تحلیل تغییرپذیری تبخیر - تعرق واقعی تحت‌تأثیر نوع پوشش گیاهی در طول شیب تغییرات بارندگی

بنی هاشمی, الهام; طهماسبی, پژمان; قهساره, الهام; عبدالهی, خدایار

doi:10.22059/ije.2026.397981.1877

تحلیل تغییرپذیری تبخیر - تعرق واقعی تحت‌تأثیر نوع پوشش گیاهی در طول شیب تغییرات بارندگی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

¹ گروه مهندسی طبیعت، مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران

² اکولوژی مرتع، مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران،

³ علوم مرتع، مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران

⁴ مهندسی آب، مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران

10.22059/ije.2026.397981.1877

چکیده

تبخیر-تعرق (ET) یکی از مؤلفه‌های کلیدی و تعیین‌کننده چرخه هیدرولوژیکی است که تحت تأثیر عوامل اقلیمی و زیستی، از جمله بارندگی، دما، و ساختار پوشش گیاهی قرار دارد. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر اشکال مختلف پوشش گیاهی بر ET در امتداد یک شیب بارندگی در مناطق استپی و نیمه‌استپی استان‌های چهارمحال‌وبختیاری و اصفهان انجام شد. داده‌ها از پنج سایت مرتعی با شرایط بارندگی متفاوت استخراج و با استفاده از مدل خطی عمومی (GLM) تحلیل شدند. نتایج نشان داد که شیب بارندگی اثر معنادار و غالبی بر ET دارد (p<0.001)، در حالی که اثر مستقل اشکال رویشی در بیشتر موارد معنادار نبود. با این حال، اثر متقابل نوع پوشش و بارندگی در برخی گروه‌های گیاهی مانند گندمیان چندساله و بوته‌ها معنادار بود (p<0.05). همچنین، همبستگی مثبت و معناداری بین درصد پوشش گیاهی و میزان ET مشاهده شد، به‌ویژه در گندمیان چندساله (r=0.788) و پوشش کل (r=0.957). این نتایج نشان می‌دهد که مناطق مرطوب‌تر با پوشش گیاهی متراکم‌تر و پویاتر، ET بالاتری داشته‌اند، در حالی‌که در مناطق خشک‌تر، کاهش منابع آبی موجب افت پوشش گیاهی و ET شده است. به‌طور کلی، نتایج بر نقش کلیدی شیب بارندگی در شکل‌گیری الگوهای پوشش، بهره‌وری زیست‌توده و تبخیر-تعرق تأکید دارد.

کلیدواژه‌ها