تحلیل تطبیقی روش‌های AHP، BWM و IRN-AHP در اولویت‌بندی سیل‌خیزی حوزه آبخیز فخرآباد یزد

ملکی نژاد, حسین; بذرافشان, احسان; سپهری, مهدی; حسینی, سید زین العابدین

doi:10.22059/ije.2025.400762.1881

تحلیل تطبیقی روش‌های AHP، BWM و IRN-AHP در اولویت‌بندی سیل‌خیزی حوزه آبخیز فخرآباد یزد

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

حسین ملکی نژاد ¹

احسان بذرافشان ¹

مهدی سپهری ²

سید زین العابدین حسینی ¹

¹ گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه یزد

² کارشناس بخش مرتع، موسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع کشور، ایران

10.22059/ije.2025.400762.1881

چکیده

سیلاب یکی از چالش‌های جدی در حوزه آبخیز فخرآباد واقع در استان یزد به‌شمار می‌رود که به‌ویژه از منظر اقتصادی، خسارات قابل‌توجهی را به زیرساخت‌ها و اراضی وارد می‌سازد. از این‌رو، شناسایی و اولویت‌بندی مناطق مستعد سیلاب در این حوزه می‌تواند نقش مؤثری در برنامه‌ریزی و اجرای اقدامات حفاظتی در زمینه‌های کنترل سیلاب، حفاظت خاک و مدیریت منابع آب ایفا کند. در این پژوهش، به‌منظور اولویت‌بندی زیرحوضه‌های منطقه مطالعه‌شده از نظر میزان سیل‌خیزی، هشت معیار مؤثر شامل مدل رقومی ارتفاع (DEM)، شیب، بارندگی، شاخص فراکتال، شاخص پیوستگی، نرخ اشباع توپوگرافی، شاخص کنترل توپوگرافی و قدرت جریان انتخاب و تحلیل شدند. جهت وزن‌دهی و رتبه‌بندی زیرحوضه‌ها، از سه روش تصمیم‌گیری چندمعیاره شامل فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP)، روش بهترین-بدترین (BWM) و روش IRNAHP استفاده گردید. در گام نهایی، به‌منظور ارزیابی دقت و صحت نتایج حاصل از این روش‌ها، خروجی مدل شبیه‌سازی SWAT به‌عنوان مرجع مقایسه مورد استفاده قرار گرفت. یافته‌های حاصل از روش AHP نشان داد که زیرحوضه‌های شماره 4، 3، 31، 27 و 29 دارای بالاترین پتانسیل سیل‌خیزی هستند، در حالی که زیرحوضه‌های 15، 22، 14، 21 و 6 کمترین میزان خطر سیلاب را به خود اختصاص دادند. با این حال، دقت کلی این روش پایین ارزیابی شد؛

کلیدواژه‌ها

اولویت بندی زیرحوضه‌ها

فرآیند تحلیل سلسله مراتبی

روش BWM

روش IRNAHP

حوزه فخرآباد

موضوعات