بررسی عوامل مهم و مؤثر بر فرسایش خاک و رسوب‏ زایی رودخانۀ شیرین‌دره با بهره‏ گیری از رویکردهای سنجش از دور و GIS

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه مهندسی عمران دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد آب و سازه‌های هیدرولیکی، دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران

چکیده

هدف از انجام پژوهش حاضر، به‌کارگیری و تبیین کاربرد و اهمیت تصاویر چندزمانۀ (تکرار زمانی) ماهواره‏ای لندست در بارزسازی تغییرات حریم (بستر و کرانه‏ها) رودخانۀ شیرین‌دره به منظور ارزیابی تغییرات مورفولوژی رودخانه بوده است. ارزیابی میزان توسعۀ بستر عمومی و فعال، نوع رودخانه و تغییر شکل‏های رود طی سال‌های 1995 تا 2019 در پنج دورۀ ارزیابی شامل 1995 تا 2005 (دورۀ اول)، 2005 تا 2010 (دورۀ دوم)، 2010 تا 2015 (دورۀ سوم)، 2015 تا 2017 (دورۀ چهارم) و 2017 تا 2019 (دورۀ پنجم) شده است. از مدل‏های تعیین فرسایش‏پذیری تجربی EPM و MPSIAC برای برآورد تغییرات رودخانه استفاده شده است. مدل EPM بر پایۀ اصل امتیازدهی به دو متغیر اصلی شامل شدت و میزان فرسایش و رسوب‏زایی، اقدام به بررسی میزان فرسایش‏پذیری حوضۀ آبریز کرده و مدل MPSIAC از تأثیر و نقش 9 عامل مهم و مؤثر بر فرسایش خاک و رسوب‏زایی حوضۀ آبریز برای برآورد وضعیت رسوب‌دهی و فرسایش بهره می‏گیرد. طبق نتایج به‌دست‌آمده مشخص شد که حوضۀ آبریز شیرین‌دره رسوب‌دهی کلی 3/83140 مترمکعب بر سال و رسوب‌دهی در سطح برابر با 94/217909 تن بر سال برای مدل EPM دارد. همچنین، مقادیر 95/750 مترمکعب بر سال و رسوب‌دهی در سطح برابر با 5/658509 تن بر سال توسط مقدار تحویل رسوب 02/38 برای مدل MPSIAC است. همچنین، با انجام اعتبارسنجی مدل‏های تجربی مشخص شد که نتایج مدل MPSIAC نسبت به EPM در مورد حوضۀ بررسی‌شده دقت بیشتری داشته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigation of Important and Effective Factors in soil Erosion and Sedimentation of Shirin Darreh river Using Remote Sensing and GIS Approaches

نویسندگان [English]

  • Gholamhosein Akbari 1
  • Mysam Amani 2
1 Associate Professor, Civil Engineering, University of Bojnord, Bojnord, Iran
2 Master Student of Water and Hydraulic Structures, University of Bojnord, Bojnord, Iran
چکیده [English]

 The purpose of this study was is to use and explain the application and importance of multi-time images (time repetition) of Landsat Satellites to highlight changes in the area (bed and shores) of Shirin Darreh River, as well as evaluating river geomorphology variations with respect to the extent of bed development. General and active river types and river deformation during the periods 1995 to 2019 was studied over five evaluation periods including 1995 to 2005 (first period), 2005 to 2010 (second period), 2010 to 2015 (third period), . The period of From 2015  to 2017  was considered as the fourth period and the period from 2017 to 2019  was recorded for the fifth period. Two empirical EPM and MPSIAC erosion and sedimentation models were employed for river variation prediction. EPM model was based on the principle of scoring two main variables including the intensity and extent of erosion and sedimentation was examined with respect to the erosion-susceptibility of the catchment. The MPSIAC model was used to determine the impact and role of 9 important and effective factors in soil erosion and sedimentation of the catchment, estimated sedimentation and erosion status were obtained. According to the results, it was found that Shirin Darreh catchment area has a total sedimentation of 831,340 cubic meters per year and sedimentation was equivalent to 217909.94 tons per year estimated by the EPM model, while a total values ​​of 750.750 cubic meters per year sedimentation equivalent to 5/5. 658509 tons per year at a surface area with a sediment delivery rate of 38.02 was obtained by the MPSIAC model. Also, by validating the experimental models, it was found that the results of the MPSIAC model were more accurate than the EPM in the study area.

کلیدواژه‌ها [English]

  • MPSIAC model
  • EPM model
  • Landsat satellites
  • Soil erosion
[1]. Azarang F, Telluri A, Sedghi H, Shafaei Bajestan M. Effects of construction of large dams on flow conditions and hydraulic parameters of the river (Case study: Karkheh river downstream of reservoir dam). 2017; 31 (1): 11-27. [Persian].
[2]. Noori H, Karami H, Farzin S, Siadatmousavi SM, Mojaradi B, Kisi O.. Investigation of RS and GIS techniques on MPSIAC model to estimate soil erosion. Natural Hazards. 2018; 91(1): 221-238.
[3]. Magilligan F, Nislow K. Changes in hydrologic
regime by dams. Geomorphology Journal. 2005; 71 (1-2):61 78.
[4]. Graf WL. downstream hydrologic and geomorphic effects of large dams on American rivers, Geomorphology Journal. 2006; 79 (3-4):336–360.
[5]. Yan Y, Yang Zh, Liu Q, Sun T. Assessing effects of dam operation on flow regimes in the lower Yellow River. Procedia Environmental Sciences. 2010; 2:507–516.
[6]. Stuefer S, Yang D, and Shiklomanov A. Effect of streamflow regulation on mean annual discharge variability of the Yenisei River, Cold Region Hydrology in a Changing Climate (Proceedings of symposium H02 held during IUGG2011), Melbourne, Australia. 2011.
[7]. Haghi AA, Habibi M, Ahmadipour H, Javaheri N. Theories of the creation and evolution of river windings. Farhang-e Zaban Publications, Tehran, Iran, 2013; 442 p. [Persian].
[8]. Farrokhi Z, Barani, G, Arshad p. Investigation of river plan changes using remote sensing and GIS. Fifth Iranian Hydraulic Conference, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran. 2004. [Persian].
[9]. Efthimiou N, Lykoudi E. Soil erosion estimation using the EPM model. Bulletin of the Geological Society of Greece. 2016; 50(1), 305-314.
دوره 8، شماره 1
فروردین 1400
صفحه 283-293
  • تاریخ دریافت: 16 مرداد 1399
  • تاریخ بازنگری: 10 اسفند 1399
  • تاریخ پذیرش: 10 اسفند 1399
  • تاریخ اولین انتشار: 24 اسفند 1399