تحلیل علم‌سنجی روندهای پژوهشی و شناسایی خلأهای دانشی در مطالعات فرونشست زمین ایران

نوع مقاله : مروری

نویسندگان

1 دانشگاه شیراز- دانشکده کشارزی و منابع طبیعی داراب

2 دانشگاه شیراز- دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی داراب

3 دانش آموخته دکتری علوم و مهندسی محیط زیست، گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، مازندران، ایران.

چکیده

موضوع: پدیدۀ فرونشست زمین به عنوان یک بحران ملی در ایران، مستلزم تحلیل نظام‌مند وضعیت پژوهش‌های انجام‌ شده است. این مطالعه با هدف اصلی تدوین یک مرور علم‌سنجی انتقادی ـ تحلیلی انجام شد تا با تلفیق داده‌های کمی و کیفی، تصویری جامع از ساختار تولید علم، روندها، تمرکزها و به‌ویژه شکاف‌های پژوهشی کلان در این حوزه ترسیم کند.
هدف: پژوهش حاضر یک مرور علم‌سنجی است.
روش تحقیق: با جست‌وجوی نظام‌مند در پایگاه‌های Google Scholar و گنج، کلیۀ مدارک علمی مرتبط (مقاله، پایان‌نامه، کتاب) با موضوع فرونشست ایران در بازه ۱۳۸۰ تا تیر ۱۴۰۴ گردآوری شد. پس از غربالگری، ۵۴۷ مدرک نهایی براساس معیارهای علم‌سنجی کمی (توزیع زمانی، جغرافیایی، نوع مدرک، وابستگی نهادی) و با تحلیل محتوای کیفی بر مبنای یک چارچوب مفهومی چهارمحوری  به ‌صورت انتقادی بررسی شدند.
یافته‌ها: نتایج بیانگر رشد قابل‌ توجه انتشار تحقیقات از سال ۱۳۹۴ بوده، به ‌طوری ‌که بیشترین تعداد مدارک مربوط به سال‌های ۱۴۰۱ (۸۹ مدرک) و ۱۴۰۳ (۸۶ مدرک) است. از نظر نوع مدرک، پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها با ۲۴۳ مورد بیشترین سهم را به خود اختصاص داده‌اند و پس از آن مقالات علمی ـ پژوهشی داخلی با ۲۲۴ مورد قرار دارند، در حالی که سهم مقالات بین‌المللی تنها ۳۷ مورد بوده که نشان‌دهندۀ شکاف عمیق در بلوغ و انتشار علمی این حوزه است. با این‌وجود، سه شکاف ساختاری کلان شناسایی شد: نخست، شکاف در پوشش یکپارچه به ‌واسطۀ تمرکز جغرافیایی نامتوازن بر تهران و مشهد و غفلت از کانون‌های بحرانی دیگر از جمله دشت‌های مهیار و نجف‌آباد اصفهان؛ دوم، تمرکز موضوعی افراطی بر آب زیرزمینی و سنجش از دور و بی‌توجهی نسبی به عوامل گسل و ساخت‌وساز و سوم، شکاف در کاربردی‌سازی ناشی از ضعف مطالعات مدل‌سازی پیش‌بینانه و پیوند ناکافی یافته‌ها با فرایندهای سیاست‌گذاری و مدیریت اجرایی
نتیجه‌گیری: این مرور نشان می‌دهد با وجود کمیت رو به رشد، تولید علم در این حوزه از نظر کیفی نیازمند یک تحول راهبردی است. عبور از بحران فرونشست مستلزم حرکت به سمت: ۱) ارتقای کیفیت و انتشار بین‌المللی؛ ۲) تعریف مطالعات یکپارچه با پوشش جغرافیایی ـ موضوعی متوازن؛ ۳) تقویت پیوند علم و عمل است. نتایج این مطالعه می‌تواند به عنوان نقشه‌ای برای هدفمندسازی سرمایه‌گذاری‌های پژوهشی آینده و سیاست‌گذاری مؤثر مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مراجع

  • Atehari, M. A., Azizi, H. R., Hashemi, S. Sh. & Henry, H. R. )2022(. Investigating the relationship between land surface changes due to subsidence and groundwater using Sentinel-1 satellite images and statistical models (Case study: Varamin Plain). Water and Wastewater Science and Engineering, 7(1): 43-44. DOI: 22112/ wwse. 2022. 331111. 1191. (In Persian).
  • Badiee Azandahi, M.,& Yousefi Shatoori,M(2026).Political and social reflections of land subsidence in Iran (Case study: Isfahan Province). Spatial Planning and Policy, 8(2), 1-28. DOI: 10.48311/psp.2026.117429.82785. (In Persian).
  • Amighpey, M., Arabi, S., Ghorbanian, F., & Molaei, E. (2023). Investigation of subsidence around Lake Urmia using geodetic observations. Iranian Water Resources Research, 19(2), 197–206. DOI: 10.22092/ijwr.2023.129426. (In Persian).
  • Alipour Ardi, M., Malek Mohammad, B. & Jafari, H. R. )2016(. Zoning the risk of land subsidence caused by groundwater level drop using fuzzy analytic hierarchy process (Case study: Ardabil plain). Iranian Journal of Watershed Management Science and Engineering 11(38): 25–31. (In Persian).
  • Bagheri, M., Mokhtari Heshi, H., Gandomkar, A. & Khademolhosseini, A. )2022(. The impact of water crisis on the destruction of biological foundations; Case study: Land subsidence in Isfahan province. Political Spatial Planning 4(4): 363-386. DOI: 10.30488/psp.2022.358819.1404. (In Persian).
  • Emadoddin, S. & Nazari Gezik, Z. )2023(. Estimation of land subsidence rate using radar interferometry technique and groundwater level changes (Case study: Mashhad plain). Geography and Development 21(73): 221-239. (In Persian).
  • Fazeli Varzaneh, M. )2020(. Investigation of documents in the field of Hyrcanian forests in the Web of Science citation database based on scientometric indicators. Iranian Journal of Forest and Poplar Research.28(1): DOI: 10. 22092 /ijfpr.2020.127652. (In Persian).
  • Farnam, A., Yahab, M., Moadi Rudsari, M., Sabaf, H., Asadi, M., Saberi Damaneh, , Gholampour Larastan, H., Abdoli, M. & Sadighi, A. )2023(. Expert opinion on: "The urgent need tocontrol land subsidence and reduce its effects in the country (The Supreme Council of Provinces'plan). Infrastructure Studies Office, Research Center of the Islamic Consultative Assembly. (In Persian).
  • Foroughnia, F., Nemati, S. & Maghsoudi, Y. )2018(. Time series analysis of radar interferometry based on permanent scatterers for estimating the subsidence phenomenon in Tehran city. Iranian Journal of Remote Sensing & GIS 10(1): 57-72. DOI: 10.52547/gisj.2018.133645. (In Persian).
  • Gharachelo, S., Akbari Ghoochani, H., Golian, S. & Ganji, K. )2021(. Assessing the rate of land subsidence in relation to groundwater using Sentinel-1 and ALOS satellite radar data (Study area: Mashhad plain). Remote Sensing and GIS in Natural Resources, 12(3): DOI: 10.22052/ gis.2021. 245000.0. (In Persian).
  • Ghasemi Khalkhali, S. A., Azmoudeh Ardalan, A. & Karimi, R. (2023). Investigation of subsidence in Northeast Iran by estimating the velocity vector and uncertainty ofpermanentGPSstations.Journal of the Earth and Space Physics 49(1): 35–51. DOI:10.22059/jesphys.2023.352967.1007427. (In Persian).
  • Ghanadi, M. A., Enayati, H. and Khasali, A. (2019). Generation of digital elevation model using Sentinel images and radar interferometry technique. Geographical Information Sepehr Journal 27(108): 109-121. DOI: 10.22131/sepehr.2019.37225. (In Persian).
  • Goudarzi, M. R., Sabbaghzadeh, M. and Rajabpour Niknam, A. R. (2025). The relationship between land subsidence and water consumption in Yazd-Ardakan plain using Sentinel-1 images. Applied Research in Geographical Sciences 25(76): 144-161. (In Persian).
  • Goli, A., Moradi, M. and Dehghani, M. 2019. Land subsidence vulnerability assessment of rural settlements in Fars province. Journal of Research and Rural Planning, 8(4):91-106.DOI: 10.22067/jrrp.v8i4.82306. (In Persian).
  • Hosseinipour, F. (2026). Investigating the effects of land subsidence in Rafsanjan city using field evidence and assessing the risk of its progression based on groundwater data. Journal of Urban Environmental Management, 1(4), 95-105. DOI: 10.48306/juem.2026.577867.1149. (In Persian).
  • Hassanzadeh, M. (2021). Spatial analysis of land subsidence and groundwater decline using GWR model (Case study: Nurabad Mamasani aquifer). Geography and Planning Journal 25(76): 159-171. DOI: 10.22034/gp.2021.51126.2980. (In Persian).
  • Helali, L., Bagheri, R. & Mo'meni, A. A. (2023). Investigation of land subsidence using radar interferometry method (Case study: Semnan plain). Hydrogeology 9(1): 86–100. (In Persian).
  • Haghshenas Haghighi, M., & Motagh, M. (2024). Uncovering the impacts of depleting aquifers: A remote sensing analysis of land subsidence in Iran. Science Advances, 10 (19), eadk3039. DOI:10.1126/sciadv.adk3039
  • Janbaz Fatemi, M., Khalkhali, M., Abdo Kalachi, A. & Roustaei, M. (2023). Efficiency of the Weight of Evidence method in GIS environment in determining the effective factor on the subsidence of Qazvin Plain. Iranian Water ResourcesResearch19(3):101–118.DOI: 10.22092/ijwr.2023.129443. (In Persian).
  • Kheiri, R., Mojarrad, F., Masoumpour, J. & Farahadi, B. (2021). Evaluation of drought changes in Iran using SPEI and SC-PDSI indices. Spatial Planning and Arrangement 25(1): 175-206. DOI: 10.22108/sppl.2021.129211.1551. (In Persian).
  • Khalifi, P., Nadiri, A. A., Abbasnovinpour, A. & Gharakhani, M. (2019). Estimation of subsidence potential index using PCSM method and fuzzy model in Ardabil plain aquifer. Iranian Journal of Watershed Management Science and Engineering 13(45): 44–53. (In Persian).
  • Khabazi, F., Najafi, A., Asadi-Fard, E., & Kargar, M. (2025). Investigation of documents on oak decline in Zagros forests based on a scientometric approach. Journal of Wood and Forest Science and Technology, 32 (1), 41-62. DOI: 10.22069/jwfst.2025.23434.2093. (In Persian).
  • Kazemi, M., Khosravi, H., Salajegheh, A., Khalighi Sigaroodi, Sh. & Mohammad Khan, Sh.(2024). Monitoring land subsidence based on differential radar interferometry method and groundwater level changes (Case study: Kermanshah aquifer). Iranian Journal of Watershed Management Science and Engineering 18(67). (In Persian).
  • Kazemi, M., Nafarzadegan, A. R., Karami, A. & Ebrahimi Khusfi, M. (2022). Investigating the effect of soil and land surface characteristics on subsidence prediction using remote sensing (Case study: Minab plain, Hormozgan). Journal of Environmental Erosion Research 12(2): 82-104. DOI: 10.22034/JSER.2022.352220.1254. (In Persian).
  • Mansouri, R. (2026). Geomorphic landscape evolution analysis within the Makran accretionary prism, SE Iran. Researches in Earth Sciences, 16(4), 116-147. DOI: 10.48308/esrj.2025.106256. (In Persian).
  • Mohammadi, M. & Pourghasemi, H. R. (2021). Accuracy assessment of GLM and FDA models for preparing land subsidence susceptibility maps in Semnan plain. Iranian Journal of Watershed Management Science and Engineering 15(54). (In Persian).
  • Mohammadi, M. (2023). Assessing land subsidence susceptibility in Semnan plain. Iranian Journal of Watershed Management Science and Engineering 17(63): 84-90. (In Persian).
  • Mehrabi, A., Karimi, S. & Khalesi, M. (2023). Spatial analysis of Jiroft plain subsidence using Coherent Pixels Technique (CPT). Geography and Environmental Planning 34(1): 1-4. (In Persian).
  • Mohammadhasani, M. & Sheikh Sharieati Kermani, B. (2021). Determining the rate of land subsidence using radar interferometry technique (Case study: Transportation arteries in the west of Kerman city). Transportation Research Journal 18(3): 75-90. (In Persian).
  • Najati Kalshmi, M., Malekpour Estalaki, A., & Shafiei Sabet, B. (2025). Probabilistic analysis of land subsidence due to groundwater extraction under unsteady conditions in fine-grained soils. Iranian Journal of Soil andWaterResearch,57(1),21-38.DOI: 10.22059/ijswr.2026.407325.670062. (In Persian).
  • Natale, F., Fiore, G. & Hofherr, J. (2012). Mapping the Research on Aquaculture: A Bibliometric Analysis of Aquaculture Literature. Scientometrics 90(3): 983-999. DOI: 10.1007/s11192-011-0592-6
  • Rajaei, T., & Abbasi Pour Moghadam, F. (2025). Investigating land subsidence in Kahak plain, Qom using radar interferometry technique (InSAR). Iranian Journal of Radar Interferometry and Remote Sensing, (Special Issue), 1-13. DOI: 10.22034/idj.2025.525438.2595. (In Persian).
  • Vinkler, P. (2010). The Evaluation of Research by Scientometric Indicators. Elsevier, 336 pp. DOI: 10.1016/B978-0-08-096498-6.00001-5.
  • Saffari, A., Jafari, F. & Tavakoli Sour, S. M. (2018). Monitoring land subsidence and its relationship with groundwater withdrawal (Case study: Karaj-Shahriyar plain). Quantitative Geomorphological Research 5(2): 82-93. DOI: 10.22124/gmp.2018.11410. (In Persian).
  • Younesi Sineki, A. & Akhoundzadeh Hanzaei, M. (2022). Displaying urban subway line subsidence using satellite radar interferometry method (Study area: A section of Tehran Metro Line 7). Journal Geomatics Science and Technology 12(2): 16-28. DOI: 10.52547/gst.12.2.16. (In Persian)
مجله اکوهیدرولوژی
دوره 13، شماره 2
تیر 1405
صفحه 1296-1315

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 20 فروردین 1405
  • تاریخ بازنگری: 15 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش: 12 خرداد 1405
  • تاریخ اولین انتشار: 01 تیر 1405
  • تاریخ انتشار: 01 تیر 1405

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار