام شده است. نتایج: نتایج نشان داد مساحت نیمرخ عمقی 2383/44 مترمربع است. بیشینۀ سرعت جریان تبادلی در روزهای سوم و چهارم خردادماه بهترتیب 26 و 29 سانتیمتر در ثانیه به دست آمد. بیشینۀ دبی جریان تبادلی بین بخشهای شمالی و جنوبی پل 691/2 مترمکعب در ثانیه و پتانسیل روزانه 59/7 میلیون مترمکعب است. جریانهای غالب به ترتیب درصد وقوع از جنوب شرق (N165˚) و شمالغرب (N298˚) طی شبانهروز و یا پارهای از ساعتها پس از تغییر وزش باد به صورت چرخشی مشاهده شد. بهعلاوه، متوسط سرعت جریانها در سطح جنوب و شمال پل 24/8 و 22 سانتیمتر در ثانیه به دست آمده است. نتیجهگیری: این پژوهش تأکید دارد که وزش باد نسبت به تغییرات چگالی و دما، مهمترین نیروی پیشران جریان تبادلی در مدت دادهبرداری در این مطالعه به شمار میرود. احداث میانگذر شهید کلانتری با افزایش طول خط ساحل باعث کاهش سرعت جریان در کرانهها و افزایش تبادل جریان از بازشدگی شده است.
Azarafza, M., Mokhtari, M. (2013). "Assessment of Salinity Changes in Lake Urmia Due to Drought Using Remote Sensing." Dry Region, 3(2), 1-14. [In Persian].
Hasanlu, M., Jamshidi, M., Sattari, M. (2018). "Preparation of Salinity Map of Lake Urmia Using Support Vector Regression and Landsat-8 Images." Hydrogeomorphology, 5(14), 43-65. [In Persian].
Hossari, B., Zeinalzadeh, K. (2019). "The Role of Changes in the Average Discharge of Rivers in the Lake Urmia Catchment Area in the Decline of the Lake’s Water Level." Iranian Journal of Soil and Water Research, 50(2), 437-447. doi:10.22059/ijswr.2018.257124.667905. [In Persian].
Soufi, M., Alijani, B., Borna, R., Asadi, F. (2020). "Hydro-Climatic Modeling of Lake Urmia Water Level Fluctuations." Iranian Water Resources Research, 16(1), 380-393. [In Persian].
Moghaddasi, M., Morid, S., Delavar, M., Hosseini Safa, H. (2019). "Challenges and Conflicts between Agricultural Water Supply and Environmental Water Rights in the Lake Urmia Catchment Area." Iranian Water Resources Research, 15(2), 26-38. [In Persian].
Hemmati, M., Ahmadi, H., Hamidi, S. (2020). "Three-Dimensional Numerical Simulation of the Effect of Wind Direction on Circulation Patterns and Salinity of Flow in Lake Urmia." Iranian Journal of Irrigation and Water Engineering, 10(3), 22-33. doi:10.22125/iwe.2020.107016. [In Persian].
Yamani, M., Moghimi, E., Lak, R., Jafarbigloo, M., Salehipour Milani, A. (2015). "Reconstruction of Paleo-Levels of Lake Urmia during the Quaternary by Studying Lake Terraces." Physical Geography Research, 47(1), 1-19. doi:10.22059/jphgr.2015.53675. [In Persian].
Dadashzadeh, M., Parsa, J., Mojtahedi, A. (2020). "Study of the Interaction between Lake Urmia Wave Patterns and the Causeway Using Meteorological and Computational Fluid Dynamics Models." Oceanography, 11, 49-61. [In Persian].
Bayati, M., & Danesh-Yazdi, M. (2021). Mapping the spatiotemporal variability of salinity in the hypersaline Lake Urmia using Sentinel-2 and Landsat-8 imagery. Journal of Hydrology, 595, 126032. doi:https://doi.org/10.1016/j.jhydrol.2021.126032
Gharibreza, , Mehdizadeh, M., Masoumi, H., Dashte-Bozorg, N. A., & Lotfinasabasl, S. (2022). Ecological risk assessment of the riverine and deltaic environments (Rozechai River, Urmia Lake, Iran), using sediment quality indices. Environmental Monitoring and Assessment, 194(6), 447. doi:10.1007/s10661-022-10124-6
Memarian Sorkhabi, O., & Kurdpour, I. (2024). Assessing the impact of dams and unsustainable agricultural development on Lake Urmia drying up using multi satellite sensor and deep learning. Sustainable Water Resources Management, 10(6), 195. doi:10.1007/s40899-024-01165-5
Sharifi, A., Shah-Hosseini, M., Pourmand, A., Esfahaninejad, M., & Haeri-Ardakani, O. (2018). The Vanishing of Urmia Lake: A Geolimnological Perspective on the Hydrological Imbalance of the World’s Second Largest Hypersaline Lake (pp. 1-38). Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg.
