ارزیابی مکانی شدت بیابان‌زایی با معیارهای اقلیم، خاک، پوشش گیاهی و آب و ارائه برنامه مدیریت (مطالعه موردی: استان‌ اصفهان)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه مدیریت سرزمین‌های خشک، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان، ایران

چکیده

موضوع: تخریب زمین در مناطق خشک و نیمه‌خشک توسط فعالیت‌های انسانی و تغییرات اقلیمی، منجر به بیابان‌زایی می‌شود.
هدف: در این پژوهش، برای ارزیابی مکانی شدت بیابان‌زایی در استان اصفهان، از مدل IMDPA با چهار معیار اصلی پوشش گیاهی، خاک، اقلیم و آب استفاده شد.
روش تحقیق: معیارها براساس مشاهدات میدانی و شرایط منطقه‌ای امتیازدهی شدند. نقشۀ شاخص‌های هر معیار با روش میانگین هندسی تلفیق گردید و سپس با نرم‌افزار ArcGIS، نقشۀ وضعیت شدت بیابان‌زایی هر معیار و نقشۀ نهایی استان تهیه شد. همچنین، با مدل SWOT، برنامۀ مدیریتی برای کاهش بیابان‌زایی تدوین گردید.
یافته‌ها: نتایج حاکی است معیارهای اقلیم، پوشش گیاهی، خاک و آب به‌ترتیب مهم‌ترین عوامل بیابان‌زایی هستند. معیار اقلیم با ارزش هندسی 3/08 در کلاس شدید، و پوشش گیاهی (2/72)، خاک (1/98) و آب (1/07) در کلاس متوسط قرار گرفتند. شاخص‌های خشکی، بارش سالانه و تجدید پوشش گیاهی مهم‌ترین، و افت سفرۀ آب زیرزمینی، بهره‌برداری از پوشش گیاهی و درصد سنگ و سنگریزه کم‌اهمیت‌ترین عوامل بودند.
نتیجه‌گیری: نقشۀ نهایی نشان داد 5/52 درصد مساحت در کلاس کم و مابقی در کلاس متوسط بیابان‌زایی است. تحلیل SWOT الگوی تدافعی را برای استان اصفهان نشان داد. از میان نقاط قوت درونی، دانش بومی مناسب بیشترین و انتقال آب به استان‌های هم‌جوار کمترین اثر را نشان می‌دهد. در فرصت‌های بیرونی، توجه دولت به بیابان‌زدایی و احیای زاینده‌رود بیشترین و بالا بودن ساعات آفتابی برای پنل خورشیدی کمترین تأثیر مثبت را دارند. نقاط ضعف درونی اقلیم خشک و کم‌آبی بیشترین تأثیر منفی و چرای بیش‌ازحد دام کمترین اثر منفی را دارد؛ همچنین در تهدیدهای بیرونی، هم‌جواری با کویر و تولید ریزگرد بیشترین و مدیریت حاکمیتی ناکارآمد کمترین تأثیر منفی را نشان می‌دهند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


Abdi, M., & Afsharzadeh, S. (2012). Floristic study of the Badrud north region, Isfahan province. Journal of Plant Biological Sciences, 4(13), 1-12. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20088264.1391.4.13.2.7. (in persian)
Ahmadi, H. (2005). Final report on the project to determine desertification criteria and indicators in Iran. Faculty of Natural Resources, University of Tehran. 125 pp. (in persian)
Akhavan Kazemi, M., Sadat Hoseini, T., Bahramipoor, F. (2019). Analysis of the Impact of Climate Change on International Security, International Relations Studies, 46(12), 9-39. https://doi.org/DOR:20.1001.1.24234974.1398.12.46.1.4. (in persian)
Asadi, M., & Baaghideh, M., (2019). Analyses of Changes in Spatial Patterns in Temperature Heat Islands of Esfahan Province, Amayesh Journal, 12(45), 119-138. magiran.com/p2033283, https://dorl.net/dor/20.1001.1.2676783.1398.12.45.6.2. (in persian)
Asakereh, H. (2005). Tempo-spatial Change In Isfahan Province Precipitation Suring Recent Decades. Research Bulletin Of Isfahan University (Humanities), 18(1), 91-116. Sid. Https://sid.ir/paper/24853/en. (in persian)
Babaev, A. G., & Kharin, N. G. Orlovsky. (1999). Assessment and Mapping of Desertification Processes, A Mythological Guide. Ashghabad. European Commission.‏
Bakhshandehmehr, L., Yazdani, M., Jafari, R., & Soltani, S. (2020). Determining the most effective climatic and pedological factors on the vegetation status in rangeland of Isfahan Province. Iranian Journal of Range and Desert Research27(3), 463-484. doi: 10.22092/ijrdr.2020.126906.1871. (in persian)
Basso, F., Belloti, A., Faretta, S., Ferara, A., Manino, G., Pisante, M., ... & Tabemer, M. (1999). The Agri Basin In: MEDALUS Project_ Mediterranean Desertification and Land Use. Manual on Key indicators of desertification and mapping Environmentally Sensitive areas to desertification.‏
Batooli, H. (2018). Introduction of the flora, life form and chorology of Aran & Bidghol deserts area in Isfahan province. Journal of Plant Research (Iranian Journal of Biology)31(2), 258-278. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23832592.1397.31.2.5.3. (in persian)
Bayat, O., Khademi, H., & Karimzadeh, H. R. (2013). Isotopic Thermometry and Past Climatic Reconstruction Using Paleo Pedologic Evidence in the Eastern Part of Zayandehrurd Watershed, Isfahan. Journal of Climate Research1392(13), 17-30. (in persian)
Beiroudian, N. (2002). Principles of Desert Area Management. First Edition. Rashad Publications. (in persian)
Blaylock, A. D. (1994). Soil salinity, salt tolerance, and growth potential of horticultural and landscape plants. Laramie, WY, USA: University of Wyoming, Cooperative Extension Service, Department of Plant, Soil, and Insect Sciences, College of Agriculture.‏
Borhani, M., Arzani, H., Jaberolansar, Z., Azimi, M., & Farahpor, M. (2010). Investigating the range condition trend during eight-year period in Isfahan province. Iranian Journal of Range and Desert Research17(1), 1-20. (in persian)
Contador, J. L., Schnabel, S., Gutiérrez, A. G., & Fernández, M. P. (2008). Mapping sensitivity to land degradation in Extremadura, SW Spain. Boletın de la Asociación de Geógrafos Espanoles, 53, 387-390.‏
Debenham, F. (1992). World Atlas of Desertification. United Nations Environment Program (UNEP). Edward Arnold for UNEP: Kent.‏ 69 p
Ding JianLi, D. J., Wu ManChun, W. M., & Tiyip, T. (2011). Study on soil salinization infotmation in arid region using remote sensing technique. Journal of Agricultural Sciences in China, 10(3), pp 404-411.
Ekhtesasi, M.R., & Mohajeri, S. (1995). Desert classification method and desertification intensity in Iran. Second National Conference on Desertification and Different Methods of Combat- Desertification, Kerman, 21-134. (in persian)
European Commission, 1999. Mediterranean Desertification and Land Use. (MEDALUS). MEDALUS Office. Landan.
Farifteh, J., Van der Meer, F., Van der Meijde, M., & Atzberger, C. (2008). Spectral characteristics of salt-affected soils: A laboratory experiment. Geoderma145(3-4), 196-206.‏ https://doi.org/10.1016/j.geoderma.2008.03.011
Ganjali, J., Halabian, A., Karam, A., & hajehforoshnia, S. (2022). Investigation of soil salinity changes related to landforms of desert areas in the northern Isfahan province. Quantitative Geomorphological Research11(3), 220-253. doi: 10.22034/gmpj.2022.350895.1366. (in persian)
Goldani, M., & Bannayan, M. (2017). Stratification of Isfahan province regarding crop plants biodiversity during 2003-2012. Journal of Plant Research (Iranian Journal of Biology)30(1), 155-172. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23832592.1396.30.1.14.3. (in persian)
Hadian, F., Jafari, R., Bashari, H., & Tarkesh, M. (2019). Performance Comparison of MODIS and Landsat Data in Estimating of NPP in Arid Regions of Isfahan Province. Desert Management6(12), 89-106. doi: 10.22034/jdmal.2019.34762. (in persian)
Hakimzadeh, M., & Vahdati, A. (2018). Monitoring of organic matter and soil salinity by using IRS - LissIII satellite data in the Harat plain, of Yazd province. Desert23(1), 1-8. doi: 10.22059/jdesert.2018.66342.‏ (in persian)
Keramatzadeh, M., Fathi, A., & Moazed, H. (2022). Investigate the situation of desertification in south east Ahvaz region using IMDPA model with emphasis on the criteria climate and vegetation. Irrigation Sciences and Engineering, 45(1), 153-166. doi: 10.22055/jise.2021.37216.1968.‏ (in persian)
Khosravi, H. (2004). Application of the Medalus model in desertification in the Kashan region, Master's thesis. Faculty of Natural Resources, University of Tehran. (in persian).
Kosmas, C., Kirkby, M., & Geeson, N. (1999). The MEDALUS project: Mediterranean desertification and land use. Manual on key indicators of Desertification and mapping environmental sensitive areas to desertification. EUR18882.‏
Kouranifar, A., Ahmadvand, A.M., Samadi-Foroushani, M. (2024). Policy Analysis of Man-Made Fire Management in North Zagros Forests Using the System Dynamics Approach. Disaster Prev. Manag. Know, 14(1), 60-81. http://dx.doi.org/10.32598/DMKP.14.1.790.1. (in persian)
Luo, L., Ma, W., Zhuang, Y., Zhang, Y., Yi, S., Xu, J., ... & Zhang, Z. (2018). The impacts of climate change and human activities on alpine vegetation and permafrost in the Qinghai-Tibet Engineering Corridor. Ecological Indicators93, 24-35.‏
Maleki, A. (2018). Environmental Politics in the Middle East. Strategic Studies of Public Policy (Strategic Studies of Globalization Journal), 8(27 ), 349-359. Sid. Https://sid.ir/paper/229878/en, (in persian)
Marjovvi, A., & Mashayekhi, P. (2024). Spatial variability assessment of some soil nutrient elements using geostatistical methods (Case study: Chadegan, Isfahan province). Iranian Journal of Soil and Water Research55(6), 1001-1016. doi: 10.22059/ijswr.2024.373779.669677. (in persian)
Masoudi, M., & Elhaei Sahar, M. (2018). A Comparison of Land Degradation Risk Using the RALDE2 Proposed Model in Two Townships with Different Climates in the Khuzestan Province. Watershed Management Research31(3), 56-77. doi: 10.22092/wmej.2018.122180.1124. (in persian)
Oliver, I. (2002). An expert panel-based approach to the assessment of vegetation condition within the context of biodiversity conservation: Stage 1: the identification of condition indicators. Ecological Indicators2(3), 223-237.
Pan, N., Feng, X., Fu, B., Wang, S., Ji, F., & Pan, S. (2018). Increasing global vegetation browning hidden in overall vegetation greening: Insights from time-varying trends. Remote Sensing of Environment214, 59-72.‏
Rosel, C. E. (2006). Saltcedar (Tamarix spp.) leaf litter impacts on surface soil chemistry: electrical conductivity and sodium adsorption ratio (Doctoral dissertation, New Mexico State University).‏
Salehi, A. and Karbasi, P. (2021). The role of man-made factors in desertification east of Isfahan. Spatial Planning, 11(3), 24-1. doi: 10.22108/sppl.2021.126373.1546. (in persian)
Soleimanpour, S. M., Naeimi, M., Rahmati, O., & Moatamednia, M. (2024). Investigate Desertification using Underground Water and Subsidence Criteria by IMDPA Model (Case Study: Rafsanjan Watershed). Environmental Erosion Research Journal14(2), 126-140. http://dx.doi.org/10.61186/jeer.14.2.8.(in persian)
Taghvaei, M., & Saboohi, E, (2017). Zoning, location, climate, solar power plant, Topsis, Research and Urban Planning, 8(28), 61-82. magiran.com/p1716764. https://dorl.net/dor/20.1001.1.22285229.1396.8.28.4.6. (in persian)
Yang, X., Ding, Z., Fan, X., Zhou, Z., & Ma, N. (2007). Processes and mechanisms of desertification in northern China during the last 30 years, with a special reference to the Hunshandake Sandy Land, eastern Inner Mongolia. Catena71(1), 2-12.‏
Zehtabian, G.R. (2004). Effective criteria and indicators in desertification, emphasizing the role of water and irrigation. Forest and Rangeland Journal, 62, 16-24. (in persian)
Zehtabian, G.R., Ahmadi, H., Ekhtesasi, M.R., & Khosravi, H. (2007). Calibration Of Medalus Model To Present Regional Model For Desertification Intensity (Case Study: Kashan). Iranian Journal Of Natural Resources, 60(3), 727-744. Sid. Https://sid.ir/paper/22940/en. (in persian)
دوره 12، شماره 3
مهر 1404
صفحه 901-926
  • تاریخ دریافت: 11 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری: 26 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش: 17 شهریور 1404
  • تاریخ اولین انتشار: 01 مهر 1404
  • تاریخ انتشار: 01 مهر 1404