سنجش سیستماتیک مولفه های هیدرواقلیمی به منظور تبیین الگوی فضایی آسیب پذیر ناشی از سیل

زارعی, مهدی; حسینی, سید هادی; سروستان, رسول

doi:10.22059/ije.2026.407063.1897

سنجش سیستماتیک مولفه های هیدرواقلیمی به منظور تبیین الگوی فضایی آسیب پذیر ناشی از سیل

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

¹ مرکز پژوهشی علوم جغرافیایی و مطالعات اجتماعی، دانشگاه حکیم سبزواری

² دانشیار، گروه پژوهشی جغرافیا، مرکز پژوهشی علوم جغرافیایی و مطالعات اجتماعی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران.

³ محقق پسادکتری، گروه پژوهشی جغرافیا، مرکز پژوهشی علوم جغرافیایی و مطالعات اجتماعی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران.

10.22059/ije.2026.407063.1897

چکیده

تغییرات آب‌وهوایی و توسعه شهری، از عوامل حائز اهمیت در افزایش خطر سیلاب در مناطق نیمه‌خشک محسوب می‌شوند. هدف پژوهش حاضر ارزیابی و شناسایی خطر سیلاب با توجه به تغییرات آب‌وهوایی و ویژگی‌های محیطی در یک منطقه نیمه‌خشک طی بازه زمانی 1990–2024 می‌باشد.

این مطالعه با بهره‌گیری از پارادایم ترکیبی و رویکرد تحلیلی-توصیفی، در چارچوب سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی و پلتفرم محاسبات ابری Google Earth Engine انجام شد. ابتدا از داده‌های بارش شامل مجموع بارش سالانه، تعداد روزهای با بارش شدید (R10mm) و بیشینه بارش یک‌روزه (Rx1day) برای ارزیابی روند تغییرات بارش‌های حدی استفاده شد. سپس با پارامترهای محیطی شامل شاخص‌های پوشش زمین (NDVI، NDWI وNDBI) و توپوگرافی (ارتفاع و شیب، جهت شیب) به تحلیل یکپارچه خطر سیلاب در شهر تهران پرداخته شد.

نتایج نشان داد مجموع بارش سالانه و تعداد روزهای با بارش شدید روند افزایشی داشته‌اند، اما بیشینه بارش یک‌روزه تغییر اندکی را نشان می‌دهد. تحلیل شاخص‌های پوشش زمین و توپوگرافی بیانگر توسعه شهری گسترده طی دوره آماری است. پهنه‌بندی خطر سیلاب نشان داد که بیشتر وسعت شهر تهران در محدوده کم‌خطر واقع شده، اما مناطق با خطر متوسط و بالا عمدتاً در نواحی با تراکم ساخت و ساز بالا در مناطق مرکزی به سمت جنوب شهر قرار دارند.

کلیدواژه‌ها