توسعه و کاربرد شاخص سلامت رودخانه (RHI) با رویکرد تلفیقی برای ارزیابی وضعیت اکولوژیکی رودخانه (منطقه مورد مطالعه: رودخانه تجن)

مهاجر تبریزی, لیلین; رحیمی, راضیه; زعیم دار, مژگان; رفعتی, مریم

doi:10.22059/ije.2026.420638.1927

توسعه و کاربرد شاخص سلامت رودخانه (RHI) با رویکرد تلفیقی برای ارزیابی وضعیت اکولوژیکی رودخانه (منطقه مورد مطالعه: رودخانه تجن)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

لیلین مهاجر تبریزی ¹

راضیه رحیمی ²

مژگان زعیم دار ³

مریم رفعتی ¹

¹ گروه محیط زیست، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

² گروه محیط زیست، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی

³ گروه محیط زیست، واحد تهران شمال،دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

10.22059/ije.2026.420638.1927

چکیده

هدف: هدف از این پژوهش، توسعه و کاربرد یک شاخص تلفیقی سلامت رودخانه (RHI) برای ارزیابی وضعیت رودخانه تجن با استفاده از ترکیب مؤلفه‌های هیدرولوژیکی، کیفیت آب، ایمنی و پایداری رودخانه (RRV) و فشارهای انسانی و توسعه‌ای است.

روش پژوهش: در این پژوهش، شاخص سلامت رودخانه طی دوره ۱۰ ساله (۱۳۹۳-۱۴۰۳) با تلفیق داده‌های ۶ ایستگاه هیدرومتری و ۹ ایستگاه کیفیت آب ارزیابی شد. مؤلفه‌های ارزیابی شامل مشخصات هیدرولوژیکی، فیزیکوشیمیایی، شاخص‌های RRV و فشارهای انسانی مبتنی بر GIS است. وزن‌دهی به روش آنتروپی شانون، شاخص نهایی سلامت رودخانه محاسبه شد. این مدل‌سازی جامع، ابزار راهبردی برای مدیریت اکوسیستم‌های رودخانه‌ای فراهم آورده و دیدگاه دقیق از وضعیت سلامت حوضه جهت تصمیم‌گیری‌های کلان منابع آب ارائه می‌دهد.

یافته‌ها: نتایج بیانگر کاهش سلامت رودخانه تجن از بالادست به پایین‌دست است. مؤلفه کیفیت آب بیشترین تأثیر را در شاخص نهایی داشت و پس از آن، مؤلفه‌های RRV، هیدرولوژی و فشارهای انسانی در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند. پهنه‌بندی مکانی نشان می‌دهد بخش‌های پایین‌دست دارای وضعیت نامطلوب‌تری هستند.

نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که شاخص تلفیقی پیشنهادی می‌تواند به عنوان ابزاری کاربردی برای پایش وضعیت رودخانه، شناسایی مناطق بحرانی و پشتیبانی از تصمیم‌گیری‌های مدیریتی در حوضه‌های تحت فشار مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

کیفیت

آب

RRV

رودخانه

تجن

موضوعات